Кіріспе
Оқ-дәрі түрі
Соғыста, жарылғыш-өртке шақырушы (HEI) оқ-дәрісі – нысанаға энергия беру және осы арқылы зақым келтіру үшін арнайы жасалған оқ-дәрі түрі. Бұл зақымды жарылғыш заряд арқылы және/немесе өртке шақырушы (өрт тудыратын) әсері арқылы екі жолдың бірімен немесе екеуімен де келтіруге мүмкіндік береді. Әрбір оқта екі мүмкіндік те бар. HEI оқ-дәрісі механикалық немесе химиялық қозғалтқышпен жабдықталады. Зәрлі қабаттарды тесу қабілеті әртүрлі болуы мүмкін, бұл шоғырланған сынықтарды көбірек жасауға немесе кеңірек таратуға мүмкіндік береді.
In warfare, high explosive incendiary (HEI) is a type of ammunition specially designed to impart energy and therefore damage to its target in one or both of two ways: via a high explosive charge and/or via its incendiary (fire causing) effects. Each round has both capabilities. HEI ammunition is fused either mechanically or chemically. The armor piercing ability can vary widely, allowing for more focused fragmentation or larger scatter.
Тарих
HEI оқ-дәрісі бастапқыда ірі калибрлі зеңбіректерге, гаубицаларға және теңіз артиллериясына арналған. Қазіргі уақытта HEI снарядтары көбінесе 20, 25 және 30 мм орташа калибрлі болып жасалады. Олар әртүрлі платформалардан, соның ішінде ұшақтардан, зениттік артиллериядан және зымыранға қарсы жүйелерден, сондай-ақ майдандық гаубицалардан атылады, бірақ соңғыларының қолданылуы соңғы кезде азайды. HEI оқ-дәрісі танктер мен басқа да бронетранспорттық құралдарға қарсы да қолданылған, бірақ қазіргіде қолданылатын көптеген жарылғыш снарядтарды сіңіре алатын Chobham және реактивтік броня сияқты жаңа броня жүйелерінің пайда болуымен бұл тиімсіз болып қалды. Соңғы кезде API (броняны тесіп өртеуші) снарядтары қолданылуда; олар өрттеуші снаряд жарылуына дейін снарядтың кинетикалық қасиеттерін пайдаланып нысананы тесіп, экипажды жалындарға тоғыстырып, оқ-дәрілерді жарып, жанғыш материалдарды тұтандырады, көбінесе нысананы жояды.
Қолданылуы
Бұл снарядтар алғаш рет теңіздік артиллерияда қолданылды, бірақ көп ұзамай құрлықтағы гаубицаларда да қолданыс тапты. Олар өрттерді тудыратын, кемелердегі тар кеңістікте сөндіруі қиын болатын өрттерді. Сондай-ақ, танктер мен осал нысаналарға атылғанда, олар көлікті толығымен жалмап, ішіндегілерді қаза қылған өрттерді тудырады. Кейде жарылғыш-өндейтін снарядтар (HEI) танктерге (күшті брондалған) және жеңіл брондалған техникаға қарсы қолданылған, бірақ қазіргі заманғы бронялық қорғаныс, мысалы, Chobham және реактивті броняның пайда болуынан бері, бұл снарядтар танктерге қарсы күресте азайып, әуе базалары, окоптар немесе бекіністер сияқты "осал" нысаналарды жоюға көбірек пайда болады, онда 1000 градус Цельсийден астам температурада өрттер тудыра алады. Көптеген елдер фосфорлық қаруды қолдануға тыйым салғандықтан, өрт тудыратын снарядтардың қолданысы тоқтатылды. Броня тесуші оқтар мен снарядтар, өрт тудыратын заряд тұтанғанға дейін кинетикалық энергияны пайдаланып нысананы тесіп өтеді, экипажды жалынға малып, оқ-дәрілерді жарылып, нысананы жояды.