Кіріспе

Аргентинаның 1880-1916 жылдардағы билік етуші элитасы – 80-ші жылдар ұрпағы (lang es) Аргентинаның 1880-1916 жылдардағы билік етуші элитасы болды. Олар провинциялар мен ел астанасындағы олигархия мүшелері еді, алдымен Губернаторлар лигасына (Liga de Gobernadores) қосылып, кейін Адольфо Альсинаның Автономиялық партиясы мен Николас Авельянеданың Ұлттық партиясынан құрылған Ұлттық автономиялық партияға бірікті. Бұл екі партия Бартоломе Митренің Ұлттық партиясымен бірге Унитариандық партияның үш тармағына бөлінген еді. 1880 жылы "Шөлді жаулап алу" науқанының жетекшісі және осы ұрпақтың және үкімет үлгісінің қалыптасуына ықпал еткен генерал Хулио Аргентино Рока президенттікке үміткерлікке түсті. Олар жоғары саяси, экономикалық, әскери және діни лауазымдарды сайлау арқылы иеленіп, билікте қалды. Радикалды азаматтық одақ (UCR) және негізінен иммигрант жұмысшылардан құралған анархистік және социалистік топтардың қарсылығына қарамастан, 80-ші жылдар ұрпағы жасырын, жалпы және міндетті еркек сайлау құқығы туралы Саенс Пенья заңы қабылданғанға дейін билікте тұра алды, осылайша қазіргі Аргентина тарихындағы жаңа кезеңді белгіледі.

Идеология

80-ші жылдар ұрпағы Митр, Сармиенто және Авельянеданың «Тарихи президенттіктердің» жұмысын жалғастырды және Авельянеда президенттігінде басым болған саяси дағдарыстар мен экономикалық құлтыраудың аяқталуын пайдаланды. Осы құлтыраудың тоқтауы болашақтағы қоғамның оң көзқарасқа ие болуына және жарқын болашаққа деген сенімділігіне негіз салды. 80-ші жылдар ұрпағының саясаткерлері экономикалық либерализм және әлеуметтік консерватизм ұстанымдарын ұстанды, сондай-ақ позитивизмге сенді, олардың идеологиясын Огюст Конттың «Тәртіп және прогресс» ұранымен бейнеледі. Бұл ұрпақтың басшылары «прогресске» сөзсіз сеніп, оны экономикалық өсім мен жаңғыру деп түсіндірді; «тәртіп» мұндай прогрестің қажетті шарты саналды, себебі халықтың прогреске жетуі бейбітшілік жағдайында ғана мүмкін. Сол сияқты, Хулио А. Роканың президенттік іс-әрекеттері «Бейбітшілік және басқару» ұранымен құрылды, ол либералдық және консервативтік ойлауды біріктірді. 80-ші жылдар ұрпағының өмір бойында, олар өз елінің және адамзаттың шексіз прогреске ұмтылуына сенді. Олар елінің экономикалық, әлеуметтік, мәдени және материалдық жағынан өсіп-өркендеуін күтті. Бір жағынан, олар осы өсу үшін жағдай жасаудан басқа көп нәрсе жасаудың қажеті жоқ деп ойлады, өйткені прогресс тәртіпке берілген табиғи жауап екенін қабылдады. Идеологиялық тұрғыдан, бұл ұрпақ ата-аналары немесе ата-бабалары жататын 37-ші ұрпақтың мұрагері саналды, бірақ көптеген басшылар 37-ші ұрпақтың жауы болған Хуан Мануэль де Росастың билігіндегі көрнекті тұлғалардың ұрпақтары болды. Олар сол ұрпақтың мүшелері айтқан қағидаларды догма ретінде қабылдады. Атап айтқанда, олар Хуан Баутиста Альбердидің «Үкімет ету – халқымен толықтыру» (Gobernar es poblar) еңбегінен мәдени және нәсілдік прежудистерді, Эстебан Эчеверрияның «Бізге ежелгі режимге бағыныштылық әкелетін ескі дәстүрлер» (Tradiciones retrógada que nos subordinan al antiguo régimen) еңбегінен дәстүрлерді қабылдамауды және Доминго Фаустино Сармиентоның «Цивилизация және варварлық» (Civilización y barbarie) еңбегінен өркениет пен варварлық арасындағы қақтығысты мұра етті. 80-ші жылдар ұрпағының позитивистік идеяларына, әсіресе, Чарльз Дарвиннің эволюция принциптерін қазіргі қоғамның жұмыс істеуіне бейімдеген Герберт Спенсердің ойлары зор әсер етті. 80-ші жылдар ұрпағы католик шіркеуінің дәстүрлі ұстанымдарымен де қақтығысты, және Азаматтық неке, Азаматтық тіркеу және Жалпы білім беру заңдары арқылы шіркеу мен мемлекеттің бөлінуін анықтауға тырысты, соңғысы міндетті, тегін және зайырлы бастауыш білім беруді белгіледі. Бұл реформалар шіркеу мен мемлекетті толық ажыратуға ешқашан тырыспағанын, керісінше, шіркеудің қоғамдық өмірге ықпалын азайтуға бағытталғанын көрсетті.

Экономиканың кеңейуі

1980 жылдардың ұрпағы елде экономикалық өркендеу дәуірін бастады. Олар британдық саудагерлер енгізген жаңа халықаралық еңбек бөлінісіне сай келетін ауыл шаруашылығы экспорттаудың либералды экономикалық саясатын жүзеге асырды. Ел өзінің экономикалық қызметін Пампас аймағында, оның орталығы Буэнос-Айрес портында шоғырландырып, ет (қой және малдан), тері, жүн және астық (бидай, жүгері және зығыр) өндіріп, негізінен британдық нарыққа сатты, ал өнеркәсіптік тауарларды импорттады. Аргентина экспорттың 95% ауыл шаруашылығы өнімдерінен тұрса, тоқыма тұтынудың 77% және металлургиялық тұтынудың 67% импортталды. Сонымен қатар, британдық капитал Аргентинаның логистикалық қызметтерінің көп бөлігін, мысалы, банктерді, теміржолдарды, салқындатқыштарды және т.б. қаржыландырды. Герчунов пен Ллах 20 ғасырдың басында Аргентинаның ЖІӨ-нің жартысы импорт пен экспорттан құралғанын есептеді. 1888 жылы Аргентина астық экспорттау бойынша алтыншы орында болса, 1907 жылы АҚШ пен Ресейден кейін үшінші орынға көтерілді. Ауыл шаруашылығын экспорттау моделін негізінен Буэнос-Айрес провинциясындағы мал өсірушілер (эстансьеростар деп аталады) жүзеге асырды және сақтап келді, олар 1868 жылы құрылған Аргентинаның ауылдық қоғамында бірікті, бұл ел тарихындағы алғашқы жұмысшылар одағы болды. "Жүз Чивилкой!" деп ұрандап, эстансьеростар президент Сармиентоның жерді иммигранттарға беру жоспарын тоқтатуға қол жеткізді, мақсаты – өздері еңбек ететін фермерлік қоныстарды құру. Президент Авельянеда бұл жоспарды тоқтатып, эстансаның үстемдігін орнатты. Дегенмен, үкімет жүзеге асырған либералды еркін сауда экономикалық саясаты, басқарушы топтың әлеуметтік келісім үшін маңызды саналатын білім беру, сот жүйесі, қоғамдық жұмыстар сияқты салаларда мемлекеттік араласуды қолдауымен толықтырылды, сондай-ақ мемлекеттік араласудың бүкіл елде кеңеюіне ықпал етті.

Халық санының өсуі

80 жылдардың ұрпағы Аргентинаға еуропалық иммиграцияның бұрын-соңды болмаған үрдісін жүзеге асырды. Парагвай соғысы сияқты көрші елдермен жасалған түрлі шарттар елдің шекараларына қатысты негізгі дауларды аяқтап, ұлттық аумақты бақылауды нығайтып, халыққа бейбітшілік сыйлады, ол кезде Еуропадағы соғыс ахуалынан өзгеше еді. Аргентинаның либералдық идеяларға негізделген жомарт және кең саясаты Аргентина Конституциясының қағидаларына сәйкес иммиграцияны ілгерілетуге мүмкіндік берді. Дегенмен, миллиондаған жаңа тұрғындардың елге келуін қолдаған бұл жүйе социализм мен анархизмнің таралуын шектеу мақсатымен 1902 жылғы Тұру заңы және 1910 жылғы Әлеуметтік қорғаныс заңы сияқты қатаң заңдармен шектелді. Халықтың үлкен өсімі жұмысшылар қозғалыстарын тудырды, олар әсіресе еңбек жағдайларын жақсартуды, жақсы өмір сүруді талап ете бастады және әлеуметтік қысым құралы ретінде ереуілге көшті. Екі жарым ғасырдан кейін, 80 жылдардың ұрпағы жүзеге асырған мемлекеттік саясаттың нәтижесінде, иммиграция толқыны құбылмалы әлеуметтік қозғалысқа және радикализмнің билікке келуіне әкелді.

80-ші жылдар ұрпағының құлдырауы

Хулио А. Роканың екінші президенттік мерзімінде Режиміне қарсы болған кез келген шетелдік белсенділерді елден дереу қууға мүмкіндік беретін Тұру заңы қабылданды. Роканың құдайы Мигель Хуарес Селман 1890 жылы Парк төңкерісінде құлатылған еді, ал 1905 жылы радикализм бірнеше провинцияда үйлестірілген көтеріліс арқылы қайта қаруға көтерілді. 1910 жылы Мамыр революциясының жүз жылдығы тойланатын кезде Әлеуметтік қорғаныс заңы қабылданды, ол болжамды анархистерді алдын ала ұстауды бекітті. Сонымен қатар, жұмысшылардың талаптарын басуға бағытталған, мысалы, 1907 жылы Ұлттық Еңбек департаментінің құрылуы сияқты, үкімет тарапынан шаралар жасалды. Осылайша, дәуірдің алғашқы еңбек заңдарын консерваторлар қабылдады, бірақ олар жаппай иммиграция мен экономикалық өсудің нәтижесінде еңбек саласындағы маңызды дамуды ескере отырып, жеткіліксіз болып шықты. Орта таптың өсіп келе жатқан талаптарына, үнемі болатын ереуілдерге және баспасөз бен Конгрестің сын-ескертпелеріне тап болған 80-ші ұрпақ, сол кезде Ұлттық автономист партиясының модернисттік бағытымен басшылық етті, жаңа шындыққа жауап беру қажет деп санады және 1912 жылы Саэнс Пенья заңын қабылдау арқылы саяси қатысуды кеңейтті, ол 18 жастан асқан еркектер үшін құпия, жалпыға бірдей және міндетті дауыс беру құқығын белгіледі. 1916 жылы жаңа заң қолданылған алғашқы сайлауларда консервативтік режим тұңғыш рет президенттік сайлауда жеңіліп, билікті радикал Хиполито Иригоенге тапсырды, ол Аргентинаның көпшілігінің қолдауымен өзінің алғашқы президенттік лауазымын иеленді.

80-ші жылдар ұрпағының тұжырымдамасы

"80-ші жылдар ұрпағы" термині алғаш рет 1920 жылдары пайда болды және әдеби ұрпақты білдірді. Рикардо Рохас өзінің "Аргентина әдебиетінің тарихы" атты еңбегінде бұл топқа екінші реттік мәнде ат қойды, себебі "80-ші жылдар ұрпағы" деп аталатын топ бұрын "Los Modernos" деп аталған. Осы дәуірдегі авторларды "80-ші жылдар ұрпағы" деген атпен біріктірген алғашқы автор – Артуро Хименес Пастор, ол "Los del 80" атты еңбегінде осылай жасады. Аталған атау көбінесе жазушыларға қатысты қолданылғанмен, зиялылар мен ғалымдарды да қамтыды. Сол кездегі тарихшы Ромуло Карбия өзінің "Аргентина тарихнамасының сындық тарихы" еңбегінде осы кезеңдегі тарихшыларды "Los ensayistas", яғни "Эссешілер" деп топтастырды. Соңында, 1930 жылдардың соңында "La Nación" газетінде жарияланған екі мақаласында Мануэль Мухика Лаинес "80-ші жылдар ұрпағы" туралы айтты, бірақ бұл әдеби саламен ғана шектелді. Бұл терминді солшыл тарихшылар, мысалы Хорхе Абелардо Рамос "Аргентинадағы революция және контрреволюция" (1957) және Энрике Барба 1959 жылғы мақаласында осы ұрпақтың идеялары мен философиясы тұрғысынан 37-ші жылдар ұрпағының тікелей жалғасы деп жариялады. "80-ші жылдар ұрпағы" термині мал өндірісімен байланысты, олигархиялық зиялы көшбасшылардың жиынтығы ретінде, 37-ші жылдар ұрпағының идеяларын саналы түрде мұра еткені туралы түсінік Дэвид Виньяс арқылы қалыптасты, оның "Аргентина әдебиеті және саяси шындық: Олигархияның өрбуі" (1964) еңбегінде бұл жақсы көрінеді. Хосе Луис Ромеро "ХХ ғасырдағы Аргентинадағы идеялардың дамуы" еңбегінде "80-ші жылдар ұрпағы" туралы оқырманға бұл ұғым жақсы таныс екеніндей айтты. 1970 жылдан бастап бұл термин Виньяс берген мағынада қолданыла бастады, автордың көзқарасына байланысты түрлі деңгейде жағымды немесе жағымсыз нюанстармен. Дегенмен, осы кезеңнен бастап, осы ұрпаққа кім жатады және кім жатпайды деген мәселеде белгілі бір түсініксіздіктер туды. "80-ші жылдар ұрпағын" 1880-1916 жылдар аралығындағы кең кезең деп қарастырса, бұл 20 ғасырдың басындағы жас көшбасшылар мен зиялыларды қамтуы мүмкін, олардың көзқарасы алдыңғы буыннан едәуір өзгеше болды. Сондықтан оларды "80-ші жылдар ұрпағына" жатқызу дұрыс емес. Мысалы, зиялылар мен ғалымдардың көпшілігінде саяси амбициялар болған жоқ, тек шамалы ерекшеліктер болды.