Кіріспе

физика және сұйықтық механикасының "қиғаш қабат" деп аталатын құбылысы. "Киғаш қабаттар" түсінігін архитектор Фрэнк Даффи енгізген, кейін Стюарт Брэнд "Құрылыстар қалай үйренеді: Салынғаннан кейін не болады" (Брэнд, 1994) кітабында оны кеңейтіп, ғимараттарды өзгерістің бірнеше қабатынан тұратын құрылым ретінде қарастырады. Бұл ұғымды көптеген технология жеткізушілер ұйым ішіндегі жүйелердің әртүрлі деңгейлерін сипаттау үшін қабылдады.

Теория

Бұл тұжырымдама экологтардың (O'Neill және басқалар, 1985) және жүйелік теорияшылдардың (Salthe, 1993) еңбектеріне негізделген. Идея мынада: табиғатта әртүрлі уақыт өлшемдерінде жұмыс істейтін процестер бар, нәтижесінде олардың арасында энергия, масса және ақпарат алмасуы шектеулі немесе толығымен болмайды. Брэнд бұл ойды ғимараттарға қатысты қолданып, дәстүрлі ғимараттардың бейімделуге болатынын анықтады, себебі олар қабаттардың "қимылдауына" мүмкіндік береді: яғни, жылдам қабаттар (инженерлік жүйелер) баяу қабаттармен (құрылыммен) кедергілеспейді. Қию қабаттарының концепциясы архитектуралық дизайн принципіне – жылдамдық қабатталуына (pace layering) әкеледі, ол қабаттарды максималды бейімделуге ыңғайлы ету үшін реттейді. Бұл термин 1999 жылы (Brand) енгізілген.

Вариациялар

Технологиялық кеңес беру компаниясы Gartner "қиылыс қабаттары" концепциясының түрінде "ритмді қабаттау" терминін қолданады. Олар ұйымдарда әртүрлі бағдарламалық қолданба қабаттарының болатынын сипаттайды. Әртүрлі жылдамдықпен бейімделуі және өзгеруі қажетті қолданбалар. Олар осы қабаттарды "Тіркелген жүйелер", "Ерекшелендіру жүйелері" және "Жаңару жүйелері" деп атайды. Олардың ұсынысы бойынша, компаниялар осы қолданба қабаттарының басқарылу, басқарылу, көздері, күтілу және өзара әрекеттесу жолдарын қарастыруы керек, бұл компанияларға өзгеріп жатқан бизнес талаптарына жақсырақ бейімделуге және оларға жауап беруге мүмкіндік береді. Gartner компаниясы осы түрін/беделділігін компаниялардың қолданба портфелін қалай басқаруы керек екендігімен байланысты сауда белгісі ретінде тіркеді, оны PACE қабатталған қолданба стратегиясы (сауда белгісі) деп атайды.

Қолдану

Қиып-сүйгіш қабаттар тұжырымдамасы басқа да адам жасаған нәрселерге, мысалы, бағдарламалық қамтамасыз етуге (Симмонс және тағы басқалар, 2000; Папантониу және тағы басқалар, 2003) немесе интернетке (Кэмпбелл және Фаст, 2006) қолданылған.