Кіріспе
Teena Marie альбомы Congo Square – қазір Луи Армстронг паркінің ішінде орналасқан ашық кеңістік. Ол Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласындағы Тремэ ауданында, Француз кварталының солтүстігіндегі Рампарт көшесінен бері орналасқан. Алаң афроамерикалық музыка тарихына, әсіресе джазға тигізген әсерімен танымал.
Congo Square is an open space, now within Louis Armstrong Park, which is located in the Tremé neighborhood of New Orleans, Louisiana, just across Rampart Street north of the French Quarter. The square is famous for its influence on the history of African American music, especially jazz.
Тарих
Луизиананың француз және испан отарлау дәуірінде 18 ғасырда африкалық құлдарға жексенбі күндері жұмыстан босатылуға рұқсат етілетін. 1724 жылы «Код Нуар» қолданылса да, құл африкалықтарға жексенбіде демалыс күні берілді, бірақ олардың жиналу құқығын қамтамасыз ететін заң болған жоқ. Олардың жиналыстарына үнемі қауіп төндіріліп жүрсе де, көбінесе алыс және қоғамдық орындарда, мысалы, бөгеттер бойында, алаңдарда, аулаларда және басқа да қолайлы жерлерде жиналатын. Байо Сент-Джондағы «ла-Плейс-Конго» деп аталатын кеңістікте колониялық Луизиананың әртүрлі этникалық және мәдени топтары сауда жасап, әлеуметтік қарым-қатынас құратын. 1817 жылы ғана Нью-Орлеан мэрі құл африкалықтардың кез келген жиналысын Конго алаңымен шектеу туралы қалалық жарлық шығарды. Оларға «Place des Nègres», «Place Publique», кейін «Circus Square» немесе жай ғана «Place Congo» деп аталатын «қаланың арт жағындағы» (Француз кварталынан Рэмпарт көшесі арқылы) жерде жиналуға рұқсат берілді. Онда құлдар базар құрып, ән салып, билеп, музыка ойнайтын. Бұл ән салу, билеу және музыка ойнау француз билігі тұсындағы алғашқы базардың бір тиянақты нәтижесі болды. Сол кезде құлдар өз бостандығын сатып ала алатын және құлдықтан қашу үшін ақша жинау мақсатында алаңда тауарларды еркін сатуға және сатып алуға мүмкіндік алатын. Луизиана сатып алынып, АҚШ құрамына кіргеннен кейін де бұл дәстүр жалғасты. Африка музыкасы протестанттық колониялар мен штаттарда басылғандықтан, Конго алаңындағы апталық жиналыстар АҚШ-тың басқа аймақтарынан келген қонақтар үшін танымал орынға айналды. Гаити революциясынан келген босқындардың (кейбіреулері құл африкалықтарды әкелді) көшіп келуінің арқасында Нью-Орлеан 19 ғасырдың басында мыңдаған африкалықтар мен креолдарды қабылдады. Олар қаладағы, соның ішінде музыкадағы Африка дәстүрлерін нығайтты. Көптеген қонақтар африкалық стильдегі би мен музыкаға таң қалды. Көрермендер бамбуланың соққысын және банзаның зарлауын естіп, жылдар бойы сақталған көптеген африкалық билерді көрді. Конго алаңында Бамбула, Калинда, Конго, Карабин және Джуба сияқты әртүрлі билер орындалды. Конго алаңында ойналған ырғақтар бүгін де Нью-Орлеандағы джаздық қоштасуларда, екінші қатарларда және Марди Гра индиандарының шерулерінде естіледі. Бұған қоса, ойнатылған музыка Луизиана вуду рәсімдерінің музыкасына айналды. Жексенбі күндері қала тұрғындары биді тамашалау үшін алаңға жиналатын. 1819 жылы қалаға келген сәулетші Бенджамин Латроб өзінің күнделігінде мерекелер туралы жазды. Ол оларды «жабайы» деп тапса да, құлдық кезінде құлдар мен азат афроамерикандық қауымдастықта көмек және шипа табу үшін ата-баба рухтарын шақыру мақсатында «сақиналық айқайлау» (Худудағы қасиетті би) орындалған.
Ресми орын
XIX ғасырдың соңында алаң тағы да танымал музыкалық орынға айналды, бұл жолы аймақтың "түсті креол" қауымдастығының оркестрлері ұйымдастырған мыс құбырлы аспаптар оркестрінің концерттері өтті. 1893 жылы алаң ресми түрде П. Г. Т. Бьюрегардтың құрметіне "Бьюрегард алаңы" деп аталды, ол Сент-Бернард округінде туған және Форт-Самтер шайқасында әскерге басшылық еткен Конфедерация генералы болған. Бұл қала басшыларының алаңдағы жаппай жиындарды басуға жасаған әрекетінің бір бөлігі болды. Бұл атау кейбір карталарда болғанымен, жергілікті тұрғындардың көпшілігі оны "Конго алаңы" деп атауын жалғастырды. Жергілікті Нью-Орлеан авторы және тарихшысы Фредди Уильямс Эванс атауды өзгертуді ынталандырған басты адам болды. Оның ынтасының нәтижесінде, қалалық кеңес мүшесі Кристин Гислсон Палмер 2011 жылы ауданды Конго алаңы деп қайта атау туралы қаулы шығарды. Қаулыда Палмер "атын қалпына келтіру арқылы Конго алаңы Нью-Орлеан мәдениеті мен музыкасының туған жері ретінде есте қалатынын" және "Джаз – американдық өнердің жалғыз түпкілікті түрі және оның бастауы, әлдебір сыйлық бүкіл елге және әлемге Конго алаңы болды" деп мәлімдеді. 2011 жылы Нью-Орлеан қалалық кеңесі Конго алаңының дәстүрлі атауын қалпына келтіруге ресми түрде дауыс берді. 1920 жылдары Нью-Орлеан қалалық аудиториясы алаңның артында салынды, бұл Треме қауымдастығының бір бөлігін орынсыздан қуып, бұзды. 1960 жылдары дау тудырған қалалық жаңару жобасы алаң төңірегіндегі Треме ауданының маңызды бөлігін қиратты. Жерді он жыл бойы талқылаудан кейін, қала оны Луи Армстронг паркіне айналдырды, ол ескі Конго алаңын қамтыды. 1970 жылдан бастап қала Нью-Орлеан джаз және мұра фестивалін ұйымдастырып, Конго алаңында жыл сайын іс-шаралар өткізді. Көрермендер саны артқан сайын, қала фестивальді әлдеқайда үлкен Нью-Орлеан жәрмеңкесіне көшірді. ХХ ғасырдың соңы мен ХХІ ғасырдың басында Конго алаңы музыкалық фестивальдар үшін маңызды орын болып қала берді, сонымен қатар мыс құбырлы аспаптар оркестрінің шерулері, наразылық акциялары және барабан шеңберлері үшін қауымдастық жиналатын орынға айналды.
Бүгін
Бүгінде Нью-Орлеанның тарихи және мәдени мұрасын тойлау шаралары әлі де жалғасуда. Конго алаңын сақтау қоғамы – перкуссионист Лютер Грей құрған, Конго алаңының тарихи маңыздылығын сақтауды мақсат еткен, қауымдық негіздегі ұйым. Әр жексенбі күні ол барабан шалу, билеу және басқа да музыкалық өнерлер арқылы Конго алаңының тарихы мен мәдениетін тойлау үшін дәстүрді жалғастырып, адамдарды жинап өткізеді. Осы жиналыстармен қатар, Конго алаңында жыл сайын Мартин Лютер Кинг күнін тойлау және Қызыл киімдермен жүгіру сияқты басқа да мерекелер мен іс-шаралар ұйымдастырылады. Сонымен қатар, жыл сайын саябақта көптеген тойлар, фестивальдар мен концерттер өтеді. Мартин Лютер Кинг күні саябақ, Оңтүстік Клейборн даңғылындағы Мартин Лютер Кинг ескерткішіне дейін өтетін шерудің салтанатты басталу орны болып табылады. 2012 жылы осы мереке күні Конго алаңында Нью-Орлеан қаласының мэрі Митч Ландриу қаладағы зорлық-зомбылықты азайтуға шақырып, құлшынысқа толы сөз сөйледі. Жыл сайынғы Қызыл киімдермен жүгіру Конго алаңынан басталады және оны New Orleans Hash House Harriers жүгіру клубы ұйымдастырады. Бұл жарысқа қатысушылардың барлығы қызыл киім киіп, көп ішімдік ішумен белгілі. Жарыстан түскен табыс жергілікті қайырымдылық қорларға беріледі. 2014 жылғы жарыстан кейін Нью-Орлеандағы 100-ден астам қайырымдылық ұйымға бір миллион доллардан астам қаржы аударылғаны хабарланды.
Танымал мәдениетте
TNMK, Харьковтен шыққан украиндық топ, алаңның атымен аталады; олардың аты «Конго алаңында би» украин тіліндегі аудармасының аббревиатурасы. Классикалық композиторлардың арасында Готтшалктан басқа, Конго алаңы Генри Ф. Гилберттің «Конго орнындағы би» (1908) симфониялық поэмасының тақырыбы болды, ол 1918 жылы Нью-Йорктегі Метрополитен опера театрында балет ретінде қойылды. Ол Джордж У. Кейблдің 1896 жылғы сол аттас эссесінен шабыттанды, онда алаңда естілетін музыканың үзінділері қамтылған. Конго алаңының тарихы Нью-Орлеанның келешек ұрпақтарына әсер етті. Джонни Виггс Нью-Орлеан джаз өркендеген кезеңде «Конго алаңы» атты туынды жазып, орындады, ол «Нью-Орлеан джаз клубы» радиошоуының тақырып әніне айналды. Композитор және саксофонист Дональд Харрисон «Конго алаңы сюитасын» жазды, оркестрлеп, продюсерлік етті. Музыка 2023 жылы жарық көрді және үш бөлімнен тұрады. Бірінші бөлім – перкуссия және әнмен айтылатын ән, Конго алаңының афро-жаңаорлеандық мәдени музыкасының қосындысы. Екінші бөлім – Харрисонның Конго алаңының танымал басшысы болу тәжірибесінен туындаған классикалық оркестрлік туынды. Үшінші бөлімде Харрисон мен оның джаз квартеті және Мәскеу симфониялық оркестрі біріктіріледі. Олар оркестрлік музыка мен Конго алаңындағы дыбыстарға ұқсас джаздың үйлесімді қоспасын орындайды. «Конго алаңы» – Уинтон Марсалис пен Якуб Аддидің африкалық тақырыбындағы джаз партитурасының атауы. Ол биг-бенд үшін, сондай-ақ Ганадан келген дәстүрлі африкалық барабан мен вокал ансамблінің аранжировкаларынан тұрады. «Конго алаңы» деп аталатын тағы бір ән – Луизианадан шыққан слайд-гитарист Сонни Ландреттің 1985 жылғы «Way Down in Louisiana» альбомында, Дэвид Рэнсон мен Мел Мелтонмен бірлесіп жазылған. Ландрет Джон Мейоллдың «A Sense of Place» альбомында да осы әннің нұсқасын орындайды. Американдық хард-рок тобы Great White 1991 жылы шыққан «Hooked» альбомында «Congo Square» атты ән шығарды. Жаңа буын нео-соул әншісі Амель Ларриус 2004 жылы шыққан «Bravebird» альбомында Конго алаңына арналған «Конго» атты ән жазды. «Ghost of Congo Square» – джаз трубашысы Теренс Бланшардың 2007 жылғы «A Tale of God's Will (Катринаға арналған реквием)» альбомының ашылу трегі. R&B әншісі Тина Маридің «Congo Square» атты альбомы 2009 жылдың 9 маусымында жарық көрді. Ди Ди Бриджвотер Билл Саммерс пен Ирвинг Мейфилдпен бірлесіп осы аттас әнді жазды, ол 2015 жылы шыққан «Dee Dee's Feathers» альбомына енді.