Тропикалық құмыра гүлдері

Кіріспе

Тропикалық құмыра өсімдіктері
тропикалық құмыра өсімдігі

Nepenthes (/n//ᵻ/'/p//ɛ//n//θ//iː//z/) – Nepenthaceae тұқымдастығына жататын монотиптік етқоректі өсімдіктер туысы. Бұл тұқымға шамамен 170 түр және көптеген табиғи, сондай-ақ көптеген егілген гибридтер кіреді. Олар көбінесе Ескі әлем тропиктерінде лиана түзететін өсімдіктер, Оңтүстік Қытайдан, Индонезиядан, Малайзиядан және Филиппиндерден бастап; батысқа қарай Мадагаскарға (екі түрі) және Сейшель аралдарына (бір); оңтүстікке қарай Австралияға (төрт) және Жаңа Каледонияға (бір); солтүстікке қарай Үндістанға (бір) және Шри-Ланкаға (бір) дейін таралған. Ең көп түрлілігі Борнео, Суматра және Филиппин аралдарында кездеседі, көптеген эндемикалық түрлері бар. Көптеген түрлері ыстық, ылғалды жазық жерлерде өседі, бірақ көпшілігі тропикалық таулы өсімдіктер болып табылады, олар жылы күндерді қабылдаса, жыл бойы салқын, ылғалды түндерді бастан кешіреді. Аз ғана түрлері тропикалық альпілік өсімдіктер саналады, олардың күндері салқын, ал түндері нөл градусқа дейін суытады. "Маймыл тостағандары" деген атау бұрын маймылдардың құмыралардан жаңбыр суын ішетініне сенгендіктен пайда болған.

Сипаттама

Непентес түрлері әдетте тереңге түспейтін тамыр жүйесінен және жатқан немесе өрмелегіш сабақтан тұрады, көбінесе бірнеше метрге дейін ұзындығы бар, диаметрі бірнеше сантиметр немесе одан да көп, бірақ кейбір түрлерде (мысалы, N. bicalcarata) қалыңдауы мүмкін. Сабақтардан кезектесіп шығатын, қылыш тәрізді жапырақтар, бүтін жиекті жапырақтарымен ерекшеленеді. Жапырақтың ұшынан орталық тамырдың (бағының) өсіндісі шығады, ол кейбір түрлерде өрмелеуге көмектеседі; ал бағының ұшында құмыра пайда болады. Құмыра кішкентай бүршік ретінде басталып, біртіндеп шар немесе түтік тәрізді тұзаққа айналады. Ылғалды жағдайда сумен сұйылған жағдайда да, осы сұйықтықтың тұтқындау тиімділігі жоғары болып қалады. Тұзақтың төменгі бөлігінде ұсталған жемнен қоректік заттарды сіңіретін бездер орналасқан. Тұзақтың ішкі жоғарғы бөлігінде жылтыр, балауыз тәрізді қаптама бар, ол жемнің қашуын дерлік мүмкін емес етеді. Тұзақтың кіреберісін қоршап тұрған құрылым – перистома (“ерін”), ол сырғақ және көбінесе әдемі түсті, жемді қызықтырады, бірақ тұрақсыз болады. Перистоманың жемді ұстау тиімділігі ылғалды ортада артады, онда конденсация перистома бетінде жұқа су қабатының пайда болуына себеп болуы мүмкін. Перистоманың сырғақ беті ылғал болғанда жәндіктердің “суда сырғанауына” немесе құмыраға құлауына әкеледі. Перистоманың үстінде қақпақ (операкулум) орналасқан; көптеген түрлерде ол құмырадағы сұйықтықты жаңбырдан сұйылудан сақтайды, ал оның төменгі жағында жемді тартатын нектар бездері болуы мүмкін. Шағын құстарды тұтқындаған өсімдіктер туралы жазбалар бар. Гүлдері масақтарда немесе сирек кездесетін паникюльдерде орналасады, аталық және аналық гүлдері бөлек өсімдіктерде болады. Үш түрі ағашқа ұқсайтын құрттармен симбиотикалық қарым-қатынасқа ие, олар өсімдік өндіретін нектарды жеп, құмыраларға нәжіс тастайды, бұл құнды қоректік заттарды қамтамасыз етеді. Непентестер жәндіктермен тозаңданады, олардың негізгі агенттері – шыбықтар (соның ішінде көк шыбықтар, масалар және шырындар), көбелектер, аралар және бабочкалар. Олардың иісі тәттіден көмескіге дейін немесе саңырауқұлақ иісіне ұқсауы мүмкін. Бұл жоғары сан палеополиплоидияны көрсетеді (вероятно 8x немесе 16x).

Nepenthes species usually consist of a shallow root system and a prostrate or climbing stem, often several metres long and up to or more, and usually or less in diameter, although this may be thicker in a few species (e. g. N. bicalcarata). From the stems arise alternate, sword shaped leaves with entire leaf margins. An extension of the midrib (the tendril), which in some species aids in climbing, protrudes from the tip of the leaf; at the end of the tendril the pitcher forms. The pitcher starts as a small bud and gradually expands to form a globe or tube shaped trap. The trapping efficiency of this fluid remains high, even when significantly diluted by water, as inevitably happens in wet conditions. The lower part of the trap contains glands which absorb nutrients from captured prey. Along the upper inside part of the trap is a slick, waxy coating which makes the escape of its prey nearly impossible. Surrounding the entrance to the trap is a structure called the peristome (the "lip"), which is slippery and often quite colorful, attracting prey, but offering an unsure footing. The prey capture effectiveness of the peristome is further enhanced in moist environments, where condensation may cause a thin water film to form on the surface of the peristome. When wet, the slippery surface of the peristome causes insects to ‘aquaplane’, or slip and fall, into the pitcher. Above the peristome is a lid (the operculum); in many species, this keeps rain from diluting the fluid within the pitcher, the underside of which may contain nectar glands which attract prey. Records of cultivated plants trapping small birds have been made. Flowers occur in racemes or more rarely in panicles with male and female flowers on separate plants. Three species have symbiotic relationships with treeshrews, which eat the nectar produced by the plant and defecate into the pitchers, providing valuable nutrients. Nepenthes are insect pollinated, the primary agents being flies (including blow flies, midges, and mosquitoes), moths, wasps, and butterflies. Their smells can range from sweet to musty or fungus like. This high number is thought to reflect paleopolyploidy (likely 8x or 16x).

Таксономия

Қазіргі уақытта шамамен 170 Nepenthes түрі жарамды деп мойындалған. Бұл сан жыл сайын бірнеше жаңа түрлер сипатталғандықтан артып келеді. Ол Гомердің «Одиссея» шығармасындағы Еленаға Мысыр патшайымы берген «Непентс фармакон» атты құралына сілтеме жасайды. «Непент» (νηπενθές) сөзбе-сөз «қайғысыз» дегенді білдіреді (νη nē = «жоқ», πένθος penthos = «қайғы») және грек мифологиясында барлық қайғыны ұмыту арқылы басатын дәрі болып саналады. Линней түсіндірді:

Егер бұл Хеленнің Непентісі болмаса, онда ол әрине барлық ботаниктер үшін солай болады. Ұзақ сапардан кейін осы керемет өсімдікті тапқан ботаник қайран қалмас па? Жаратушының осы тамаша туындысын көріп, ол бұрынғы барлық ауыртпалықтарын ұмытып кетеді! [Гарри Вейч латын тілінен аударған]

Линней сипаттаған өсімдік – Шри-Ланкадан шыққан, bāndurā (බාඳුරා) деп аталатын N. distillatoria еді. Nepenthes 1753 жылы Линнейдің танымал «Species Plantarum» еңбегінде әуелгі ресми түрде жарияланды, ол қазіргі ботаникалық номенклатураны қалыптастырды. Nepenthes distillatoria – осы туыстың типтік түрі. «Маймыл құмыралары» деген атау 1964 жылғы мамыр айында жарық көрген National Geographic журналында талқыланды, онда Пол А. Заль былай деп жазды:

Тасымалдаушылар оларды «маймыл құмыралары» деп атады, бұл атауды мен басқа жерлерде де Nepenthes туралы естіген едім, бірақ маймылдар құмырадағы сұйықтықты ішеді деген ой шамадан тыс көрінді. Кейіннен мен оның рас екенін дәлелдедім. Саравакта мен үй жануары ретінде өсіріліп, кейін босатылған орангутанды таптым. Орманда оған жақындап барғанда, мен оған жартылай толған құмыра ұсындым. Менің таңғалуым, маймыл оны қуана қабылдады және әдемі әйелдің шай ішуі сияқты, ептілікпен құмыраны төңкеріп ішті. Бұл өсімдіктер Индонезияда көбінесе kantong semar (Семардың қалтасы), ал Филиппинде sako ni Hudas (Иуданың ақша қалтасы) деп аталады.

Жануарлар дүниесі

Непент түрлерінің құмыраларында өмірінің кем дегенде бір бөлігін өткізетін организмдер көбінесе Nepenthes infauna деп аталады. Инфауналық экожүйенің ең жоғарғы трофикалық деңгейін жиі білдіретін ең көп таралған инфауналық түрлер – шыбықшаның личинкаларының көптеген түрлері. Басқа инфауналық түрлерге шыбық және қызылша личинкалары, кенелер, құмырсқалар, тіпті бір түр краб (Geosesarma malayanum) жатады. Бұл түрлердің көпшілігі бір ғана қазандық өсімдік түріне бейімделген және басқа жерде кездеспейді. Мұндай мамандар непентебионттар деп аталады. Ал Nepenthes түрлерімен байланысы бар, бірақ оларға тәуелді емес түрлер непентофильдер деп аталады. Непентексендер, керісінше, құмыраларда сирек кездеседі, бірақ шіру белгілі бір деңгейге жеткенде пайда болады, әдетте қазандық өсімдік инфауналық қауымдастығында кездеспейтін шыбық личинкаларын тартады. Қазандық өсімдіктер мен инфауна арасындағы күрделі экологиялық қарым-қатынас толыққанды зерттелмеген, бірақ бұл қарым-қатынас өзара пайдалы болуы мүмкін: инфаунаға баспана, тамақ немесе қорғаныс беріледі, ал инфаунаны қабылдаған өсімдік ұсталған жемнің тез ыдырауына қол жеткізеді, ас қорыту жылдамдығын арттырады және зиянды бактериялардың көбеюін тежейді.

Микробқа қарсы қасиеттері

Непент өсімдігінің ас қорыту сұйықтығы құмыралар ашылғанға дейін стерильді болып, құмыра ашылғаннан кейін бактерицидтер мен фунгицидтер ретінде әрекет ететін екіншілік метаболиттер мен ақуыздарды қамтиды. Ас қорыту сұйықтығы өндіріліп жатқан кезде құмыра әлі ашылмаған, сондықтан микробтық ластану мүмкіндігі жоқ. Құмыраның даму кезеңінде кем дегенде 29 ас қорыту ақуызы, оның ішінде протеазалар, хитиназалар, патогенезбен байланысты ақуыздар және тауматинге ұқсас ақуыздар құмыра сұйықтығында өндіріледі. Бұл ақуыздар тек олжаны ыдыратпайды, сонымен қатар микробқа қарсы агенттер ретінде де әрекет етеді. Құмыра ашылғанда сұйықтық бактерияларға, саңырауқұлақ спораларына, жәндіктерге және жаңбырға ұшырайды. Көптеген құмыралардың қақпағы болады, ол тұзақты жауып, жаңбыр суының ішке енуіне кедергі келтіреді (бірнеше түрлерді қоспағанда, мысалы, N. lowii, N. attenboroughii және N. jamban). Қақпақ жаңбыр суының ас қорыту сұйықтығын сұйылтуына тосқауыл қояды. Бактериялар мен саңырауқұлақтар сұйықтыққа енгеннен кейін, микробқа қарсы ақуыздармен қатар екіншілік метаболиттер де пайда болады. Нафтохинондар – екіншілік метаболиттер класы, олар көбінесе өндіріледі және бактериялар мен саңырауқұлақтардың өсуін және көбеюін тоқтатады немесе баяулатады. Бұл бейімделу эволюциялаған болуы мүмкін, себебі бактериялар мен саңырауқұлақтарды өлтіретін екіншілік метаболиттер мен микробқа қарсы ақуыздарды өндіре алатын Непент өсімдіктерінің тірі қалу мүмкіндігі жоғары болған. Микробқа қарсы қосылыстарды өндіретін өсімдіктер құмырадағы жәндіктерден алынған құнды қоректік заттардың жоғалуын болдырмайды. Непент кейбір бактериялар мен саңырауқұлақтарды қорыта алмайтындықтан, бактерицидтер мен фунгицидтер өсімдіктерге қоректік заттарды максималды түрде сіңіруге мүмкіндік береді.

Ботаника тарихы

Непентес туралы ең алғашқы мәліметтер 17 ғасырға дейін сақталып қалған. 1658 жылы француз колониясының губернаторы Этьен де Флакур өзінің «Мадагаскар аралының тарихы» атты еңбегінде құмыра тәрізді өсімдіктің сипаттамасын жариялады. Ол былай деп жазды:

«Бұл өсімдік шамамен 3 фут биіктікте өседі, ал оның 7 дюймдық жапырақтарының ұшында кішкентай вазаға ұқсайтын қуыс гүл немесе жеміс орналасқан, оның үстінде қақпағы бар, бұл керемет көрініс. Оның қызыл және сары түрлері бар, сарысы ең ірісі. Бұл елдің тұрғындары гүлдерді теруден тартынады, себебі егер біреу оларды жолдан өтіп бара жатып теріп алса, сол күні жаңбыр жауады дейді. Мен және басқа француздықтар оларды тердік, бірақ жаңбыр жауған жоқ. Жаңбырдан кейін бұл гүлдер суға толады, әрқайсысында жарты стақаннан астам су болады.» [Борнеоның құмыра өсімдіктерінен француз тілінен аударма]

Екінші сипатталған түр – Шри-Ланкаға тән N. distillatoria. 1677 жылы даниялық дәрігер Томас Бартолин оны «тамаша шөп» деген мағына беретін Миранда герба деген атпен қысқаша айтты. Үш жылдан кейін голланд саудагері Якоб Брейне осы түрді жергілікті атауымен Bandura zingalensium деп атады. 1737 жылы Линней Непентес деген атауды енгізгенге дейін Бандура тропикалық құмыра өсімдіктері үшін ең көп қолданылатын атау болды. Грим оны Planta mirabilis destillatoria, яки «тамаша дистилляциялық өсімдік» деп атады және тропикалық құмыра өсімдігін алғаш рет нақты бейнеледі. «Тамырлар жерден ылғалды сорып алады, ол күн сәулесінің көмегімен өсімдіктің өзіне көтеріліп, содан кейін сабақтары мен жапырақтарының тамырлары арқылы төмен ағып, табиғи ыдысқа құйылады, онда ол адамның қажеттіліктеріне дейін сақталады.» [Латын тілінен аударма] Utricaria vegetabilis zeylanensium деп аталатын бұл өсімдік, сөзсіз, N. distillatoria. 1670 жылы қолжазба жартылай ғана толық болған кезде Румфиус клерктер мен суретшілердің көмегімен Herbarium Amboinensis жұмысын жалғастырды. 1687 жылы жоба аяқталуға жақын болғанда, суреттердің кем дегенде жартысы өртенді. Румфиус және оның көмекшілері 1690 жылы кітапты аяқтады. Алайда екі жылдан кейін Нидерландыға қолжазбаны алып бара жатқан кемеге француздар шабуыл жасап, батырып жіберді, оларға бақытты түрде губернатор-генерал Йоханнес Камфхүйсте сақталған көшірмеден қайта бастауға тура келді. Herbarium Amboinensis 1696 жылы Нидерландыға жетті. Дегенмен, алғашқы том Румфиус қайтыс болғаннан кейін 39 жыл өткен соң, 1741 жылы ғана жарық көрді. Осы кезде Линнейдің Непентес деген аты қалыптасқан еді. Тропикалық құмыра өсімдіктері туралы келесі мәлімет 1790 жылы айтылды, португалдық дін қызметкері Жоао де Лоурейро Вьетнамнан Phyllamphora mirabilis, яки «тамаша құмыра тәрізді жапырақ» деп сипаттады. Шамамен 35 жыл елде тұрғандықтан, Лоурейро осы түрдің тірі өсімдіктерін байқамаған болуы мүмкін, өйткені ол қақпақтың қозғалатын бөлік екенін, белсенді түрде ашылып, жабылатынын айтты. Өзінің ең танымал еңбегінде, Flora Cochinchinensis, ол былай деп жазады:

The second species to be described was N. distillatoria, the Sri Lankan endemic. In 1677, Danish physician Thomas Bartholin made brief mention of it under the name Miranda herba, Latin for "marvellous herb". Three years later, Dutch merchant Jacob Breyne referred to this species as Bandura zingalensium, after a local name for the plant. Bandura subsequently became the most commonly used name for the tropical pitcher plants, until Linnaeus coined Nepenthes in 1737. Grim called it Planta mirabilis destillatoria or the "miraculous distilling plant", and was the first to clearly illustrate a tropical pitcher plant. <blockquote>The root draws up moisture from the earth which with the help of the sun's rays rises up into the plant itself and then flows down through the stems and nerves of the leaves into the natural utensil to be stored there until used for human needs. [translated from Latin in Pitcher Plants of Borneo] The plant, called Utricaria vegetabilis zeylanensium, is undoubtedly N. distillatoria. After going blind in 1670, when the manuscript was only partially complete, Rumphius continued work on Herbarium Amboinensis with the help of clerks and artists. In 1687, with the project nearing completion, at least half of the illustrations were lost in a fire. Persevering, Rumphius and his helpers first completed the book in 1690. However, two years later, the ship carrying the manuscript to the Netherlands was attacked and sunk by the French, forcing them to start over from a copy that had fortunately been retained by Governor General Johannes Camphuijs. The Herbarium Amboinensis finally arrived in the Netherlands in 1696. Even then, the first volume did not appear until 1741, 39 years after Rumphius's death. By this time, Linnaeus's name Nepenthes had become established. The next mention of tropical pitcher plants was made in 1790, when Portuguese priest João de Loureiro described Phyllamphora mirabilis, or the "marvellous urn shaped leaf", from Vietnam. Despite living in the country for around 35 years, it seems unlikely that Loureiro observed living plants of this species, as he stated the lid is a moving part, actively opening and closing. In his most celebrated work, Flora Cochinchinensis, he writes:

«(Жапырақ ұшы) спираль тәрізді бұралған, ұзын ілініп тұратын өркенмен аяқталады, одан сопақ, құмыра тәрізді, ісіңкі денелі, жиектері ілгекті, бір жағына бекітілген қақпағы бар ваза ілінеді, ол өздігінен ашылып, жабылып, шаңбас пен суды қабылдап, сақтай алады. Құдайдың тамаша туындысы!» [Борнеоның құмыра өсімдіктерінен француз тілінен аударма] Осылайша, P. mirabilis осы тропикалық құмыра өсімдіктерінің ең көп таралған түрінің бастапқы аты болып табылады.

Өсіру

Непентті жылыжайларда өсіруге болады. Оңай өсірілетін түрлерге N. alata, N. ventricosa, N. khasiana және N. sanguinea жатады. Бұл төрт түр – таулы аймақтарда өсетін түрлер (N. alata-ның таулы және жазық жерлерде өсетін формалары бар), ал кейбір оңай өсірілетін жазық жер түрлері – N. rafflesiana, N. bicalcarata, N. mirabilis және N. hirsuta. Биік өсетін формалар – әдетте биіктеп орналасқан жерлерде өсетін, демек, салқын кешкі температураға ұшырайтын түрлер. Жазық жерлерде өсетін формалар – теңіз деңгейіне жақын өсетін түрлер. Екі форма да жаңбыр суына жақсы жауап береді (бірақ кейбір мұндағы суды ай сайын жаңбыр суымен немесе азын мөлшерде минерал мен химиялық заттар бар сумен шаю керек), жарқын жарыққа (бірақ кейбір түрлер тікелей күн сәулесінде де өсе алады), жақсы дренаждалатын топыраққа, жақсы ауа айналымына және салыстырмалы түрде жоғары ылғалдыққа жақсы сезінеді, алайда N. alata сияқты оңай өсірілетін түрлер төмен ылғалдыққа да бейімделе алады. Таулы аймақ түрлерінің ұзақ өмір сүруі үшін түнгі салқындату қажет. Химиялық тыңайтқыштарды аз мөлшерде қолдану керек. Мұздатылған (қолданар алдында ерітілген) сараншаларды ара-тұра бергеніңіз абзал. N. bellii, N. × trichocarpa және N. ampullaria сияқты кішкентай өсімдіктерді террариумда өсіруге болады, бірақ көптеген өсімдіктер уақыт өте келе тым үлкен болып өседі. Өсімдіктерді тұқым, кесінділер және тіндер арқылы көбейтуге болады. Тұқымдарды әдетте ылғалды кесілген сфагнум мохына немесе стерильді өсімдік тіндерін өсіру ортасына, олар дұрыс дезинфекцияланғаннан кейін себу керек. Тұқымдар жинағаннан кейін көп ұзамай өмір сүру қабілетін жояды, сондықтан тұқымдар көбейтудің басты әдісі емес. Орхидея топырағының 1:1 қоспасын мохпен немесе перлитпен араластырып өсіруге болады. Тұқымдардың өнуі екі айға дейін созылуы мүмкін, ал толыққанды өсімдіктерді алуға екі жыл немесе одан да көп уақыт керек. Кесінділерді ылғалды сфагнум мохына, пластикалық қап немесе резервуарға, жоғары ылғалдылық және орташа жарықпен орналастыруға болады. Олар бір-екі айда тамырланып, шамамен алты айдан кейін құмыралар құра бастайды. Тіндерді өсіру қазір коммерциялық мақсатта қолданылады, бұл жабайы өсімдіктерді жинауды азайтуға және көптеген сирек түрлерді әуесқойларға қолжетімді бағамен ұсынуға көмектеседі. Непентес түрлері қауіп төндірілген немесе жойылып бара жатқан өсімдіктер саналады және барлығы CITES-тің II қосымшасына енгізілген, N. rajah және N. khasiana CITES-тің I қосымшасында тізілген. CITES тізіміне енуі барлық халықаралық сауданы (оның ішінде бөліктері мен туындыларын) CITES рұқсат беру жүйесімен реттейді, ал I қосымшадағы түрлердің жабайы табиғаттан алынған үлгілерінің халықаралық саудасы тыйым салынған.

Nepenthes may be cultivated in greenhouses. Easier species include N. alata, N. ventricosa, N. khasiana, and N. sanguinea. These four species are highlanders (N. alata has both lowland and highland forms), some easy lowlander species are N. rafflesiana, N. bicalcarata, N. mirabilis, and N. hirsuta. Highland forms are those species that grow in habitats generally higher in elevation, and thus exposed to cooler evening temperatures. Lowland forms are those species growing nearer to sea level. Both forms respond best to rainwater (but some tap water works as long as it is flushed monthly with rainwater or water low in dissolved solid and chemicals), bright light (though some species can grow in full sun), a well drained medium, good air circulation and relatively high humidity, although easier species such as N. alata can adapt to lower humidity environments. Highland species must have night time cooling to thrive in the long term. Chemical fertilisers are best used at low strength. Occasional feeding with frozen (thawed before use) crickets may be beneficial. Terrarium culture of smaller plants, such as N. bellii, N. × trichocarpa and N. ampullaria, is possible, but most plants will get too large over time. Plants can be propagated by seed, cuttings, and tissue culture. Seeds are usually sown on damp chopped Sphagnum moss, or on sterile plant tissue culture media once they have been properly disinfected. The seeds generally become nonviable soon after harvesting, so seed are not usually the preferred method of propagation. A 1:1 mixture of orchid medium with moss or perlite has been used for germination and culture. Seed may take two months to germinate, and two years or more to yield mature plants. Cuttings may be rooted in damp Sphagnum moss in a plastic bag or tank with high humidity and moderate light. They can begin to root in one to two months and start to form pitchers in about six months. Tissue culture is now used commercially and helps reduce collection of wild plants, as well as making many rare species available to hobbyists at reasonable prices. Nepenthes species are considered threatened or endangered plants and all of them are listed in CITES Appendix II, with the exception of N. rajah and N. khasiana which are listed in CITES Appendix I. The CITES listing means all international trade (including in parts and derivatives) is controlled by the CITES permitting system, with wild
sourced specimens of Appendix I species prohibited from commercial international trade.

Гибридтер мен тұқымдар

Непентілердің көптеген гибридтері және көптеген атаулы сорттары бар. Ең танымал, жасанды түрде алынған гибридтер мен сорттардың арасында мыналар бар:

N. × coccinea ((N. rafflesiana × N. ampullaria) × N. mirabilis)
N. × ventrata (N. ventricosa × N. alata)
N. × 'Bloody Mary' (N. ventricosa × N. ampullaria)
N. 'D'amato' (N. lowii × N. ventricosa)
N. × mixta (N. northiana × N. maxima)
N. 'Syurga' (N. ventricosa × N. northiana)
N. 'Menarik' (N. rafflesiana × N. veitchii)
N. 'Emmarene' (N. khasiana × N. ventricosa)
N. 'Judith Finn' (N. spathulata × N. veitchii)
N. 'Gaya' (N. khasiana × (N. ventricosa × N. maxima))