Кіріспе

Борнеодағы құмыра өсімдігі (Nepenthes clipeata /n//ᵻ/'/p//ɛ//n//θ//iː//z// /,/k//l//ɪ//p//i/'/ɑː//t//ə/; латынша clipeus – "дөңгелек қалқан" сөзінен, жапырақ пішініне байланысты), немесе қалқан жапырақты құмыра өсімдігі – Индонезияның Батыс Калимантан аймағындағы Келам тауының тік граниттік беткейлерінде ғана өсетін тропикалық құмыра өсімдігі. Оның таралу биіктігі шамамен 600–800 метр аралығында.

Nepenthes clipeata, мүмкін, барлық Nepenthes түрлерінің арасында ең көп қауіп төніп тұрғаны болып есептеледі, 1995 жылғы мәліметтер бойынша табиғатта бар болғаны 15 өсімдік қалған (бірақ N. pitopangii және N. rigidifolia түрлерін де қараңыз).

Ашылу

Непент клипеата алғаш рет 1894 жылы 30 қаңтар мен 13 ақпан аралығында Келам тауына 5 рет шыққан Йоханнес Готфрид Галлиермен жиналды. Галлиер өзінің ашылуы туралы жазған хабарламасы 1928 жылы Б. Х. Дансердің «Нидерланд Үндістанының непентес өсімдіктері» атты монографиясында жарияланды және былай аударылды: «Глейхения тоғдары бар тік беткейге тағы бір рет көтерілгеннен кейін, адам кенеттен тау шеңберінің биік, қоршаудағы тау қабырғасының астында қалады. Су арналары бар, тегіс, сумен жуылған тас құрылымында ешқандай өзгеріс байқалмайды, бүкіл тау бір алып тас блоктан тұрғандай көрінеді. Осы қабырғаға 45 метрлік биіктікте дөңгелек баспалдақ орнатылған; ол тек төменгі, орталық және жоғарғы жағындағы қатты топыраққа бекітілген, ал қалғаны тасқа тірелген күйде бос жатыр. Баспалдақтың ортасынан жоғары, жұқа ғана гумус қабаты табылады, ол бір сәт тұрып демалуға жеткілікті. Осы жерде де, баспалдақтың жоғарғы жағында да, ерекше ірі құмыралары бар Непентес өсімдігі бекініп өскен. Құмыралардың төменгі бөлігіндегі пішіні құмыраға ұқсас кеңейеді. Осы арқылы олар бір жағынан көп мөлшерде суды сіңіре алады, ал екінші жағынан салыстырмалы түрде тар мойнының есесінен ішке түскен жәндіктердің қашуына кедергі келтіреді». [Борнеоның Pitcher Plants of Borneo кітабынан голланд және неміс тілдерінен аударылған.] Б. Х. Дансер өзінің монографиясында бұл түр туралы былай деп жазды: «1995 жылы тек шамамен 15 өсімдік қалған деп есептелді. Алайда, 2010 жылы жүргізілген зерттеуде Келам тауының 45 координатасына шашырап орналасқан, 749–874 метр биіктікте 260 өсімдік табылды. Зерттеу авторлары байқаған үлгілердің көпшілігі қол жеткізу қиын жартастарда өскенін атап өтті. Авторлар көрген гүлдеген үлгілердің көп бөлігі еркек болды. Сирек кездесетініне қарамастан, N. clipeata ресми түрде CITES II қосымшасына енгізілген және бұған дейін IUCN деректердің жеткіліксіздігі деп саналған. Қазіргі уақытта бұл түрдің табиғатта ұзақ мерзімді сақталуына үміт аз, сондықтан Халықаралық етші өсімдіктер қоғамы (ICPS) түрді ex situ (табиғи ортасынан тыс) сақтауды жеңілдету үшін Nepenthes clipeata Survival Project (NcSP) жобасын құрды. «Ақ нарықта» (заңды түрде жиналған) өсімдіктердің тек үш немесе төрт генетикалық ерекшелігі бар екені есептеледі. Бұл жоба 2010 жылдың ақпанында Ловади бастаған, сондай-ақ The Rufford Foundation қаржылық қолдау көрсеткен ұқсас бастамадан кейін іске қосылды.

Табиғи будандар

N. clipeata қатысатын келесі табиғи будандар тіркелді. N. albomarginata × N. clipeata және N. clipeata × N. reinwardtiana.