Кіріспе

Microsoft Windows және Intel серіктестігі

Wintel (Windows және Intel сөздерінің қосылуы) – Microsoft Windows және Intel компанияларының бірлесіп Intel x86 үйлесімді процессорларында жұмыс істейтін Microsoft Windows операциялық жүйесі орнатылған жеке компьютерлерді жасауға бағытталған серіктестігі.

Өмірбаян

1980 жылдардың басында микрокомпьютерлер нарығында кең таралған хаос пен үйлесімсіздік S 100 шинасы, CP/M, Apple II, Microsoft BASIC (тек оқуға арналған жад – ROM), және 5 1/4 дюймдік дискеталар сияқты бірнеше іс жүзіндегі өнеркәсіп стандарттарына ұшырады. Ешбір компания саланың басынан бастауға мүмкіндік алған жоқ, ал қатал бәсекелестік аппараттық және бағдарламалық қамтамасыздағы жаңарулардың қағидаға айналуын қамтамасыз етті. Microsoft Windows және Intel процессорлары көтеріліп, олардың үздіксіз серіктестігі оларға нарықта басымдық берді. Intel бұл серіктестік екі компанияға «көрінетін аяқталмайтын бағаның төмендеуі мен өнімділіктің арту спиралінен» тұтынушыларға пайда табуға мүмкіндік берді деп мәлімдеді. Сонымен қатар, олар «жаңарулар тарихы» және «шапшаң бизнес үшін икемді есептеудің ортақ көзқарасы» бар екенін айтады.

IBM

1981 жылы IBM микрокомпьютер нарығына енді. IBM PC компанияның шағын бөлімшесімен жасалды. Бұл өнім IBM үшін ерекше болды, себебі оның көп бөлігі сыртқы компоненттерді жеткізушілерден алынған еді және үшінші тараптың операциялық жүйелері мен бағдарламалық қамтамасыз етуін іске қосуға бағытталған. IBM PC-нің техникалық сипаттамалары мен схемаларын жариялады, бұл үшінші тарап компанияларына үйлесімді жабдықтарды жасауға мүмкіндік берді, бұл «ашық архитектура» деп аталды. IBM PC барлық уақыттағы ең сәтті компьютерлердің біріне айналды. IBM PC-нің басты ерекшелігі – оның артында IBM-нің зор беделі тұрғаны еді. Тарихтың тәлкелімен IBM PC-де Intel процессоры орнатылды (техникалық тұрғыдан жақсырақ Motorola 68000 немесе IBM-нің өз дизайнының орнына), және ол CP/M 86 операциялық жүйесінің орнына IBM PC DOS (Microsoft-тың MS DOS лицензиялық нұсқасы) жиынтығымен келді, бірақ осы жағдайлар кейінірек үлкен маңызға ие болды. IBM PC – IBM таңбасы бар IBM өнімі болғандықтан, жеке компьютерлерге құрмет көрсетілді. Кәсіпкерлерге микрокомпьютер сатып алуды бұрынғыдан оңай болды, ал IBM персональды компьютерін сатып алуды ақтау одан да жеңіл болды. PC архитектурасы IBM нұсқаулықтарында толыққанды сипатталғандықтан және PC DOS бұрынғы CP/M операциялық жүйесіне ұқсас етіп жасалғандықтан, PC үшін көп ұзамай мыңдаған түрлі үшінші тараптың қосымша карталары мен бағдарламалық пакеттері қолжетімді болды. Бұл PC-ні көптеген адамдар үшін басты таңдауға айналдырды, себебі PC оларға қажетті жабдық пен бағдарламалық қамтамасыз етуді қолдады.

Бәсекелестер

Индустриядағы бәсекелестер нарықтың өзгеруіне бірнеше тәсіл қолданды. Кейбіреулері (мысалы, Apple, Amiga, Atari және Acorn) өздерінің тәуелсіз және ерекше жүйелерімен жалғастырды. Осы жүйелердің ішінде Apple компаниясының Mac жүйесі ғана қазірге нарықта сақталып қалды. Басқалары (сол кездегі әлемдегі екінші ірі компьютер компаниясы Digital, Hewlett Packard және Apricot) ұқсас, бірақ техникалық тұрғыдан жоғарырақ деңгейдегі модельдер жасауға күш салды. Нарықтың алғашқы көшбасшылары (мысалы, Tandy Radio Shack немесе Texas Instruments) нарық тенденциясының қай бағытта дамып жатқанын біраз уақытқа дейін түсінбеді, кейіннен табысты бизнес стратегиясына – IBM PC-ді мүмкіндігінше дәл көшіріп жасауға және оны сәл арзанға немесе жоғары өнімділікпен сатуға көшті. Алғашқы IBM жеке компьютерлерінің консервативті инженерлік шешімдері мен орташадан жоғары бағаларын ескеретін болсақ, бұл бастапқыда тым қиын міндет болған жоқ, тек IBM BIOS функциясын дәл қайталайтын, бірақ авторлық құқықты бұзбас BIOS жасаудың үлкен техникалық қиындығы болды. Осы стратегияның алғашқы екі жетекшісі жаңадан құрылған компаниялар болды: Columbia Data Products және Compaq. Олар IBM машиналарымен өте жақын үйлесімділікке қол жеткізген алғашқылар болды, бұл олардың IBM машинасы үшін жазылған бағдарламалық жасақтаманы қайта құрастырусыз іске қоса алатынын білдірді. Көп ұзамай IBM әлемдегі ең көп сатылатын жеке компьютерге ие болды және кем дегенде келесі екі ең көп сатылатын компьютерлер практикалық тұрғыдан бірдей болды. Бағдарламалық жасақтама индустриясы үшін бұл маңызды әсер етті. Біріншіден, IBM PC және оның клондары үшін жоғары басымдықпен бағдарлама жазу және азырақ таралған жүйелерге нұсқаларды кейінге қалдырып порттау орынды болды. Екіншіден (ең бастысы), IBM-ге дейінгі кезеңде бағдарламашылар мүмкін болатын техникалық әдістердің ең қарапайым жиынтығын пайдалануға тырысса (CP/M іске қосылатын кез келген аппараттық құралда жұмыс істеу үшін), енді нарықтың басым бөлігі дәл сол аппаратты (немесе оның өте ұқсас клонын) пайдаланатындықтан, IBM ұсынған кез келген аппараттық ерекшелікті пайдалану мүмкін болды. Award, Chips and Technologies және Phoenix сияқты тәуелсіз BIOS компаниялары IBM-мен 100% үйлесімді «таза бөлме» BIOS-ын нарыққа шығара бастады, және содан бері кез келген білікті компьютер өндірушісі IBM үйлесімділігіне оңай қол жеткізе алатын болды. 1984 жылдан бастап нарық қарқынды өсіп, салыстырмалы түрде тұрақты болды. «Wintel» компаниясының «Win» бөлігінің белгілері әлі көрінбегенімен, Microsoft IBM-ге және басқа да өндірушілердің үнемі өсіп келе жатқан тізіміне DOS сатудан үлкен табыс тапты, олар жасаған әрбір машина үшін MS DOS лицензиясын сатып алуға келісті, тіпті бәсекелес өнімдермен бірге жеткізілгендерге де. Intel-ге келетін болсақ, жасалған әрбір компьютерде Intel процессоры немесе Intel лицензиясы бойынша екінші өндіруші жасаған процессор болды. Intel және Microsoft үлкен табыс тапты, Compaq және көптеген басқа өндірушілер IBM-ден гөрі әлдеқайда көп машина жасады, бірақ жеке компьютердің қалыптасуын шешу құқығы IBM-нің қолында болды. 1987 жылы IBM PS/2 компьютерлік желісін ұсынды. PC және оның мұрагерлерінің ашық архитектурасы олар үшін үлкен жетістікке жеткенімен және олар ең ірі жеке өндіруші болғанымен, нарықтың көп бөлігі басқа фирмалар жасаған, жылдам және арзан IBM-ге үйлесімді машиналарды сатып алып отырды. PS/2 бағдарламалық қамтамасыз етумен үйлесімді болды, бірақ аппараттық жағынан мүлдем басқаша болды. Ол жүйеде жоғары жылдамдықпен байланыс үшін техникалық тұрғыдан жақсырақ Micro Channel архитектуралық шинасын енгізді, бірақ ашық AT шинасын (кейін ISA шинасы деп аталды) сақтай алмады, бұл миллиондаған қолданыстағы қосымша карталардың ешқайсысы жұмыс істемейтінін білдірді. Басқаша айтқанда, жаңа IBM машиналары IBM-ге үйлесімді емес еді. Сонымен қатар, IBM PS/2-ні техникалық және құқықтық себептермен клондау қиын болатындай етіп жобалады. Оның орнына IBM PS/2 лицензиясын авторлық жарнаны төлей алатын кез келген адамға сатуды ұсынды. Олар PS/2 құрылғысы бар әрбір сатылатын құрылғы үшін ғана емес, сонымен қатар, осы өндіруші бұрын жасаған IBM құрылғысы бар барлық құрылғылар үшін де роялти талап етеді. Көптеген компьютер өндірушілері PS/2 лицензиясына қол қойды. (Осы уақытқа дейін «IBM-ден жақсы ПК» стратегиясын ұстану арқылы үлкен шығынға ұшыраған Apricot олардың бірі болды, бірақ басқалары көп болды.) Көптеген басқалары өздерін міндетті түрде ұстап тұруды шешті. Басқа ірі өндірушілер, «Тоғыздық топ» деп белгілі болғандар, барлық өндірушілерге ашық болатын, IBM-нің Microchannel шинасынан кем емес немесе одан да жылдам шина түрін анықтау үшін бірігіп жұмыс істеуге шешім қабылдады, сонымен қатар ISA шинасымен кері үйлесімділікті сақтады. Бұл шешуші кезең болды: индустрияның баршасы енді IBM-нің техникалық бағыт туралы барлық маңызды шешімдерді қабылдауына келісім бермейтін еді. Нәтижесінде, жаңа EISA шинасы жоғары деңгейден басқа коммерциялық сәтсіздікке ұшырады. EISA-ны енгізу құны осылайша көптеген үстел үсті компьютерлерінде қолданылатын деңгейге төмендеген кезде, әлдеқайда арзан VESA Local Bus оның қажеттілігін жойды (дегенмен, ол серверлерде кеңінен қолданыла берді, мысалы, VLB контроллерлеріне қосылған қатты дискілерде деректердің бұзылу мүмкіндігіне байланысты), ал Intel-дің PCI шинасы жақын маңда болды. Бірақ EISA жүйелері өте аз сатылғанына қарамастан, ол өзінің мақсатына жетті: IBM енді компьютер индустриясын бақыламайды. IBM кейіннен PS/2 сериясын PS/ValuePoint желісімен толықтырды, ол жаңа импровизациялық платформаның мүмкіндіктерін қадағалады. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында Microsoft-тың Windows операциялық ортасы танымал бола бастады, ал Microsoft-тың бәсекелесі Digital Research DR DOS арқылы DOS нарығындағы үлесін қайтаруға тырысты. IBM DOS-ты OS/2-мен алмастыруды жоспарлады (алғашқыда IBM/Microsoft бірлескен кәсіпорны, PS/2 аппараттығынан айырмашылығы, кері үйлесімді), бірақ Microsoft өзінің өнімі Windows бағытында индустрияны итеруді жөн көрді. PS/2 апатынан кейін IBM ең үлкен жаһарлық ұятқа ұшырады, үлкен қаржылық шығындарға және компанияның біртілдігі мен бағытының жоқтығына байланысты, Microsoft-тың жұмсақ маркетингтік дауысы мен үлкен қаржылық ықпалы тиімді болды: Windows де-факто стандарты болды. Бәсекелес компьютер өндірушілері үшін, үлкен немесе кішкентай, жалғыз ортақ факторлар Microsoft-тан операциялық жүйе және Intel-ден процессорлар болды.

Үстемдік

Келесі жылдары Wintel серіктестігіндегі екі компания да өз монополияларын кеңейтуге тырысты. Intel аналық платалар мен чипсет нарықтарына сәтті енді – әлемдегі ең ірі аналық плата өндірушісі болды және бір кезде жалғыз чипсет өндірушісі болды, бірақ графикалық чиптер нарығына ену әрекеті сәтсіз аяқталды және (1991 жылдан бастап) негізгі CPU сегментінде AMD, Cyrix, VIA және Transmeta компанияларынан күшті бәсекеге тап болды. Microsoft-тың жағдайы жақсырақ болды. 1990 жылы Microsoft компаниясының негізгі нарығында екі бәсекелесі болды (Digital Research және IBM), ал Intel компаниясының мүлдем болған жоқ. 1996 жылы Intel компаниясының негізгі нарығында (CPU) екі бәсекелес болды, ал Microsoft компаниясының біреуі де болған жоқ. Microsoft процессорға шаққан авторлық төлемдерді міндетті ету саясатын ұстанды, осылайша бәсекелес операциялық жүйелерді компьютер өндірушілері үшін аз қызығушылық тудырып, Еуропалық комиссия мен АҚШ билігінің күшті бақылауына түсті, нәтижесінде Microsoft осындай практиканы тоқтатуға міндеттелді. Алайда, DOS-ты Windows 95-ке енгізу – шеберлік болды: емес, басқа операциялық жүйелерді жасаушылар тоқтатылғаннан кейін, Microsoft енді компьютер өндірушілерін өз талаптарын орындауға мәжбүр ете алды, әйтпесе бағалар көтерілетін еді (мысалы, IBM-ден OS/2-нің белсенді түрде сатылуын тоқтатуды талап еткенде немесе Windows 95 үшін өзінің бәсекелесі Compaq-қа қарағанда екі еседен астам төлеуді талап еткенде) немесе «Windows 95 үшін жасалған» деген мақұлдаудан бас тарту арқылы (бұл маңызды аппараттық маркетинг құралы саналды). Microsoft сонымен қатар аппаратты жасаушылардан тегін жарнама беруді талап ете алды. (Мысалы, барлық дерлік қазіргі пернетақталардағы Windows пернесінің жарнамалық белгілері немесе жүйе жүктелу кезінде және Windows жұмыс үстелінде көрсетілуіне/көрсетілмеуіне қатысты лицензиялық шектеулер). Сондай-ақ, Microsoft Windows NT арқылы желілік нарықтың көп бөлігін (бұрын Artisoft компаниясының LANtastic және Novell компаниясының NetWare домендеріне тиесілі болған) және Microsoft Office арқылы бизнес-қосымшалар нарығын (бұрын Lotus және WordPerfect басқарған) иелене алды. Microsoft қазіргі уақытта Wintel серіктестігінде басымдыққа ие болса да, Intel-дің әсерін кемсітуге болмайды. Intel және Microsoft, бір кезде ең жақын серіктестер болған, алғашқы ірі даудан бері бір-бірінен сақтықпен қарым-қатынас жасайды, ол Intel-дің 32 биттік оптимизацияланған Pentium Pro-ға салған үлкен инвестициясымен және Microsoft-тың Windows 95-те күтпеген жоғары үлес көлеміндегі 16 биттік кодты жеткізуімен байланысты болды. Екі компания да уақыт-уақыт өте келе бір-бірінің бәсекелестерімен сөйлеседі, ең әйгілісі – Microsoft-тың AMD-мен тығыз қарым-қатынасы және AMD-нің x86 архитектурасына 64 биттік кеңейтімдерді пайдаланып, Windows XP Professional x64 Edition-ның әзірленуі және Intel-дің процессорларын Apple Inc. компаниясына сату шешімі. Wintel платформасы әлі де үстел және ноутбук компьютерлерінің басым архитектурасы болып табылады. Microsoft Windows өзінің табиғи бағдарламалық жасақтамасының арқасында Intel процессорларының «Wintel платформасына» берген «жабдықтық прогресінің» көп бөлігін Мур заңы арқылы жұтып қойды деген пікірлер бар. Смартфондар мен нетбуктер пайда болғаннан кейін кейбір БАҚ Wintel үстемдігінің аяқталуы мүмкін екенін болжады. Intel Linux-қа инвестиция жасап жатыр, ал Microsoft Windows 8-ді ARM архитектурасына Windows RT арқылы көшірді.

Терминнің қазіргі қолданылуы

"Wintel" терминінің ең қатаң мағынасында тек Intel процессорында Windows іске қосылатын компьютерлер ғана қарастырылады. Дегенмен, қазіргі кезде "Wintel" Intel немесе AMD компаниясы жасаған кез келген заманауи x86 үйлесімді процессорында жаңа Microsoft операциялық жүйесін іске қосатын жүйелерді білдіру үшін жиі қолданылады. Мұның себебі – x86 Intel процессорында жұмыс істейтін PC бағдарламалары көбінесе x86 AMD процессорында да жұмыс істей алады. 2017 жылғы қазан айының ортасында Microsoft компаниясы Windows 10-ның Qualcomm Snapdragon процессорларында сынақтан өтудің соңғы кезеңінде екенін хабарлады. Бұл "Wintel" деп есептелмейді. Intel компаниясы жасаған процессор болғанымен, Itanium немесе ARM архитектурасына негізделген процессорларда Microsoft операциялық жүйесін пайдаланатын жүйелер де "Wintel" жүйесі саналмайды.