Кіріспе
Француз сопраносы (1814–1897)
Корнели Фалькон (28 қаңтар 1814 – 25 ақпан 1897) – Париж операсында өнер көрсеткен француз драмалық сопраносы. Оның ең үлкен жетістігі – Меербиердің «Гугеноттар» операсында Валентин рөлін жасауы. Ол «толық, әуенді дауысымен», ерекше қараңғы тембрлі және керемет актриса болған. Оның мансабы өте қысқа болды, дебюттен кейін бес жылдың ішінде, 23 жасында Нидермайердің «Страделла» операсын орындап жатқанда дауысын жоғалтты.
Ерте өмір және тәрбие
Ол Мари Корнели Фалькон (Marie Cornélie Falcon) деп дүниеге келді. Оның әкесі Пьер Фалькон – шебер тігінші, ал анасы Эдме Корнели болды. Фалькон үш баланың бірі еді; оның қарындасы Дженни Фалькон орыс дворянына тұрмысқа шығып, Санкт-Петербургтегі Михайловский театры сахнасында өнер көрсетті. Корнели 1827 жылдан 1831 жылға дейін Париж консерваториясында білім алды. Ол онда алдымен Феличе Пельгрини мен Франсуа Луи Генриден, кейін Марко Бордонни мен Адольф Нуриттен сабақ алды.
Роберт ле диабелде дебют
Нурриттің шақыруымен 18 жасында Майербердің «Роберт ле диабль» операсының 41-ші қойылымында (1832 жылғы 20 шілдеде) Оперда Алиса рөлімен дебют жасады. Орындаушылар құрамына Нуррит және Джули Дорус (ол 1830 жылы бұл рөлді алғаш рет орындаған) кірді. Опера директоры Луи Верон алдын ала кеңінен жарнама жасап, залдың толып тұрғанына көз жеткізді. Көрермендер қатарында композиторлар Россини, Берлиоз, Черубини, Халеви және Обер, әншілер Мария Малибран, Каролина Бранчу және Джулия Гризи, сондай-ақ Францияның ең танымал екі актрисасы – Comédie Française театрынан Мадемуазель Марс және Мадемуазель Жорж болды. Сондай-ақ, суретшілер Оноре Домие мен Ари Шеффер, либретто авторы Эжен Скриб, сыншылар мен жазушылар Теофил Готье, Александр Дюма, Виктор Гюго және Альфред де Мюссе де қатысты. Сахналық қорқыныштан зардап шеккені түсінікті болғанымен, Фалькон өзінің алғашқы ариясын қатесіз орындап, рөлін «оңайлықпен және шеберлікпен» аяқтады. Оның қайғылы мінезі мен қараңғы келбеті рөлге толыққанды сай келді.
Майербер өзі Фальконды Алиса рөлінде көру үшін Парижге келді, бірақ 24 тамыздағы бесінші қойылымнан кейін ол ауруға шалдығып, сахнадан кетуге мәжбүр болды. Оны тек 17 қыркүйекте ғана тыңдауға мүмкіндік болды. Келесі күні Майербер әйеліне былай деп жазды: «Зал толы болды, 8700 франк (жазылымсыз) түсті, көптеген адамдар орын таба алмады. Орындау өте жаңа болды, туындының алғашқы қойылымындай, ескіргендігінің ешқандай белгісі жоқ. Фалькон туралы нақты пікір білдіруге әлі ерте, бірақ оның күшті әрі әдемі, сонымен бірге өте көркем (бірақ кейде шамадан тыс) даусы бар екені анық. Өкінішке орай, оның интонациясы толыққанды таза емес, және ол бұл кемшіліктерін жеңе алмайды деп қорқамын. Дегенмен, оның керемет жұлдызға айналуға мүмкіндігі бар, сондықтан жаңа операмдағы басты рөлді оған арнауды жоспарлап отырмын». Майербердің жаңа операсы «Гугеноттар» аталды, және осы операда Фалькон өзінің мансабындағы ең үлкен жетістікке қол жеткізді.
Операдағы басқа ертегі рөлдері
Опердағы келесі рөлі 1833 жылғы 27 ақпанда Аубердің «Густав III» операсында Амелия әнін орындауы болды. Элен Крейторн Клейтон осы қойылымды былай сипаттады: Өкінішке орай, графша Амелияның рөлі, оның көбелек шашығы мен юбкасы және әдемі әдептілігі Корнелидің қараңғы және мистикалық стиліне үйлеспеді. «Ах, мадмуазель Фалькон!» – деп шақты Жюль Жанен, – «осындай зор үміттер тігілген бұл жас келіншек дауыссыз, сөзсіз, күшсіз, жігерсіз, мағынасыз ән шырқады». Ол шатасқандықтан, бишілердің айналысы мен сахнаның жарқылы мен сұлулығы оның күшін басып тастады. «Густав III» операсындағы әншілер көзге түспеді, ал бишілер биікке көтерілді. Луиджи Керубини Фальконнан жаңа 4 актілік лирикалық трагедиясында Моргиана рөлін орындауын сұрады – «Әли Баба, немесе Қырық тонаушы». Премьерасы 1833 жылғы 22 шілдеде өтті. Spire Pitou айтқандай, «оның шақыруы маңызды емес, көбінесе мақтанышпен байланысты болды, өйткені Моргиана рөлі жас және амбициялы әнші үшін аса қиындық тудырмады». Фальконға шынайы мүмкіндік «Дон Жуанды» қайта қоюмен келді. Бұл Моцарттың «Дон Джованни» операсының француз тіліне 5 актілік бейімделуі, авторлары – Кастиль Блез, оның ұлы Анри Блез және Эмиль Дешамп. Жұлдызды актерлік құрамында Фалькон Донна Анна, Нурит Дон Жуан, Николас Левассер Лепорелло, Марселин Лафонт Дон Оттавио, Проспер Деривис Командор, Анри Дабадие Масетто, Джули Дорус Грас Эльвира және Лоре Синти Даморо Зерлина рөлдерін орындады. Берлиоз, киім тігу репетициясына қатысқан болуы керек, Фальконның өнеріне қатысты бірнеше ескертулер жасады. «Rénovateur» журналында (1834 жылғы 6 наурыз) жазғанда: «Роберт Дьяволдағы» Мле Фалькон, физикалық тұрғыдан алғанда, «күзгі кештей сұлу» бетімен идеалды Донна Анна болды. Әкесінің мәйіті үстінде орындалған ән кезінде ол керемет сәттерді бастан өткерді. Бірақ неге ол бірден бірінші актінің ұлы ариясында «Tu sais quel inflâme» күйінде өшкендей болды? О, Мле Фалькон, сіздің қара көздеріңіз бен дауысыңызбен қорқудың қажеті жоқ. Көздеріңізді жарқыратып, дауысыңызды естітіңіз: сіз өзіңіз болып қаласыз және кекшіл испандық аристократтың бейнесін жасайсыз, оның негізгі белгілерін сіздің тартыншақтығыңыз бізден жасырды. Берлиоз бір хатында «Менің [сыншы ретіндегі] ұстанымым барлық әншілердің, әсіресе Нуриттің, өз рөлдерінен мың шақырым төмен екенін мойындауыма мүмкіндік бермеді» деп жазды. Дегенмен, Фалькон бұл рөлге өте сай келді, ал 1834 жылғы 10 наурыздағы премьерадан кейін оның қабылдауы Алиса үшін алғаннан да жақсы болды. Фальконның Джулия бейнесі де жақсы қарсы алынды.
Unfortunately, the part of the Countess Amélie, with its powder and hoops, and pretty coquetry, was not suited to the dark and mystic style of Cornélie. "Alas, Mdlle. Falcon!" cried Jules Janin; "this young creature, of such great hopes, sang without voice, without expression, without exertion, without energy, without point." She was stifled amid the mad gayety, the whirl of the dancers, the glare and splendor of the scenes. The singers in Gustave indeed were "nowhere;" the dancers reigned supreme. Luigi Cherubini asked Falcon to create Morgiana in his new 4 act tragédie lyrique Ali Baba, ou Les quarante voleurs (Ali Baba and the Forty Thieves). The premiere was on 22 July 1833, and, as Spire Pitou tells us, "his invitation was more flattering than substantial, because the part of Morgiana hardly constituted a real challenge to a young and ambitious singer". Falcon's next real opportunity to shine came with a new revival of Don Juan. This was a 5 act adaptation in French by Castil Blaze, his son Henri Blaze, and Émile Deschamps of Mozart's Don Giovanni. The all star cast included Falcon as Donna Anna and Nourrit as Don Juan with Nicolas Levasseur as Leporello, Marcellin Lafont as Don Ottavio, Prosper Dérivis as the Commandeur, Henri Dabadie as Masetto, Julie Dorus Gras as Elvire, and Laure Cinti Damoreau as Zerline. Berlioz, who must have attended a dress rehearsal, had some reservations about Falcon's performance, writing in Rénovateur (6 March 1834):
Mlle Falcon, so energetic in Robert le Diable, was physically speaking, with her contenance "pale as a beautiful autumn evening", the ideal Donna Anna. She had fine moments in the accompanied recitative sung over her father's body. Why then did she all at once go off the boil in the great aria of the first act, "Tu sais quel inflâme"? Oh! Mlle Falcon, with those black eyes of yours and the incisive voice you possess, there is no need to be afraid. Let your eyes flash and your voice ring out: you will be yourself, and you will be the incarnation of the vengeful Spanish noblewoman whose principal features your timidity veiled from us. Berlioz was rather more frank in a letter in which he wrote "my position [as a critic] has not allowed me to admit that without exception all the singers, and Nourrit most of all, are a thousand miles below their roles." Nevertheless, Falcon was admirably suited to the part, and her reception after the opening on 10 March 1834, was even more favorable than that which she had received for Alice. Falcon's portrayal of Julia was received favorably.
Берлиоздың концерттері
Берлиоздың әншіге деген құрметі зор болды, сондықтан ол Веронның рұқсатымен оны сол қыста Париж консерваториясының залында ұйымдастырған концерттерінің біріне шақырды. Бұл серияның екінші концерті болды және 1834 жылдың 23 қарашасында Нарсис Жирардың дирижерлігімен ұсынылды. Фалькон Берлиоздың «La captive» және «Le Jeune Pâtrie breton» әндерінің жаңа оркестрлеуін орындады және Беллинидің ариясын қайта орындауға шақырылды. Концертте Берлиоздың жаңа симфониясы «Гарольд в Италии» тұңғыш рет орындалды, ал тыңдаушылар қатарында Орлеан герцогы, Шопен, Лист және Виктор Гюго болды. Жаңа симфония және Фальконның жұлдызды әнші ретіндегі өнерінің арқасында түсімдер 9 қарашада өткен алғашқы концерттен екі еседен астам болды, онда «Symphonie fantastique» және «Le Roi Lear» увертюрасы орындалған еді. Дегенмен, «Газета Музыкаль» (1834 жылдың 7 желтоқсаны) «La captive» әнін «мелодиялық шеберлік пен оркестрлеудің шедеврі» деп атады. Фалькон келесі жылы, 1835 жылдың 22 қарашасында Жирар мен Берлиоз бірлесіп ұйымдастырған концертте де өнер көрсетті, онда ол тағы да Берлиоздың «Le Jeune Pâtre breton» әнін және Мейербердің «Il crociato in Egitto» операсынан арияны орындады.
Опередағы басқа рөлдері
Фальконның Операдағы басқа туындыларының ішінде Халевидің "La Juive" операсындағы Рашель (1835 жылғы 23 ақпан), Мейербердің "Les Huguenots" операсындағы Валентин (1836 жылғы 29 ақпан), Луиза Бертиннің "La Esmeralda" операсындағы атау ролі (1836 жылғы 14 қараша) және Луи Нидермейердің "Страделла" операсындағы Леонор ролі бар. Ол сондай-ақ Россинидің "Le comte Ory" операсында графша, ал "Le siège de Corinthe" (1836) операсында Памира рөлінде де өнер көрсетті. 1835 жылға қарай Фалькон Операда жылына 50 000 франк табады, бұл оны сол жердегі ең көп жалақы алатын әртіс етіп, Нурриттен шамамен екі есе, ал Дорустан үш есе көп табыс тапты.
Әннің жойылуы және соңғы жылдары
Алайда, Фальконның әншілік мансабы едәуір қысқа болды. Ол 1837 жылы наурыз айында Операда Страделланың екінші қойылымы барысында дауысын күрт жоғалтты. Нуррит Страделла рөлінде одан: «Ертең кетеміз бе? – Келісесіз бе?» деп сұрағанда («Мы завтра уедем – вы согласны?»), Фалькон өзінің «Je suis prête» («Мен дайынмын») деген жолын айта алмады, есінен танып, Нуррит оны сахнадан шығарып әкетті. Сол жерде болған Берлиоз бұл жағдайды «круппен ауырған баланың дауысына ұқсас, қарқынды әрі сыбызғыдай қатты, суға толған флейтаның үніндей тез өшетін» дыбыстар деп сипаттады. Фалькон өнер көрсетулерін жалғастырды, бірақ дауыстық қиындықтары сарқылып, 1838 жылғы 15 қаңтарда Мейербиердің «Гугеноттар» операсында соңғы ресми өнерін көрсетті. Одан кейін климаттың жағдайына оң әсер етеді деген үмітпен 18 айға Италияға көшіп кетті. 1840-1841 жылдары Ресейде бірнеше қойылымдар болды, бірақ одан кейін, Луи-Филипптің және де Немор герцогінің сарайында Париждегі бірнеше жеке қойылымдардан басқа, ол сахнаны толығымен тастап кетті. Фальконның дауысын жоғалту себептеріне қатысты көптеген түсіндірмелер айтылды, олардың ішінде Гранд Опера музыкасының үлкен талаптары, «денесі толық пісіп жетілмеген кезеңде үлкен опера театрында ән айта бастауының зиянды әсері», Фальконның табиғи меццо-сопрано диапазонынан асып түсу әрекеттері және жеке өміріне байланысты туған жүйкелік шаршау болды. Бенджамин Уолтон оған арналған музыканы талдап, оның дауысында а’ мен b’ арасында үзіліс болғанын анықтады. Оныңмен бірнеше рет бірге өнер көрсеткен Гилберт Дюпрез, оның осы ауысуды жеңе алмауы «дауысының жоғалуына» себеп болды деп болжады. Фалькон қаржыгерге үйленіп, Мадам Фалькон Малансон атанды және әже болды. Ол қайтыс болғанға дейін Антин шоссесіндегі Операның жанында уединен өмір сүрді.