Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай саясаткері және лауазымды тұлға (222 жылы қайтыс болды)
Chinese politician and official (died 222)
Лю Ба (222 жылы қайтыс болды),
Liu Ba (died 222),
Лю Баның әкесінің әкесі, Яо (曜) Канву әкімшілігінің басшысы болды. Ал әкесі, Шың (祥) Цзянся әкімшісі және бандиттерді талқандау генералы (盪寇將軍) болды. Сунь Цзянь Дун Чжуоға қарсы әскер жинағанда, ол Наньян әкімшісі Чжан Цзиді (張咨) әскеріне азық-түлік беруден бас тартқаны үшін өлтірді. Лю Баның әкесі Сунь Цзяньмен дос болғандықтан, Наньян элитасы мен халқы оны жақтырмай бастады. Біраз уақыттан соң олар көтеріліс жасап, оған қарсы әскер жинады. Олар шайқасты, нәтижесінде Лю Сяң жеңіліп, қаза тапты. Лю Бяо да Лю Сяңды жақтырмағандықтан, Лю Баны тұтқындап, өлтірмекші болды. Ол бірнеше рет Сяңның сенімді досын жіберіп, Лю Баны алдап, "Губернатор Лю Бяо сені өлтіргісі келеді, бірақ сен менен бірге қашып құтыла аласың" деді. Мұндай әрекет бірнеше рет қайталанғанымен, Лю Ба оның алдауына ішпеді. Соңында бұл жайт Лю Бяоға жетіп, ол Лю Баны өлтірмеді.
Liu Ba's grandfather, Yao (曜) was the administrator of Cangwu Commandery. While his father, Xiang (祥) was the administrator of Jiangxia and Annihilating Bandits General (盪寇將軍). When Sun Jian raised troops to attack Dong Zhuo, he killed the administrator of Nanyang, Zhang Zi (張咨), for refusing to supply grains to his army. Liu Ba's father was friendly with Sun Jian so by association the elites and the people of Nanyang started to dislike him. Soon they revolted and led an army against him. They battled and Liu Xiang was defeated and killed. Liu Biao also didn't like Liu Xiang so he detained Liu Ba and wished to kill him. Repeatedly, he sent one of Xiang's trusted friend to deceive Liu Ba by saying to him "Governor Liu Biao wishes to kill you, however you can escape with me." Although this happened several times, Liu Ba didn't fall for his trick. Soon it was reported to Liu Biao who then did not kill Liu Ba.
Ересектілік
Ол сегіз жасқа толғанда Лю Ба Үй шаруашылығы бөлімінің хатшысы, кеңсе хатшысы және жазбалар сақтаушысы болып тағайындалды. Осы кезде Лю Сянь (劉先) Чжоу Буйиді (周不疑) Лю Бамен бірге оқытуды қалады. Бірақ Лю Ба былай деп жауап берді: «Бұрын, Цзиннің солтүстігіне сапар шеккенімде, ұстазымның үйіне барып, "кез келген сұраққа жауап беру үшін мінсіз жаттау" өнерін үйрендім. Алайда, бұл менің есімімді танытуға жеткіліксіз болды. Мен Янг Чжу сияқты, кез келген жағдайда сабырлы бола алмаймын, сондай-ақ Мо Ди сияқты, әр уақыттағы мәселелерге көңіл бөлуші де емеспін. Мен Оңтүстік жұлдызы Винноу сияқтымын: мағынасы жоқ, пайдасыз. Сіз маған хат жазып, құрметті жүрегіңіздің немересінің феникстер мен симургтардың сұлулығынан бас тартып, құзғындар мен қарғалар әлемінде қақтығып кетуін тіледіңіз. Мен оған қалай түсіндірейін? Мен "білімім болса да, ештеңе сезінбеймін, тоқ болсам да бос көрінемін" деп ұяламын. Бұл міндетті қалай орындай аламын?»
When he reached eighteen years old, Liu Ba was appointed as clerk in the Household Department, secretary clerk and master of records. At this time, Liu Xian (劉先) wanted to have Zhou Buyi (周不疑) study with Liu Ba. However Liu Ba replied :“In the past, when I travelled to the North of Jing. When I visited my master's home and learned "perfect memorization in order to answer any questions" however it wasn't enough to have my name well known. I'm not the same as Yang Zhu able to maintain serenity in all circumstances neither the manner of Mo Di known for attending to the matters of all times. I'm like the southern star Winnow: without substance and useless. You sent me a letter expressing your desire to have your worthy nephew gave up on the beauty of the phoenixes and simurghs only to wander in the world of swallows and sparrows. How would I enlighten him? I am ashamed by "having knowledge but feeling none, being full while seeming to be empty" How could I accomplish this task!”
Цао Цаомен қызмет ету
Лю Бяо Лю Баны өзінің штабына мүше етіп тағайындауды және оны "Молың Ғалым" атағына ұсынуды қалады. Бірақ Лю Ба оның екі ұсынысын да қабылдамады. Лю Бяо қайтыс болғаннан кейін, Цао Цао Цзин провинциясына шабуыл жасады, Лю Бей Янцзының оңтүстігіне қашқанын, Цзин мен Чудың барлық ақсүйектері мен шенеуніктері оған қосылғанын білді. Лю Ба Лю Бейдің оңтүстікке ілесіп бармады, керісінше солтүстікке Цао Цаоға қосылды. Цао Цао оны штабына бөлім бастығы етіп тағайындап, Линлинг, Чанша және Гуйян округтерін бағынуға көндіруге жіберді. Осы кезде Цао Цао Улиньде (烏林) жеңіліске ұшырады. Солтүстікке қайтып келе жатқанда, ол Хуан Цзеге бір міндет тапсырғысы келді, бірақ Хуан Цзе бас тартып, Лю Баға тең бола алмайтынын айтты. Лю Ба Цао Цаоға: "Қазір Лю Бей Цзин провинциясын басып алды, мұны қабылдауға болмайды" деді. Цао Цао: "Егер Лю Бей маған қарсы жоспар құрса, мен оған алты армияның күшімен шабуыл жасаймын" деп жауап берді. Бірақ Лю Бей үш округті бағындырғандықтан, Лю Ба міндетін орындай алмады және оның орнына Цзяочи провинциясына көшті. Лю Бей Лю Баның өзіне қосылмағанына қатты өкінді. Лю Ба Линлингке көшіп бара жатқанда сәтсіздікке ұшырады, сондықтан ол Цзяо провинциясына қайта оралуды қалады. Астанаға аттанғанда, Чжугэ Лянның Лингчжэндe екенін біліп, оған хат жазды: "Өмірім бойы қауіп-қатерге ұшырап, қиындықтар мен сынақтардан өттім. Көк ниетін орындап, табиғат заңдарына бағынуды қалаған, ізгілік пен әділдікті ұстанушы көптеген адамдармен кездестім. Оларды ауыр еңбекке жетелегім келмеді. Егер жол жабылып, менің күндерім аяқталса, мен өмірімді аспан теңізге сеніп тапсырамын, енді Цзин провинциясына қайтпаймын". Чжугэ Лян оған дереу жауап жазды: "Лю Бейдің зор қабілеті әлемді билейді. Ол Цзин провинциясын иеленді, оның адалдығына мойынсұнбайтындар жоқ. Ол көктегілер мен жердегілердің амалдарын жақсы біледі. Неге басқа жаққа барасың?" Лю Ба: "Мен бұйрық алдым, келдім, бірақ сәтсіздікке ұшырадым, енді қайтып барамын. Бұл – дұрыс жол. Басқа не туралы сөз етесің?"
Liu Biao wanted to have Liu Ba appointed as a member of his staff and recommended him for the title of Abundant Talent. However Liu Ba refused both of his propositions. When Liu Biao died and Cao Cao attacked the province of Jing, Liu Bei fled south of the Yangtze with all the nobles and officials of Jing and Chu joining him. Liu Ba didn't follow Liu Bei south. Rather, he went north to join Cao Cao. Cao Cao appointed him to his staff as a Division Chief and sent him with the mission to convince Lingling, Changsha and Guiyang commanderies to submit. At this time Cao Cao had been defeated at Wulin (烏林). While returning to the north, he wanted to employ Huan Jie for a mission. However Huan Jie declined and told him that he could not match Liu Ba. Liu Ba said to Cao Cao "Right now, Liu Bei is taking over Jing Province, this is not acceptable." Cao Cao answered "If Liu Bei plans against me then I would go after him with the might of my Six Armies." However, Liu Bei already had the three commanderies subjugated and so Liu Ba was unable to accomplish his mission and instead moved to the Jiaochi province. Liu Bei deeply regretted not having Liu Ba join him. When Liu Ba was moving to Lingling but was unsuccessful and so he wished to move back to Jiao Province. When he was leaving for the capital, he knew that Zhuge Liang was at this time in Lingzheng so he wrote to him :“During my life, I have been forced to go through danger faced with troubles and hardships. I met many people concerned about virtue and righteousness who wished to follow me, carrying on the intention of Heaven and obeying nature's will. It was not my intention to have them leave their home for a arduous task. If the path is closed and my days here end, I shall entrust my life to the azur sea not looking back again toward Jing Province.” Zhuge Liang quickly wrote him back:“Lord Liu Bei great ability dominates the world. He occupies Jing Province and none turn their back on his virtue. He is already well aware of the comings and goings of Heaven and man. Why would you go elsewhere?” Liu Ba answered "I have received an order, came and was unsuccessful for now I'm going back. This is the righteous way. What else are you speaking of?"
Лю Чжанға қосылу
Лю Ба Цзяочжиге кіргенде, өзінің тегін Чжан деп өзгертті. Ол провинцияның губернаторы Ши Симен кездесіп, сөйлесті, бірақ екеуінің пікірлері қабыспады. Сондықтан олар Занке жолымен И провинциясына аттанды. Ол Ичжоу округінде ұсталды, округ әкімі оны өлтіргісі келді, бірақ жазбалар сақтаушысы: «Бұл қарапайым адам емес, оны өлтіре алмайсыз» деді. Жазбалар сақтаушысы Лиу Баны провинция орталығына, губернатор Лиу Чжанмен кездесуге жетелеп беруді сұрады. Лиу Чжанның әкесі Лю Янды, Лиу Баның әкесі Сян бұрын адал және жемқорлыққа бой алмайтын адам деп ұсынған еді. Сондықтан Лиу Чжан Лиу Бамен кездескенде, қатты таңғалып, қуанды. Кез келген маңызды мәселе туғанда Лиу Чжан Лиу Бамен ақылдасатын. Бірақ Пэй Сончжи былай деді: Хан императоры Лин билік құрған кезде Лю Ян императорлық рудың басшысы және салтанаттар шебері болған, ал ол И провинциясының губернаторы болып тағайындалғанда, Лю Сян Цзянся округінің әкімі болған, ал Сун Цзянь Чаншаны басқарған. Сондықтан Лю Сян Лю Янды адал және жемқорлықсыз деп ұсына алмайды деп санайды.
When Liu Ba entered Jiaozhi, he changed his surname to Zhang. He met and talked with the governor of the province Shi Xie, however both of them were in disagreement. And therefore left the province by the Zangke road for Yi Province. He was detained in Yizhou commandery with the administrator wishing to kill him, however the master of records said "This man is not an ordinary person, you cannot kill him." The master of records then asked to personally escort Liu Ba to the province seat and meet his governor Liu Zhang. Liu Zhang's father, Liu Yan, in the past was recommended as filial and incorruptible by Liu Ba's father, Xiang. Hence when Liu Zhang met Liu Ba, he was surprised and pleased. Every time there was a great affair, Liu Zhang would consult Liu Ba. However Pei Songzhi remarked that when Emperor Ling of Han was emperor, Liu Yan was already the director of the imperial clan and grand master of ceremonies and that when he was sent to be the governor of Yi Province, Liu Xiang was just the administrator of Jiangxia with Sun Jian having Changsha. Hence he believes that Liu Xiang could not recommend Liu Yan as filial and incorruptible.
Лю Бейге қарсы кеңестер
Лю Чжан Лю Бейді қарсы алуға Фа Чжэнді жібергенде, Лю Ба оны былай деп сөккен: "Лю Бей – батыр ретінде танымал. Егер оны И провинциясына кіргізсең, ол әлбетте саған бақытсыздық әкеледі. Оны тоқтату керек". Лю Бей провинцияға келген соң, Лю Ба Лю Чжанды тағы да сөккен: "Егер оны Чжан Луға қарсы жіберсең, ол таулар мен ормандардағы жолбарысты босатумен тең болады". Бірақ Лю Чжан тыңдамағандықтан, Лю Ба үйінен шықпай, ауруға шалдыққандай болып көрсетті. Лю Бей провинциялық орын Чэндуды қоршағанда, Лю Баға зиян келтіргендер үшін үшінші дәрежеде жаза тағайындады. Лю Бей онымен кездескенде, шын қуанышқа бөленді.
When Liu Zhang sent Fa Zheng to welcome Liu Bei. Liu Ba reprimanded him as such "Liu Bei is known as a hero. If you let him in Yi province, he will surely bring you misfortune. You have to stop him." After Liu Bei was in the province, Liu Ba once again reprimanded Liu Zhang: "If you send him against Zhang Lu, it would be like releasing a tiger in the mountains and forests." However Liu Zhang wouldn't listen and so Liu Ba stopped leaving his house and claimed illness. When Liu Bei surrounded the provincial seat Chengdu, he ordered that anyone who would harm Liu Ba would suffer execution to third degrees. When Liu Bei finally met him, he was deeply happy.
Лю Бейдің басқаруындағы қызмет
Көп ұзамай И провинциясын Лю Бэй басып алды. Лю Ба одан кешірім сұрады, бірақ Лю Бэй оны кінәлі деп санамады. Соған қоса, Чжугэ Лян оны бірнеше рет жоғары лауазымға мақтап, ұсынды, сондықтан Лю Бэй оны өзінің штабына Сол генералдың Батыс кеңсесінің басшысы (左將軍西曹掾) етіп тағайындады.
Soon, Yi Province was conquered by Liu Bei. And Liu Ba apologized to him, but Liu Bei did not hold him culpable. Moreover, Zhuge Liang repeatedly praised and recommended him for high position, so Liu Bei appointed him to his own staff as Left General's West Department Official Head (左將軍西曹掾).
Жан Фэймен қақтығыс
Бірде Чжан Фэй Лю Баның үйіне келді. Бірақ Лю Ба онымен сөйлесуден бас тартты. Бұл Чжан Фэйді қатты ашуландырып, күйбеңге түсірді. Сонда Чжугэ Лян Лю Баға былай деді: "Чжан Фэй, әрине, жауынгерлік өнерде шебер болса да, сізді терең құрметтейді және бағалайды. Қазір Лю Бэй мырзаға өзінің зор міндетін орындауға көмектесетін көптеген азаматтық және әскери шенеуніктерді жинау қажет. Егер сіз жоғары моральдық қасиеттерімен және керемет дарынымен ерекшеленсеңіз де, басқаларға үстемдік танытудан аулақ болуыңыз керек". Лю Ба Чжугэ Лянға жауап ретінде: "Шын ер адам осы дүниеге келгенде, ең батырлармен серіктес болуы тиіс. Мен қарапайым сарбазбен қалай сөйлесе аламын?" деді. Бұл сөзді естіген Лю Бэй қатты ашуланды. Ол: "Мен аспан астындағы мемлекетті бекітуді қалаймын. Бірақ Зичу (Лю Ба) оны құлдырауға тырысады. Оның ниеті – солтүстікке қайту, ол осы жолды ғана пайдалануда. Ол менің істерімді қалай реттеуге көмектесе алады?" деді. Лю Бэй сондай-ақ: "Зичудың қабілеті мен даналығы кез келген адамнан асып түседі. Бірақ оны жұмысқа алсам да, басқалар оны қабылдамай қоюынан қорқамын" деді. Чжугэ Лян Лю Ба туралы былай деді: "Логистикалық жоспарлау және штабтағы стратегиялар тұрғысынан мен Зичуға жете алмаймын. Бірақ барабан соғу, әскерлерді жинау және қара халықты бар күштерімен жұмыс істеуге шақыру мәселелерінде басқалармен пікір алмасамын". Соңғы жылдары қарсыласы Сунь Куанның кеңесшісі Чжан Чжао Лю Баны тар көзқарастылығы үшін сынап, Чжан Фэйге соншалықты қатал бас тартпауы керек екенін айтты. Сунь Куан Чжан Чжаоға: "Егер Зичу әлемнің бетін қайрап, тек Лю Бэйге жағымпаздық жасау үшін әрекет еткен болса, онда оны ізгі ғұлама джентльмен (лингши) деп мақтауға лайық болар ма?" деп жауап берді.
Zhang Fei once visited Liu Ba's home. However, Liu Ba refused to speak with him. Because of this, Zhang Fei was angered and furious. And so Zhuge Liang said to Liu Ba "Although Zhang Fei is a martial person, he deeply admires and respects you. Right now, Lord Liu Bei needs to gather many civil and military officers to help him accomplish his great mission. Even if you are a man of high moral and bright talents, you should be less condescending of others." Liu Ba's reply to Zhuge Liang was "When a real man is born in this world, he must associate himself with the greatest heroes. How can I speak with a mere soldier?" When he heard of this conversation, Liu Bei was furious. He said "I wish to secure the realm under Heaven. However, Zichu (Liu Ba) wishes to throw it into disorder. His desire is to leave and return North; he is only borrowing this road. How could he help me settle my affairs?" Liu Bei also said "Zichu's ability and wisdom are far superior to any men. However even if I can employ him, I fear others wouldn't be able to." Zhuge Liang further said about Liu Ba "In logistics planning and strategies inside the tent curtains, I'm not the equal of Zichu. However if it's about beating the drums, gathering the army encampments and encouraging the common people to do their utmost, I can discuss this with others." Zhang Zhao, advisor of the rival warlord Sun Quan, once criticized Liu Ba that he was narrow minded and should not have refused Zhang Fei so extremely. Sun Quan's reply to Zhang Zhao was "If Zichu had chosen to follow the world in being superficial and only acting to please Liu Bei dealing with improper persons, then how could he be worthy to be praised as a lingshi (令士; a virtuous scholarly gentleman)?"
Лю Бейдің экономикасын басқару
Лю Бэй Лю Чжанға қарсы жорық бастағанда, ол әскерлерімен келісім шарт жасады: "Егер біздің ұлы ісіміз сәтті аяқталса, барлық мүліктерімен бірге мемлекеттік қазына сендердікі болады." Осылайша, оның әскері Чэндуды алғанда, барлық сарбаздар қалқандарын да, найзаларын да тастап, түрлі дүкендерге асығып, құнды заттарды иелену үшін жарысты. Көп ұзамай әскери жабдықтар жетіспей бастады, және Лю Бэй бұл жағдайға қатты алаңдады. Лю Ба оған: "Бұл оңай! Сен тек жүз монеталық құйма тақталар жасап, олардың бағасын тұрақтандырып, мемлекеттік базарларды басқаруды шенеуніктерге тапсыруың керек" деді. Лю Бэй оның кеңесін орындады, және бірнеше айдың ішінде мемлекеттік қазына қайтадан толыққан.
When Liu Bei started his campaign against Liu Zhang, he made a pact with his armies and troops "If our great enterprise is successful then the government treasury with all his goods shall be all yours." And so when his army took Chengdu, all the soldiers threw away their shields and spears and compete with one another to the various stores to take valuable items. Soon the military supplies were falling and Liu Bei was deeply worried about this. Liu Ba told him "It is simple! You simply have to cast bars worth a hundred coins, have the price for them stable and order your officials to manage the government markets." Liu Bei followed his advice and within several months, all the government treasury was full again.
Лю Бейдің императорлық ақтауы мен өлімі
219 жылы Лю Бэй өзін Ханчжунның патшасы деп жариялады, ал Лю Ба жазу шебері болып тағайындалды және көп ұзамай Фа Чжэннің жазу шеберлерінің префекті лауазымын иеленді. Лю Ба өзінің тазалығымен және адалдығымен көзге түсті. Ол мүлік пен өндіріс басқаруға араласпады. Сонымен қатар, ол бастапқыда Лю Бэйдің адамы болмағандықтан, қызғаныш, күмән және күдікке ұшырауы мүмкін деп қорқып жүрді. Лю Ба да сыйлы және әрдайым сабырлы болды. Ол тыныш мінезді, жеке істерге араласпады және тек мемлекеттік мәселелер туралы ғана сөйлейтін. Осы шақта Лю Бэй императорлық атаққа таласып тұрды. Лю Ба Лю Бэйдің әлі таққа отыруға асықпауы керек деп ойлады және оны ойын өзгертуге тырысты. Ол жазу шебері Юн Маомен (雍茂) бірігіп, Лю Бэймен келіспеді. Кейін Лю Бэй Юн Маоны өлтіру үшін басқа бір мәселені сылтау ретінде пайдаланды. Соның салдарынан алыстан келгендер оған жақындаудан бас тартты. Лю Бэй императорлық атақты алғанда, барлық құжаттарды, ескертулерді және жарлықтарды жазуды Лю Баға тапсырды. Ол Чжанву жылнамасының екінші жылында (222 ж.) қайтыс болды. Өлгеннен кейін, Вэй мемлекетінің Чэнь Куні Чжуге Лянға Лю Ба туралы хабарласу үшін хат жазғанда, Лю Баға деген құрметтің белгісі ретінде оны «Лорд Лю Цзичу» (劉君子初) деп атады. Лю Баның Лю Бэйдің императорлық талпынысына қарсылығы туралы Лю Цинцзи (劉清植) былай деді: Лю Баға барлық құжаттарды, бұйрықтар мен жарлықтарды жазу міндеті тапсырылғандықтан, ол Лю Бэйдің императорлық таққа отыруына қарсы болмауы мүмкін. Сондай-ақ Лю Цинцзи «Ескі даналардың дәстүрі» дұшпан мемлекетінің адамдары туралы айтқанда сынға толы тіл қолданар еді және оған сенудің қажеті жоқ деді.
In 219, Liu Bei declared himself King of Hanzhong and Liu Ba was promoted to be the Master of Writing and soon took Fa Zheng's position as Prefect of the Masters of Writing. Liu Ba himself conducted with purity and integrity. He would not engage in the management of property or production. Moreover, because he was not originally an officer of Liu Bei, he feared that he would face jealousy, doubt and suspicion. Liu Ba was also respectful and always kept his composure. He was tranquil and had no personal dealings, and would speak of nothing but official business. Around this time, Liu Bei was set to claim the imperial title for himself. Liu Ba did not think that Liu Bei should take the imperial throne yet and wanted him to change his mind. He joined with the Master of Records Yong Mao (雍茂) to disagree with Liu Bei. Later, Liu Bei used another problem as an excuse to have Yong Mao killed. And so people from far away stopped joining him. When Liu Bei took the title of Emperor, he had Liu Ba write all the documents, admonitions and decrees. He died in the second year of Zhangwu (222). After his death, when Chen Qun of the enemy state of Wei wrote to Zhuge Liang asking for news of Liu Ba, Chen Qun referred to him as "Lord Liu Zichu" (劉君子初) in his letter as a sign of his great respect for Liu Ba. Of Liu Ba's objection to Liu Bei's imperial pretensions, Liu Qingzhi (劉清植) remarks that since Liu Ba was tasked to write all the documents, orders and decrees, he would not have been opposed to Liu Bei assuming the imperial throne. Liu Qingzhi also says that the Traditions of the Former Worthies would have used critical language when speaking of people of the enemy state and that it should not be trusted.
Бағалау
Чэнь Шоу, "Үш патшалықтың жазбалары" (Сангуоцзи) кітабында Лю Баның өмірбаянын жазғанда, оны былай бағалады: "Лю Ба ізгілік пен тазалықты сақтады. Донг Хэ, Ма Лян, Чэнь Чжэн және Донг Юнмен бірге ол Шу мемлекетінің ең көрнекті шенеуніктерінің бірі болды."
Chen Shou, who wrote Liu Ba's biography in the Records of the Three Kingdoms (Sanguozhi), appraised Liu Ba as follows: "Liu Ba followed the integrity of the pure and exalted Along with Dong He, Ma Liang, Chen Zhen and Dong Yun, he was one of the best officials in Shu."