Кіріспе

Химияда ортохромазия – бояу немесе бояғыш заттың нысанаға байланысқанда түсін өзгертпеу қасиеті, метахроматикалық бояулардың түсін өзгерткеніне қарамастан. Бұл сөз грек тіліндегі orthos (дұрыс, тік) және chromatic (түсті) сөздерінен туындаған. Толуидин көгі – жартылай ортохроматикалық бояудың мысалы, себебі ол нуклеин қышқылдарын ортохроматикалық түсімен (көк), ал мастоциттердің гранулаларын метахроматикалық түсімен (қызыл) бояйды. Спектрлік тұрғыдан алғанда, ортохромазия спектрлік максимумдардың орнын сақтауды білдіреді, ал метахромазия – толқын ұзындығының өзгеруін, яғни қысқаруын немесе ұзаруын білдіреді. Фотографияда ортохроматикалық жарық спектрі – қызыл жарықтан мүлдем құралмайтын спектр.

Ортохроматикалық фотосурет

Ортохроматикалық фотосурет – көк және жасыл жарыққа ғана сезімтал фотоэмульсия, сондықтан оны қызыл қауіпсіз жарықта өңдеуге болады. Көк түсті нысандарға сезімталдықтың артуы оларды ашық, ал қызыл нысандарды қараңғырақ көрсетуіне себеп болады. Стандартты панхроматикалық пленкамен бірге қолданылатын циан сүзгісі (қызыл жарықты жояды) ұқсас эффектіні тудыруға мүмкіндік береді. Бұл эмульсия түрі ерте фотосуретте маңызды жетістік болды, себебі ол бұрынғы көк сезімтал эмульсияларға қарағанда тональды репродукцияны дәлірек бейнелеуге мүмкіндік берді. Ортохроматикалық пленкалардың дамуы 1873 жылға, Герман Вильгельм Фогельдің жұмысына дейін жетеді. Фогель фотоэмульсияларға анилин негізіндегі бояулардың шағын мөлшерін қосып, олардың көк жарықтан тыс сезімталдығын кеңейту бойынша тәжірибелер жүргізді. Бұл жаңалық түстер мен тональдық спектрдің кең ауқымын түсіретін эмульсиялар жасауға мүмкіндік берді, соның ішінде 1884 жылы қызыл бояу эритрозинды енгізген Йозеф Мария Эдердің еңбектерін де қамтиды. Ортохроматикалық пленкалар бейнелеуде қолданылысымен қатар, киноматографияның алғашқы кезеңдерінде де маңызды рөл атқарды. Ортохроматикалық эмульсиялардың жақсартылған тональды диапазоны кинооператорларға визуалды тартымды және реалистік қозғалыс суреттерін жасауға мүмкіндік берді. Ортохроматикалық пленкалармен қолданылатын бір қызықты техника – циан сүзгісін пайдалану. Қызыл жарықты жоятын циан сүзгісі арқылы фотографтар стандартты панхроматикалық эмульсиялармен ортохроматикалық пленкаларға ұқсас эффектіге қол жеткізе алатын. Бұл техника фотографтарға арнайы ортохроматикалық пленкаларға тәуелсіз, суреттерінің тональды диапазонын өзгертуге мүмкіндік берді. Ортохроматикалық пленкалар енгізілгеннен бері фототехнологиядағы жетістіктерге қарамастан, кейбір фотографтар оларды бірегей тональды қасиеттері мен көркемдік потенциалы үшін жоғары бағалайды.