Кіріспе

Американдық дирижер

Генри Джей Льюис (16 қазан 1932 – 26 қаңтар 1996) – американдық контрабасші және оркестрлік дирижер, оның мансабы төрт онжылдыққа созылды. Бала кезінде талантымен көзге түскен ол 16 жасында Лос-Анджелес филармониясына қосылып, ірі симфониялық оркестрдегі алғашқы афроамерикандық музыкант, ал кейіннен АҚШ-тағы алғашқы афроамерикандық симфониялық оркестр дирижері болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Еуропада Американың мәдени дипломатиялық бастамаларын қолдауда Жетінші армия симфониялық оркестрінің музыкалық директоры ретінде үлкен рөл атқарды.

Ерте өмір және білім

Генри Джей Льюис – автомобиль сатушысы Генри Дж. Льюис пен медбике Мэри Жозефина Льюистің жалғыз баласы болды. Лос-Анджелесте туып өскен ол музыкалық білімін 5 жасында бастады. Ол фортепианода, кейіннен кларнетте, сондай-ақ түрлі струнный аспаптарда ойнауды үйренді. Анасы ұлының табиғи музыкалық қабілетін бірден танып, оны әуесқой оркестрлермен бірге өнер көрсетуге ынталандырды. Алайда, әкесі бұған онша құлшыныс танытпады, себебі сол кезде африкалық американдықтар үшін классикалық музыка саласында кәсіби мүмкіндіктер болмады. Льюис жігерленді және орта мектепте дауыс пен контрабасқа қатысты білім алды, контрабасшілер сирек болғандықтан, оның кәсіби жетістіктеріне осы аспап көмектеседі деп ойлады. Оның аспаптағы шеберлігі оған стипендия әкелді, содан кейін Льюис Оңтүстік Калифорния университетінде оқыды. Лос-Анджелес филармониясында алты жыл контрабассист болып жұмыс істегеннен кейін, 1954 жылы Льюис АҚШ армиясына шақырылды. Контрабаста өнер көрсетуді жалғастырғаннан бөлек, Льюис АҚШ Қарулы Күштерінде қызмет еткенде (1955–1956) Германияның Штутгарт қаласында және Нидерландыда Жетінші армия симфониялық оркестрін басқарды. Оның музыкалық жетекшілігімен оркестр Еуропа бойынша концерттер беріп, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Американың мәдени дипломатиялық бастамаларын қолдады. Оның командирі оның қиялы, көркемдік таланты және дирижер ретіндегі жауапкершіліктеріне берілгендігі еуропалық-американдық қарым-қатынасты жақсартуда маңызды рөл атқарғанын атап өтті. 1957 жылы Льюис АҚШ армиясындағы қызметін аяқтап, Лос-Анджелеске оралды. 1961 жылы Льюис ұлттық деңгейде танымал болды, ол Зубин Мехтаның Лос-Анджелес филармониясының көмекші дирижері болып тағайындалды, ол қызметті 1961 жылдан 1965 жылға дейін атқарды. Осылайша ол ірі оркестрді тұрақты маусымдық концертте жетектеген алғашқы афроамерикандық дирижер атанды. 1961 жылы ауырып қалған Игорь Маркевичтің орнына шыққанда, оның әйелі Мэрилин Хорн орындаған Джузеппе Вердидің ариялары жаңғырыды. Лос-Анджелес Таймс газетінің музыка сыншысы Альберт Голберг Льюистің өнер көрсету кезінде дирижерлік шеберлігін танытқанын байқады. Сонымен қатар, Льюис бағдарламасының музыкалық тұрғысы жоғары бағаланды. Льюис 1964 жылы Калифорния өнер комиссиясының мүшесі болып тағайындалды. Оның мансабының басында-ақ Льюис музыкалық қызығушылықтары дәстүрлі симфониялық репертуардан асып түсетіні анық болды. 1959 жылы Льюис Лос-Анджелес струнный қоғамын құрып, оған жетекшілік етті, бұл ансамбль камералық музыканы орындауға маманданған. Ансамбль жергілікті мектептерден келген жасөспірім солистермен жиі жұмыс істеді, осылайша жас музыканттарға мүмкіндік жасады. Өзінің көркемдік тәжірибесімен бөлісуге әрқашан дайын болған Льюис 1969 жылы афроамерикандық сахналық өнердегі жетістіктерді насихаттауға және дамытуға ұмтылған коммерциялық емес Black Academy of Arts and Letters ұйымының негісқалаушы мүшесі болды. Сонымен қатар, ол "Жас музыканттар" қорының оқу оркестрінің алғашқы дирижері болды. Оның басшылығымен бұл коммерциялық емес ансамбль жас өнерпаздарға стипендиялар мен өнер көрсету мүмкіндіктерін ұсынды. Жеті маусым бойы оркестрді басқарғаннан кейін Льюис дирижерлік эстафетаны композитор және дирижер Элмер Бернштейнге табыс етті. Осы кезеңде ол Лос-Анджелес операсының музыкалық директоры болып қызмет ету арқылы үлкен опералық репертуарға деген қызығушылығын көрсетті. 1968 жылы Льюис Ньюарктағы Нью-Джерси симфониялық оркестрінің дирижері және музыкалық директоры болды, ол 1968 жылдан 1976 жылға дейін музыкалық директор болып қызмет етті. Осы уақыт ішінде ол топты шағын қауымдық ансамбльден, негізінен жартылай жұмыс істейтін музыканттардан, ұлттық деңгейде танымал оркестрге айналдырды. Ірі симфониялық оркестрді басқарған алғашқы афроамерикандық ретінде Льюис оркестрдің Нью-Джерсидің геттолары мен жұмысшы табының аудандарына, классикалық музыканың орындалуы мүлдем белгісіз болған жерлерге жетуін ұлғайту арқылы бүкіл қауымға музыка жеткізуге деген құлшынысын көрсетті. Адамдар арасындағы жасанды шекараларды жеңуге әрқашан дайын болған Льюис көп ұзамай 1968 жылғы тәртіпсіздіктер кезінде қираған аудандарда концерттік өнер көрсетулер ұйымдастырды. Нәсілдік кедергілерді тағы да жеңіп, Льюис 1972 жылы Нью-Йорктегі Метрополитен опера театрында дирижерлік қызмет атқарған алғашқы афроамерикандық болып танылды. Льюис сонымен қатар 1975 жылы Жапонияға халықаралық концерттік турнеде Метрополитен опера оркестрін басқарды.