Құмыра тәрізді непентес

Кіріспе

Шамша өсімдіктерінің түрлері Nepenthes ampullaria (/n//ᵻ/'/p//ɛ//n//θ//iː//z// /,/æ//m//p//ʊ/'/l//ɛər//i//ə/; латынша ampulla сөзі "құты" деген мағынаны білдіреді) – Борнео, Малуку аралдары, Жаңа Гвинея, Малайзия түбегі, Сингапур, Суматра және Таиландта кездесетін тропикалық шамша өсімдіктерінің өте ерекше және кең таралған түрі. Nepenthes ampullaria, оның туыстастарынан айырмашылығы, етқоректіліктен бас тартып, ішінара детрит жейтін (детритивор) өсімдік болып дамыған, құйылған жапырақтарды өз құмыраларында жинап, қорытады. 1996 жылы жарық көрген "Борнео шамша өсімдіктері" кітабында N. ampullaria-ға "құты тәрізді шамша өсімдік" деген жергілікті ат берілген. Бұл ат, сондай-ақ басқа барлық аттар 2008 жылы жарық көрген, кеңейтілген екінші басылымнан алынып тасталды.

Сипаттама

Оның ерекше құмыра тәрізді морфологиясы мен ерекше өсу ерекшелігіне байланысты N. ampullaria-ны басқа түрлермен шатастыру қиын. Фрэнсис Эрнест Ллойд Троллдің 1932 жылғы осы түр туралы есебін былай аударды: «Мен Суматраның батыс жағалауындағы Сиберут аралындағы батпақты орманның тығыз өсімдіктері арасында N. ampullaria-ға кездестім. Бұл керемет, есімде қалған көрініс болды. Барлық жерде лианалардың торы арқылы осы түрдің ерекше пішіндес құмыралары жарқырап, көбінесе тығыз топтамалар түзеді, ал ең қызығы, лайлы мүктермен өскен топырақ осы өсімдіктің құмыраларымен толыққандықтан, кілемдей әсер қалдырды». N. ampullaria-ның сабағы ашық қоңыр түсті және 15 метрге дейін биіктей алады. Жапырақтары ашық жасыл, ұзындығы 25 см, ені 6 см. Құмыралар 15 см-ден аспайтын қысқа өрмелердің ұштарында пайда болады. Жоғарғы құмыралар өте сирек кездеседі және розеткаларда немесе бүршіктерде қалыптасқан құмыралардан әлдеқайда кішідірек. Құмыралардың түсі ашық жасылдан толығымен қою қызылға дейін өзгереді, көптеген аралық түрлері тіркелген. Суматра мен Малайзия түбегіндегі N. ampullaria құмыралары көбінесе толығымен жасыл немесе қызыл дақтармен жасыл болады; қызыл түрлер көбінесе Борнеоға тән. Жаңа Гвинеядан ірі құмыралы түрі тіркелген. Риау архипелагы) және Рупат. Nepenthes ampullaria әдетте ылғалды, көлеңкелі ормандарда, теңіз деңгейінен 2100 метр биіктікке дейін өседі. Борнеода ол көбінесе 0-1000 метр биіктіктегі керангас орманында, батпақты орманда және бұрынғы батпақты ормандардың салыстырмалы түрде тегіс жерлерінде кездеседі. Суматра мен Малайзия түбегінде теңіз деңгейінен 1100 метр биіктікке дейін жазық жерде өседі. Жаңа Гвинеяда негізінен араукария ормандарында кездеседі. Бұл түрдің екінші деңгейлі ормандарда, ашық микрофилді өсімдіктерде және батпақты шалғындықтарда да кездесетіні белгілі. Бұл – құмырада жемтіктің тірегін жоққа шығаратын, деп есептеледі, тісше күзетші жасушалары. Шағылысқан аймақ жемтіктің асқазан сұйықтығына құлауына себеп болады. Олардың арасында ең кішкентай белгілі бақалардың бірі – Microhyla nepenthicola және «Misumenops nepenthicola» (немесе Henrikseniaның бірнеше түрі) шабақ құмырсқалары бар. Бұл түрдің құмыраларында табылған бактериялар қауымдастығы да зерттелді.

Due to its unique pitcher morphology and unusual growth habit, it is difficult to confuse N. ampullaria with any other species in the genus. Francis Ernest Lloyd translated Troll's 1932 account of this species as follows:

"I came across N. ampullaria among the massive vegetations of a swamp forest on the island of Siberut off the west coast of Sumatra. It was a fabulous, unforgettable sight. Everywhere, through the network of lianas the peculiarly formed pitchers of this species gleamed forth, often in tight clusters and, most remarkably, the muddy moss overgrown soil was spotted with the pitchers of this plant, so that one got the impression of a carpet." The stem of N. ampullaria is light brown in colour and may climb to 15 m in height. Leaves are light green, up to 25 cm long, and 6 cm wide. Pitchers are produced at the ends of short tendrils no more than 15 cm long. Upper pitchers are very rarely produced and are considerably smaller than those formed on rosettes or offshoots. Pitchers range in colouration from light green throughout to completely dark red, with many intermediate forms recorded. The pitchers of N. ampullaria from Sumatra and Peninsular Malaysia are almost exclusively green throughout or green with red speckles; the red forms are mostly confined to Borneo. A large pitchered form has been recorded from New Guinea. Riau Archipelago), and Rupat. Nepenthes ampullaria generally grows in damp, shady forest from sea level to 2100 m altitude. In Borneo, it occurs usually on relatively flat terrain in kerangas forest, peat swamp forest, and degraded swamp forest, at elevations of 0 to 1000 m.

In Sumatra and Peninsular Malaysia, it grows from sea level to 1100 m altitude on flat terrain in heath forest, padang (meaning "field" in Malay), belukar, peat swamp forest, degraded swamp forest, and in padi fields. In New Guinea, it is predominantly present in Araucaria forests. The species has also been recorded from secondary forests, open microphyllous vegetation, and swamp grassland. These are modified stomatal guard cells which, it is thought, deny prey a foothold in the pitcher. The waxy zone functions by causing prey to slip and fall into the digestive fluid. Among these are one of the smallest known species of Old World frog, Microhyla nepenthicola, and the crab spider "Misumenops nepenthicola" (properly one or more species of Henriksenia). The bacterial communities found in the pitchers of this species have also been studied.

Түрге жатпайтын таксондар

[[Файл:Nampullariaupper.jpg|thumb|upright|Суматрадан алынған N. ampullaria-ның кішкентай жоғарғы құмырасы. Мұндай әуе тұзақтары әртүрлілікке байланысты жиі немесе сирек пайда болады және көбінесе өте кішкентай болып көрінеді, сондықтан олжаны ұстауға тым шағын. Жарияланған сорттардың толық тізімі:

N. ampullacea var. picta Hort. Parker ex Rafarin (1869)
N. ampullacea var. vittata Hort. Van Houtte ex Rafarin (1869)
N. ampullaria var. geelvinkiana Becc. (1886)
N. ampullaria var. guttata D. Moore (1872)
N. ampullaria var. longicarpa Becc. (1886)
N. ampullaria var. microsepala Macfarl. (1911)
N. ampullaria var. papuana Becc. in sched. nom. nud.
N. ampullaria var. racemosa J. H. Adam & Wilcock (1990)
N. ampullaria var. viridis Hort. ex Teijsm. (1859) nom. nud.
N. ampullaria var. vittata major Mast. (1872)

Табиғи будандар

N. ampullaria жылына бір-екі рет бірнеше апта бойы гүлдейді. Оның гүлдену кезеңі көбінесе басқа Nepenthes түрлерінің гүлдену кезеңімен сәйкес келеді, сондықтан ол оңай табиғи будандастарды құрайды. N. ampullaria қатысқан келесі табиғи будандар тіркелді: N. albomarginata × N. ampullaria, N. ampullaria × N. hirsuta, ? (N. ampullaria × N. rafflesiana) × N. mirabilis [=N. × hookeriana × N. mirabilis], N. ampullaria × N. reinwardtiana, N. ampullaria × N. tobaica.