Кіріспе
Ковентри Патмордың 1854 жылғы повестік өлеңі – «Үйдегі періште». Ковентри Патмордың бұл өлеңі алғаш рет 1854 жылы жарияланып, 1862 жылға дейін толықтырылған. Басылғаннан кейін көп назар алмағанымен, 19 ғасырдың соңында АҚШ-та, кейін Ұлыбританияда үлкен танымалдылыққа ие болды. Оның ықпалы 20 ғасырға дейін сақталды, себебі ол W. W. Norton & Company компаниясының «Ағылшын әдебиеті антологиясына» енгеннен кейін көптеген ағылшын әдебиеті курстарының құрамына кірді. Өлең Патмордың бірінші әйелі Эмили Августа Эндрюс (1824–1862) үшін жасаған махаббат тарихының идеализацияланған баяны болып табылады, ол 1847 жылы үйленді және оны өте тамаша әйел деп санады. Кэрол Кристиң айтуынша, бұл аса жақсы өлең емес, "бірақ ол мәдени тұрғыдан маңызды, себебі жыныстық идеалды анықтауымен қатар, осы идеалға қызығушылық тудыратын ер адамдардың ойларын да нақты көрсетеді".
The Angel in the House is a narrative poem by Coventry Patmore, first published in 1854 and expanded until 1862. Although largely ignored upon publication, it became enormously popular in the United States during the later 19th century and then in Britain, and its influence continued well into the twentieth century as it became part of many English Literature courses once adopted by W. W. Norton & Company into The Norton Anthology of English Literature. The poem was an idealised account of Patmore's courtship of his first wife, Emily Augusta Andrews (1824–1862), whom he married in 1847 and believed to be the perfect woman. According to Carol Christ, it is not a very good poem, "yet it is culturally significant, not only for its definition of the sexual ideal, but also for the clarity with which it represents the male concerns that motivate fascination with that ideal."
Өлең
Өлең екі негізгі бөлімнен тұрады, бірақ бастапқыда төрт бөлімге бөлініп жарық көрген. Бірінші бөлімі 1854 жылы негізгі тақырыппен бірге жарияланды. Одан кейін "Күйеулік той" (1856), "Мәңгілік адалдық" (1860) және "Махаббаттың жеңістері" (1862) жарық көрді. Соңғы екі бөлім негізгі мәтінмен байланысты, бірақ дербес өлең болып саналады. Алғашқы екі бөлім біртұтас, мағыналы өлеңді құрайды. Ол кітапта Феликс Воган деп аталған ақынның, әйеліне оның туралы ұзақ өлең жазатынын айтуымен басталады. Содан кейін повесть ақынның жастық шағында, әйелі болатын Хонория Черчилльмен танысуынан басталады. Одан әрі, Феликстің сүйіктісіне және идеалды әйелдіктің мәніне арналған ой-толғамдарын көрсететін қысқа лирикалық өлеңдер тізбегімен жалғасады. Сондай-ақ, Хонорияның көзқарасынан жазылған өлеңдер де бар. Осы ойлы және лирикалық бөлімдер жұбайлардың арақатынасының дамуы, бәсекелес талапкердің пайда болуы, Хонорияның туысы Фредериктің Феликске қалай жеңіліске ұшырағаны және жұбайлардың ақыры аяқталған үйленуі туралы повестьке енгізілген. Соңғы екі бөлім, "Махаббаттың жеңістері" деген атаумен біріктіріліп, көбінесе Хонориядан бас тартқаннан кейін басқа әйелге, Джейнге үйленген Фредериктің көзқарасынан жазылған. Бірінші бөлімнен өзгеше, бұл бөлім хаттар арқылы баяндалатын роман түрінде жазылған. Әр өлең бір кейіпкерден екіншісіне жолданған хат ретінде ұсынылған. Фредерик пен оның анасы арасындағы бастапқы хаттар Фредериктің әйеліне қанағаттанбағанын, әсіресе алғашқы махаббаты мен оның күйеуімен кездескенде, осы сезімді мойындайтынын көрсетеді. Өлеңде оның осы сезімдерді жеңу және барлық махаббатын әйеліне шоғырландыруға жасаған күресі суреттеледі, ал ол да анасына жолданған хаттарда өз күмәнін білдіреді. Басқа кейіпкерлер Фредерик пен Джейн арасындағы қарым-қатынасқа қатысты алаңдаушылықтары мен үміттерін білдіреді. Хонория Джейнге өзінің мысалымен көмектеседі, соңында Фредерик күмәнін жеңіп, әйеліне толыққанды берілгендік сезінеді.
Идеалдық
Өткен жарты ғасырда Патмордың поэзиясына деген қызығушылық қайта жанданды, бұл көбінесе Виктория дәуірінің өмір салтының әртүрлі аспектілеріне қызығушылықтың нәтижесі. Поэма көбінесе Виктория Англиясындағы орта таптың қарапайым өмірін шынайы және терең зерттегендігі үшін оқылады. Ол ғалымдар арасында әдеби құндылығынан гөрі тарихи маңыздылығы және гендерлік айырмашылықтарды егжей-тегжейлі көрсетуі үшін бағалырақ деп есептеледі. Оның мұндай егжей-тегжейлі баяндаулары Патмордың күнделікті өмірдің қарапайым жағдайлары ақынның шығармашылығы үшін маңызды тақырып деп ойлағандығынан туындайды. Ер және әйелдің күнделікті өмірдегі әрекеттері мен қарым-қатынастары өлең арқылы түсіндірілуге тиіс. Оның жанды есептері мен бағалауларының арқасында, поэмадағы әйелдің рөлі Виктория дәуіріндегі жеке сфералар теориясын көрсетеді. Бұл идеология әйелдер мен еркектердің қоғамның немесе мәдениеттің белгілі бір саласында өркендеуге шамасы бар екенін көрсетеді. Әйелдер жеке немесе отбасылық өмірге бейім деп саналды, бұл көбінесе үйді және балаларды күтуді қамтыды, ал еркектер қоғамдық өмірге арналған, олардың жұмыс істеуі және азаматтық міндеттерін орындауы орынды болды. Әсіресе соңғы онжылдықтарда, осы сфераларға қарсы тұру ниетімен поэзияны әйелдер зерттеулерінде оқу көбейді. Поэманы әйел өмірін бейнелеуі үшін зерттеудің орнына, еркек автордың көзқарасын, оның әйелдердің рөлдеріне қатысты пікірлерін және еркектердің әйелдерді осы рөлдерде ұстауының себептерін зерттеу үшін зерттейді. Патмордың поэзиясы жарық көргеннен кейін, «үй періштесі» термині Виктория дәуіріндегі әйелдік идеалды бейнелейтін әйелдерді сипаттау үшін қолданыла бастады: балаларына жанқиярлықпен берілген және күйеуіне бағынған әйел және ана. Кейін бұл термин Вирджиния Вульф сияқты феминист жазушылардың сындық пікірлерімен ескірген рөлдерді сынап, теріс мағынаға ие болды. Кейт Шопеннің «Ояну» романындағы Адель Ратиньолл кейіпкері «үй періштесіне» берілген әдеби мысал. Тағы бір мысал – Сьюзан Кулидждің «Кэти не істеді» романдары, онда жасөспірімге дейінгі еркек бала параплегияға шалдығады. Бұл романдар 19 ғасырдағы Америкадағы автордың өміріне негізделген. Кэти қайтадан жүреді, бірақ бұл алдында ол «үй періштесіне» айналуды үйренеді, яғни қоғамдық пікірге сай, мойынсұнғыш әйел болу «идеалын» бойына сіңіреді. Томас Хардидің «Туған жерге оралу» романында Томасин Йеобрайт та «үй періштесі» деп сипатталады. Томасин Хардидің басты әйел кейіпкері Эустасия Вайге қарама-қарсы, ол Виктория дәуіріндегі әйелдік «идеалдың» антоними болып табылады. Бұл есіммен суреттер де жасалды, соның ішінде Миллестің Патмордың әйелі Эмилидің портреті және Джулия Маргарет Кэмеронның шабыттанған қыздың суреті.
Сыншылар
Кейінгі феминист жазушылары періштеге сыни қарады. Вирджиния Вулф өлеңде бейнеленген әйелдік идеалды сатиралық түрде көрсетіп, "Ол [үлгілі әйел] өте сезімтал болды. Ол өте тартымды еді. Ол мүлдем өзімшіл болған жоқ. Ол отбасылық өмірдің қиын өнерінде шебер болды. Ол күн сайын құрбандыққа барды. Егер тауық болса, ол жамбасын алды; егер жел соқса, ол сол жерде отырды. Ең бастысы, ол таза болды." Ол "Мені мазалап, уақытымды ысырап етіп, соншалықты мазалады, соңында мен оны өлтірді" (Вулф, 1966: 2, 285) деп атап өтті. Нел Ноддингс оны "әлсіз, осал және санасыз" деп есептейді (1989: 59), ол "өз үйінің тұтқыны" екенін айтады. Сол сияқты Шарлотта Перкинс Гилман "Жоқ болған періште" атты қысқа эссе жазды, онда ол үйдегі періштені додо құсы сияқты өлген деп сипаттады (Гилман, 1891: 200). Өнер тарихшысы Антеа Каллен өлеңнің атауын әйел суретшілерге арналған монографиясының атауы ретінде пайдаланды: "Студиядағы періште: 1870–1914 жылдардағы өнер және қолөнер қозғалысындағы әйелдер", ол 1979 жылы жарық көрді. Соңғы кезде феминистік фолк-рок дуэті The Story өздерінің The Angel in the House альбомында осы атауды қолданды.