Кіріспе

Мексикалық генерал және саясаткер Висенте Филизола (туған Винченцо Филиццола; 1785 – 23 шілде 1850) – 19 ғасырда Италияда туған испан және мексикалық әскери және саяси тұлға. Ол 1822-1823 жылдар аралығында Мексиканың Орталық Американы қосып алуына басшылық еткенімен әйгілі.

Өмір және мансап

Висенте Филисоланың ерте өмірінен басқа, 1785 жылы Неаполь Корольдігіндегі Ривеллода Винченцо Филиццола болып туылған және кейін бала кезінде Испанияға көшіп кеткені туралы жазба ақпарат өте аз. Ол испан армиясына 17 наурызда 1804 жылы 15 жасында қосылды, Наполеон соғыстарының көптеген шайқастарында қатысты. Кейін 1811 жылы Жаңа Испанияда қызмет етті. Мексика императоры деп жариялаған Агустин де Итурбидтің жақтасы ретінде ол Үш кепілдік армиясының командирі, бригада генералы болды. Император Итурбид оны Орталық Америкаға, Мексика империясына қосылуын қамтамасыз ету үшін жіберді. Ол солай істеді, бірақ 1823 жылы Итурбиде құлап, Мексика республика болып жарияланғанда, Орталық Америка (Чиапастан басқа) Мексикадан тәуелсіздігін жариялады. Мексиканың губернаторы ретінде ол Орталық Америка Федеративтік Республикасы құрылғаннан кейін Гватемала қаласын басып алды және 1823 жылы Сальвадорды басып алуда сәтті болды, бұл жерде көтеріліс болды. Мексика конституциясына сәйкес, Филисола Орталық Америка конгресін шақырды, ол дереу Мексикадан тәуелсіздігін жариялады. Филисола жауынгерлік күшін ұстай алмады, сондықтан оның әскерлерін Гватемала қаласының тұрғындары Мексикаға қайтарып жіберді, олар олардың тасымалын төледі. Филисола 1831 жылы қазан айында колониялық грант алып, алты жүз ағылшын-американдық емес отбасыларды шығыс Техасқа әкелді. 1833 жылы Шығыс ішкі провинцияларының қолбасшысы болды. 1836 жылдың басында Антонио Лопес де Санта-Анна Техас үшін шайқаста Филисоланы өзінің қосалқы командирі етіп тағайындады. Филисола Техас революциясындағы шешуші шайқастарға ешқашан басшылық жасамады, бірақ Мексика көшбасшысы алға жылжуда Санта-Аннаның артында қалды. Гуадалупе өзенінде Филисолаға ауыр әскери техниканы, жүк арбаларын және малдарды Техас арқылы тасымалдауға басшылықты тапсырды. Әскердің басым бөлігін жаңбыр сулаған жер мен су бастан өткен көптеген жерлерге көшіру логистикалық тұрғыдан өлімге әкелді. Санта-Анна тез арада Сесма мен Колорадо өзеніне қарай жүріп бара жатқанда, Филисола артқы күзетшілерімен бірге сазға батып, азық-түлікпен, азық-түлікпен және шаршап қалды. Ол Санта-Аннадан берілген бұйрықтарды басқаларға тапсыруды қалдырды. Филисоланың Санта-Аннаға жіберген хаттарын Сэм Хьюстонның адамдары тұтқынға алды, бұл тікелей шайқасқа әкелді. Санта-Анна жаңа республиканың лауазымды адамдарын тұтқындауға тырысып жатқанда, Филисолаға полковник Аматтың, генерал Гаонаның және Сесма күштерінің жиналуын күту тапсырылды. Содан кейін, өткелді тауып, лагерь құрып, 500 адаммен техастықтарды басып, жеңіп, содан кейін армияның қалған бөлігімен және керек-жарақтарымен Бразос өзенінен өтіп, Харрисбургте лагерь құруға бұйрық берілді. Висенте Филисола Сан-Фелипе мен Форт-Бендтің арасында бір жерде болды, 1000-ға жуық адаммен (Санта-Аннаны нығайтуға 500 адаммен генерал Косты жібергеннен кейін), Санта-Анна 1836 жылы 21 сәуірде Сан-Хакинто шайқасында техастар тұтқындады. Келесі күні Санта-Анна гвардиясының Тампико полкінің жарақаттанған офицері капитан Мигель Агирре Сан-Хассинтодағы мексикалық армияның толық жойылғандығы туралы хабармен Бразос өзеніндегі Филисола лагеріне барды. Бірнеше жергілікті тұрғындар мен сарбаздар келіп, жеңілгендерін растады және тым асыра айтты. Сол кезде Филисола Санта-Аннаның тірі екенін білмеді, сондықтан оған көмектесуге асыға ма, жоқ па, ол сенімді емес еді. Санта-Аннаның жеңілгені туралы хабар Филисола әскерлерінің ынтысын қатты түсірді, ал Хьюстонға қарсы қандай да бір іс-қимыл жасаса, барлық мексикалық тұтқындардың өліміне әкелуі мүмкін еді. Оның басқа мүмкіндігі - Мехикодағы билік өкілдерінен нұсқаулар сұрату арқылы кері шегіну еді. Техастағы мексикалық әскерлер, оның ішінде Филисоланың 1000 әскері мен генерал Хосе де Уреаның 1500 әскері, Форт-Бендке жақын жердегі Элизабет Пауэллдің пансионатында байланысқан, онда генералдар Филисола бастаған соғыс кеңесін өткізді. Тексас тұрғындары курьер рөлін ойнаған тұтқынға алынған мексикалық сарбаз Мексика лагеріне тұтқынға алынған Санта-Аннадан хабар алып, Филисолаға Колорадо өзенінің шығысындағы және Техастың өзіндегі барлық мексикалық әскерлерді кері қайтаруға бұйырды. Тексас тұрғындары Санта-Аннаның өмірін сақтап қалуға келісті. Филисола кетуге келісіп, Техастан қалған 4000 мексикалық сарбаздың шығарылуын ұйымдастыруға жауапты болды. Филисола Санта-Аннаның Техаспен күресуге және одан әрі күресуге қатысты Урея мен басқа бірнеше офицерлерге қарсылық көрсеткеніне қарамастан, Санта-Аннаның кері шегіну туралы бұйрығын орындады. 24 мамырда ол Хуан Хосе Андрадеге Аламоның бекінісін қиратуға және Сан-Антониодан 1200 әскерін эвакуациялауға бұйрық берді және Республиканың келісімі бойынша Веласко шарттарын "растады". Филисола мен Андраде содан кейін күштерін Голиадта біріктіріп, Матаморосқа қарай шегінді. Екі тараптың да шарттарды бұзғаннан кейін, Филисола мексикалық үкіметтен кері шегінуге тыйым салу туралы нұсқау алды. Ол Техасқа оралуға ұсынып, шаршаған мексикалық армия Матаморосқа жетті, онда 15 маусымда Уреа Филисоланың бас қолбасшылығын алмастырды және Филисола Хуан Хосе Андрадеге өзінің қолбасшылығынан бас тартты. Мексика-Америка соғысы кезінде Филисола мексикалық армияның үш бөлімінің біріне қолбасшылық етті. Висенте Филисола 1850 жылдың 23 шілдесінде Мехико қаласында холерадан қайтыс болды, шамамен 65 жасында.

Мұра

Филисола Мексикада Мексика әскерлерінің кері шегінуін қадағалағаны үшін қорқақ және сатқын деп айыпталған болатын, бірақ оның әскерлері ешқашан шайқаста жеңіліс тапқан жоқ, және ол 1841 жылы ақталуға ие болды. Дегенмен, Сан-Хасинто шайқасындағы жеңілісте өзінің рөлін естен шығарып, Санта-Анна барлық кінәні Филисолаға таңды. Филисола Санта-Анна туралы былай деген сөзі келтіріледі: "Оның маңдайы бұлтымен жабылды. Кейбіреулер оны көңілінің түсіккенін, ал басқалары үмітсіздікке ұқсатып түсіндірді, ал көптегендер оны өзімен қарым-қатынас жасаған немесе кездейсоқ кездескен адамдарға деген өрескелдік, жеңілтексіздік немесе бейжайлық деп қабылдады". Филисола көбінесе Санта-Аннаның ойсырап, шұғыл шешімдер қабылдауымен айналысып отырды. Ол кейіннен өзінің шегінуін қорғайтын жазба жариялады, ол 1837 жылы Техас Республикасы тарапынан аударылып басылды. 1928 жылы Кастаньеда "Техас революциясының мексикалық жағы" еңбегінде Филисоланың есебінің аудармасын жариялады, ал оның Техас революциясы туралы толық есебі 1985 жылы жарық көрген "Техастағы соғыс тарихы туралы естеліктерде" табылады. Оның Мексика айналасында, әсіресе солтүстік аймақтарда көптеген ұрпақтары болды. Ол Мексика қаласында үйленді және отбасы құрып, ер балалары дүниеге келді.