Кіріспе
Қаржылық тәуекелдерді модельдеу – бұл фирманың балансындағы, банк сауда кітапшасындағы немесе қор менеджерінің портфелі құнындағы нарықтық тәуекелдерді, несиелік тәуекелдерді және операциялық тәуекелдерді өлшеу, бақылау және басқару үшін ресми математикалық және эконометриялық әдістерді қолдану; Қаржылық тәуекелдерді басқаруға қараңыз. Тәуекелдерді модельдеу – қаржылық модельдеудің кеңінен қарастырылатын саласының бір бөлігі.
Financial risk modeling is the use of formal mathematical and econometric techniques to measure, monitor and control the market risk, credit risk, and operational risk on a firm's balance sheet, on a bank's trading book, or re a fund manager's portfolio value; see Financial risk management. Risk modeling is one of many subtasks within the broader area of financial modeling.
Қолдану
Тәуекелдерді модельдеу портфельді талдау және әртүрлі тәуекелдерге байланысты туындауы мүмкін шығынды болжау үшін нарықтық тәуекел, тәуекел құнын (VaR), тарихи симуляцияны (HS) немесе экстремалды құндылық теориясын (EVT) сияқты әртүрлі әдістерді пайдаланады. Жоғарыда айтылғандай, мұндай тәуекелдер әдетте кредиттік тәуекел, нарықтық тәуекел, модельдік тәуекел, өтімділік тәуекелі және операциялық тәуекел категорияларына бөлінеді. Көптеген ірі қаржылық мекемелер тәуекелдерді модельдеуді портфель менеджерлеріне капитал резервтерінің көлемін анықтауға және әртүрлі қаржы активтерінің кластарын сатып алу мен сатуын басқаруға көмектесу үшін қолданады. Базель II талаптарына сәйкес, барлық ірі халықаралық банктер үшін әртүрлі ұлттық реттеушілер ресми тәуекелдерді модельдеуді міндетті етеді. Бұрын тәуекелдерді талдау сапалық түрде жүргізілсе, қазіргі күшті есептеу бағдарламалық қамтамасыз етуінің арқасында сандық тәуекелдерді талдау жылдам және жеңілдетілген.
Сын
Қазіргі кезде шекті дисперсиясы бар үлестірулер арқылы өзгерістерді модельдеудің тиімсіз екені белгілі болды. Бенуа Мандельбро 1960 жылдары қаржы нарықтарындағы бағалардың өзгеруі Гаусс үлестіріміне бағынбайтынын, ал Леви тұрақты үлестірімімен жақсырақ модельденетінін анықтады. Өзгерістің масштабы, яғни құбылмалылығы, уақыт аралығының ұзындығына 1/2-ден сәл артық дәрежеде тәуелді. Ірі өзгерулер – жоғары немесе төмен, сондай-ақ «қалың құйрықтар» деп аталатын олар, бағаланған стандартты ауытқуды қолданып Гаусс үлестірімімен есептегеннен гөрі көбірек болуы мүмкін. Корпоративтік даулар (әсіресе, Enron), Базель II, түзетілген FAS 123R және Sarbanes-Oxley заңы, сондай-ақ 2008 жылғы қаржылық дағдарысты болжаудағы сәтсіздік салдарынан сандық тәуекелді талдау және оны модельдеу соңғы жылдары күмәндануға ұшырады. Қаржылық инновациялардың қарқынды дамуы бірқатар болжамдарға негізделген күрделі модельдерге алып келді. Бұл модельдер көбінесе модельдік тәуекелге ұшырайды. Модельдік белгісіздікті шешудің бірнеше тәсілдері бар. Jokhadze және Schmidt (2018) Байес есептеулеріне негізделген практикалық модельдік тәуекелді өлшеу аясын ұсынады. Олар нарықтық және модельдік тәуекелді тұрақты өлшеуге мүмкіндік беретін, біріктірілген тәуекел шараларын енгізеді.