Кіріспе

Американдық жазушы (туған 1937)

Джером Шарин (13 мамыр 1937 жылы туған) – американдық жазушы. 50 жыл ішінде 50-ге жуық туындысы жарық көрген Шарин көптеген жанрларда жазып, американдық өмірдің нақты және қиялдағы хроникасы ретінде ұзақ жылдардан бері танымал. Майкл Шабон оны «американдық әдебиеттегі ең маңызды жазушылардың бірі» деп атайды. «Нью-Йорк Ньюсдей» газеті Шаринды «қазіргі заманғы американдық Бальзак» деп атаса, «Лос-Анджелес Таймс» газеті оны «американдық жазушылардың арасында бірегей» деп сипаттады. Шариннің алғашқы романы «Бір кезде дрошки болды» 1964 жылы жарық көрді. «Көк көздер» (1975) детективалық кейіпкер Исаак Сиделдің дебютімен Шарин көптің назарын тартып, үлкен даңққа ие болды. Шарин ПЕН/Фолкнер сыйлығының финалисі атанды. 1983 жылы оған Джон Саймон Гуггенхаймнің естелік стипендиясы табысталды. Ол Америка өнер және әдебиет академиясының Розенталь сыйлығын алды және Францияның Мәдениет министрі оны өнер мен әдебиет орденімен марапаттады. Шарин 2009 жылға дейін Париждегі Америка университетінде кинотану бойынша ерекше профессор болып жұмыс істеді, содан кейін оқытудан зейнеткерлікке шықты. Жазу және оқытудан басқа, Шарин үстел теннисімен де айналысады, бір кезде Франциядағы ойыншылардың алдыңғы 10 пайызына кірген. Романшы Дон ДеЛилло Шариннің үстел теннисі туралы «Sizzling Chops & Devilish Spins» кітабын «пинг-понгтың да күн туатынын» айтқан. Шарин Париж және Нью-Йорк қалаларында тұрады.

Ерте өмір

Шарин Нью-Йорктың Бронкс ауданында Сэм мен Фанни (Пейли) Шариндердің отбасында дүниеге келді. Қатал көшелерден қашу үшін Шарин комикстер мен киноға ден қойды. Шариннің үйінде "Білім кітабының" "А" томынан басқа кітаптар сирек кездесетін. Астрономия және қарақұйрықтар туралы жақсы білгеннен кейін, Шарин одан да көп білім алғысы келді. Ол Манхэттендегі Музыка және өнер орта мектебінде сурет салу мамандығы бойынша оқыды. Сурет салудан әдебиетке бет бұрған Шарин Колумбия университетіне түсіп, тарих және салыстырмалы әдебиетті, әсіресе орыс әдебиетін зерттеді. Ол Фи Бета Каппа құрметті қоғамының мүшесі болып, cum laude (BA, 1959) дипломын алды.

Оқытушылық мансап

1962 жылдан 1964 жылға дейін Шарин өзінің альма-матерінде, Манхэттендегі музыка және өнер орта мектебінде және "Слава" фильмімен танымал болған Өнер орта мектебінде сабақ берді. 1965 жылы Нью-Йорк қалалық колледжінде ағылшын тілінен лекция оқыды. 1965-1968 жылдары Стэнфорд университетінде ағылшын тілінің доценті болды. Ол елдің әртүрлі колледждерінде қонақ профессор болып жұмыс істеді, соның ішінде 1979 жылы Райс университетінде және 1981 жылдан 1986 жылға дейін Принстон университетінде. 1988-1989 жылдары Шарин Нью-Йорк қалалық колледжінде ерекше профессор болды. 1995 жылдан 2008 жылға дейін Шарин Париждегі Америка университетінде кино сабақтарын оқыды, қазірде ол осы университеттің зейнеткерліктегі ерекше профессоры. Шарин Англофондық әлемді зерттеу зертханасының (LERMA) кеңесшілер кеңесінде қызмет етеді, бұл Aix-Marseille университетінің ғылыми орталығы.

Әдеби мансап

Шарин өзінің көптеген жазбаларында, соның ішінде «Эль Бронкс» деп аталатын кітабында туған Бронкске жиі оралады. Майкл Вулф, «Джером Шариннің жанрын жарылқау: қылмыс туралы көркем әдебиет» еңбегінің авторы, Шарин туралы былай дейді: «Америкалық еврей романдарының авторлары арасында Шарин ең радикалды және жаңашыл. Оның туындыларында үнемі оқырманды таңғалдырып, күткенін күйрететін тынбайтын шығармашылық бар». Шариннің ең танымал кейіпкерлерінің бірі – Нью-Йорк полициясының еврей детективі, кейін қала әкімі болған Исаак Сидел. Ол он бір қылмыс романының негізгі тұлғасы, соның ішінде «Көк көздер» және «Азамат Сидел» кітаптарында да баяндалады. Шарин Росс Макдональдтың «Гальтон ісі» (1959) романын танысқаннан кейін қылмыс романдарын жазуға қызығушылық танытты. Шаринге ең қатты әсер еткені – детектив Лью Арчердің бірден мейірімді де бейтарап көрінетін, «ешқандай сезімталдықсыз пейзаж бен өткенді жеткізетін» әңгімелеу стилі болды. Шариннің ағасы Харви, Нью-Йорк полициясының кісі өлтіру бөлімінің детективі болғандықтан, осы танымал серияға шынайылық сыйлады, ол бүкіл әлемде жанкүйерлерді тартты. Оның бұрынғы туындыларының сәттілігі шектеулі болғандықтан, Шарин алғашқы Сидел романын Джозеф да Сильва (яғни еврей тегін жасыру мақсатында) деген Марранолық псевдониммен жариялауды ойластырды. 2012 жылғы қазан айында он жылдан кейін жарық көрген «Under the Eye of God» атты жаңа Сидел триллері, жоспарланған ересектерге арналған анимациялық теледрамаға дейін серияны жаңартты, ол «Hard Apple» деп аталады. Шариннің сегіз графикалық романында ол Жак де Лусталь, Хосе Антонио Муньос және Франсуа Бук сияқты суретшілермен бірлесіп жұмыс істеді, олармен бірге 1998 жылы Ангулем Гран-приін жеңіп алды. Осы жанрдағы оның көптеген жазбалары бала кезінде оқыған комикстердің ықпалында болды. Шариннің өзі комикстер оқуға үйренуге көмектескенін айтады. Оның әдеби агенті Жорж Боршард басқарады. Шариннің жеке құжаттары Нью-Йорк университетінің Фейлс кітапханасында сақтаулы.

Эмили Дикинсонның құпия өмірі

2010 жылы оның «Эмили Дикинсонның құпия өмірі» (W. W. Norton) романының жарық көруі үлкен дау тудырды. Кейбір сыншылар Шаринді ақыны Эмили Дикинсонның дауысымен жазуда және оны ойлап тапқан кейіпкерлермен қоршауда тым ерсілі деп санады. «Нью-Йорк таймс» газеті бұл «әдебиеттегі тәнді ұрлаудың дамып келе жатқан түріне керемет сәйкес келеді» деп жазды. «Сан-Франциско хроникасы» романына «денеге құмарлықпен шабуыл жасайтын» деген сипаттама берді. Басқа сыншылар бұл туындыны керемет шеберлікпен жасалған шығарма деп бағалады. Джойс Кэрол Оутс «Нью-Йорк кітаптары туралы шолуда» былай деп жазды: «Әдебиеттегі алдаудың ең қызықтысы – жазушы үшін екінші, әсіресе классикалық жазушының даусын иемдену, себебі бұл ең тәуекелдісі де болуы мүмкін». «Глоб энд мейл» газетіндегі рецензия авторы Уильям Ковальски: «Мен Дикинсон сияқты біреудің бар екеніне үміттендім. Оны тапқаннан кейін, онымен танысу мүмкіндігім болмағанына қатты өкіндім. Күдіксіз, миллиондаған адам да осылай сезінетін болар. Осы кітапты біз үшін Жером Шарин жазды» деп жазды. «Эмили Дикинсонның құпия өмірі» романында Шарин Американың ең ұлы әйел ақынын өмірге қайтаруға тырысып, өзін Эмили Дикинсонға айналдырады. Ол оның даусын қабылдап, Дикинсонның «құпия өмірін» оқырманға балалық шағы, махаббат оқиғалары, тіпті соңғы ауруы мен өліміне дейін баяндайды. 2011 жылдың 1 мамырында «Эмили Дикинсонның құпия өмірі» Массачусетс кітап орталығынан «Мәжбүр оқуға тиіс» деген аталым алды және көркем әдебиет номинациясы бойынша жылдық кітап сыйлығының финалисі ретінде таңдалды. Романның француз тіліндегі нұсқасы, «Эмили Дикинсонның құпия өмірі» деген атпен 2013 жылы Rivages баспасында жарық көрді. Шарин романына шабыттанған нәрсенің Емили Дикинсонның хаттары мен өлеңдері екенін айтады. Дикинсон туралы ол: «Мен оның жазуына және оның күшіне қатты қызығушымын. Ол күш қайдан келді, біз ешқашан білмейміз деп ойлаймын» деді.

"Коллагистер"

2007 жылы Шаринге әдеби сайт Smyles and Fish, өмір бойы досы, романист Фредерик Тутенмен бірге бұрынғы әріптесі және досы Дональд Бартельме туралы эссе жазуды ұсынды. Жоба ұзақ мақалаға айналып, осы үш жазушының және оларға әсер еткен ортаның коллажына ұқсас туындыны ұсынады. Жұмыстың үш бөлігі бар: бас редактор Ирис Смайлздің жобаға арналған кіріспе эссесі, Шариннің Бартельме туралы эссесі және Тутеннің «Менің автобиографиям: кескіндермен бірге тасымалданатын» туындысы. Бұл жұмыста үш жазушының суреттері мен олардың еңбектері, сондай-ақ Бартельменің өзінен цитаталар да бар.

Қорғаушылық және қайырымдылық қызмет

1968 жылы Шарин Ноам Чомски, доктор Бенджамин Спок, Глория Штайнем, Уильям Стайрон, Курт Воннегут, Джоан Баез, Аллен Гинзберг, Сьюзан Сонтаг, Томас Пиншон, Генри Миллер, Джеймс Болдуин және тағы 400-ден астам адаммен бірге "Жазушылар мен редакторлардың соғыс салықтарына наразылық білдіру шартына" қол қойып, Вьетнам соғысына қарсылық ретінде салық төлеуден бас тартуға ант берді.

Жеке өмір

Шарин Гринвич-Виллидж, Бронксте, Сан-Францискода, Лос-Анджелесте, Пало-Альтода, Калифорнияда, Хьюстонда, Остинде, Техаста, Париж және Барселонада өмір сүрді. Қазіргі уақытта Нью-Йорк пен Париж арасында уақытын бөліп жүреді. Парижде 14 жыл тұрып, Америка университетінде оқытумен айналысқан кезінде француз тілін толық меңгеруден қашқан, тілінің "туған тілімнің ырғағына" әсер ететінен сескенген, тіпті француз сөздері лексикасына сіңіп кетсе де. "Музыкама араласуын қаламаймын", - дейді ол. Шарин Ленор Ригельге үйленген, ол актриса Иден Ригельдің және дауыстық актер Сэм Ригельдің анасы.

Әдеби мұрағаттар

1993 жылдан бері Шариннің мұрағаттары мен қолжазбалары Нью-Йорк университетінің Элмер Холмс Бобст кітапханасындағы Фейлс жинағында сақтаулы.