Кіріспе
Белгілі бір түріндегі соққы кратерлері – бұл ерекше соққы кратерлері, олар негізінен Марста кездесетін ерекше сұйықтанған шығарылым белгілерімен бірге жүреді. Жер бетінде бір ғана мысалы белгілі, ол Германиядағы Нердлингер Ристің соққы құрылымы. Рампа кратерінде шетінде төменгі қыраттары бар шығарылым көрінеді. Әдетте, рампа кратерлерінің шығарылымы баллистикалық траекториямен жоғары және төмен ұшып түсудің орнына, бетте жылжығандай сыртқы жиегін көрсетеді. Ағын кейде кішкентай кедергілерге түсіп қалудың орнына оларды айналып өтеді. Шығарылым материалдары лай ағыны сияқты қозғалғандай көрінеді. Рампа кратерлерінің кейбір пішіндерін лайға оқ ату арқылы қайта жасай беруге болады. Рампа кратерлерін бүкіл Марста кездестіруге болады, ал кішілері тек мұздың жер бетіне жақын деп болжанатын жоғары ендіктерде ғана табылады. Соққының жер асты мұзының деңгейіне жеткілікті күшпен әсер етуі қажет. Мұз экватордан алыс ендіктерде жер бетіне жақын деп есептелетін болғандықтан, мұз деңгейіне жету үшін үлкен соққы қажет емес. 1970 жылдардағы «Викинг» бағдарламасынан алынған суреттерге сүйене отырып, рампа кратерлері Марс бетінің астында мұз немесе сұйық су бар екенінің дәлелі деп қабылданды. Соққы жер астындағы суды ерітеді немесе қайнатады, нәтижесінде кратерді қоршап тұрған материалдың ерекше үлгісі пайда болады. Райан Швегман екі қабатты шығарылым кратерлерін (DLE) екі анық қабаттан тұратын шығарылым ретінде сипаттады, олар жылжымалы, жерге жабысқан ағын сияқты орналасқандай көрінеді. Оның өлшеулері шығарылымның жылдамдығы (шығарылымның кратер жиегінен қашықтығы) ендік артуымен бірге өседі және мұздың концентрациясын көрсете алады. Яғни, ендік жоғарылаған сайын мұздың мөлшері де артады. Шығарылымның дөңгелек пішіні (шығарылым периметрінің қисық пішіні) әдетте ендік артуымен төмендейді. Сонымен қатар, шөгінді жерлердегі DLE-лер вулкандық беттердегілерге қарағанда жоғары жылдамдыққа ие болады. Марстағы кратерлердің әртүрлі түрлері, соның ішінде екі қабатты шығарылым кратерлері (рампа кратерлері) туралы толық талқылауды 2014 жылы Дэвид Вайс пен Джеймс Хедтің мақаласында табуға болады.
Rampart craters are a specific type of impact crater which are accompanied by distinctive fluidized ejecta features found mainly on Mars. Only one example is known on Earth, the Nördlinger Ries impact structure in Germany. A rampart crater displays an ejecta with a low ridge along its edge. Usually, rampart craters show a lobate outer margin, as if material moved along the surface, rather than flying up and down in a ballistic trajectory. The flows sometimes are diverted around small obstacles, instead of falling on them. The ejecta look as if they move as a mudflow. Some of the shapes of rampart craters can be duplicated by shooting projectiles into mud. Although rampart craters can be found all over Mars, the smaller ones are only found in the high latitudes where ice is predicted to be close to the surface. It seems that the impact has to be powerful enough to penetrate to the level of the subsurface ice. Since ice is thought to be close to the surface in latitudes far from the equator, it does not take a large impact to reach the ice level. Based on images from the Viking program in the 1970s, it is generally accepted that rampart craters are evidence of ice or liquid water beneath the surface of Mars. The impact melts or boils the water in the subsurface producing a distinctive pattern of material surrounding the crater. Ryan Schwegman described double layered ejecta (DLE) craters as showing two distinct layers of ejecta that appear to have been put in place as a mobile, ground hugging flow. His measurements suggest that ejecta mobility (the distance ejecta travels from the crater rim) typically goes up with increasing latitude and may reflect ice concentration. That is the higher the latitude, the greater the ice content. The lobateness (curved shape of the perimeter of ejecta) usually goes down with increasing latitude. Furthermore, DLEs on sedimentary ground seem to display higher ejecta mobility than those on volcanic surfaces. A detailed discussion of various kinds of Martian craters, including double layer ejecta craters (rampart craters) can be found in a 2014 paper by David Weiss and James Head.
Бір қабатты экзекта кратерлері
Бір қабатты шығарылым кратерлері – қамал кратерлерінің бір түрі. Олардың бір шығарылым тілі кратер шетінен 1–1,5 кратер радиусына дейін созылады. Олардың орташа диаметрі 10 км. Барлық ендіктерде кездеседі, бірақ экваторға жақын жерлерде жиірек табылады. Экватордан алшақтаған сайын олардың орташа мөлшері артады. Осы типтегі кратерлер мұзды топыраққа соққан нәтижесінде пайда болады деп есептеледі. Атап айтқанда, бұл мұз қабатынан толық өтпейтін соққы. Экватордан алшақтағанда мөлшерінің ұлғаюы мұз қабатының экватордан алшақтаған сайын қалыңдауымен түсіндіріледі.
Қамырша кратерлері
"Маринер" және "Викинг" миссияларында "панкейк кратері" деп аталатын кратер түрі табылды. Ол қамал кратеріне ұқсас, бірақ қамалы жоқ. Шығарылған материалдар бүкіл аумағында тегіс жатыр, панкейктей. Жоғары ажыратымдылықта ол тозығы жеткен екі қабатты кратерге ұқсайды. Бұл кратерлер екі қабатты кратерлермен бірдей ендіктерде (40–65 градус) кездеседі. Олар екі қабатты кратердің ішкі қабаты болуы мүмкін, ал сыртқы, жұқа қабаты эрозияға ұшыраған деген болжам бар. "Викинг" суреттерінде панкейк деп жіктелінген кратерлер, кейінгі ғарыш кемелері жоғары ажыратымдылықта қарағанда екі қабатты кратерлер екені анықталды.