Кіріспе
Жыландар туысы Эхис (қазақша атаулары: тісті қабықты жыландар, кілемді жыландар) – Африканың, Таяу Шығыстың, Үндістанның, Шри-Ланканың және Пәкістанның құрғақ аймақтарында таралған жыландар туысы. Олар ерекше қорғаныш тактикасын қолданады, денелерінің бөліктерін бір-біріне үйкеп, ескерту ретінде "сызылған" дыбыс шығарады. Эхис атауы – грек тіліндегі "жылан" (ἔχις) сөзінің латын әрпімен жазылуы. Барлық жыландар сияқты, олар да уытты. Олардың кең таралған атауы – "тісті қабықты жыландар", және олар әлемдегі жылан шағуынан болатын ең көп жағдайлар мен өлім-жітімге себепкер түрлердің біріне жатады. Қазіргі таңда 12 түрі анықталған.
Echis (common names: saw scaled vipers, carpet vipers) is a genus of vipers found in the dry regions of Africa, the Middle East, India, Sri Lanka and Pakistan. They have a characteristic threat display, rubbing sections of their body together to produce a "sizzling" warning sound. The name Echis is the Latin transliteration of the Greek word for "viper" (ἔχις). Like all vipers, they are venomous. Their common name is "saw scaled vipers" and they include some of the species responsible for causing the most snakebite cases and deaths in the world. Twelve species are currently recognized.
Сипаттама
Шашақталған жыландар салыстырмалы түрде кішкентай жыландар, ең ірі түрлері (E. leucogaster, E. pyramidum) көбінесе бір метрден төмен, ал ең кішкентайлары (E. hughesi, E. jogeri) шамамен болады. Басы салыстырмалы түрде кішкентай, қысқа, кең, алмұрт пішіндес және мойнынан анық ерекшеленеді. Мұрыны қысқа және дөңгелек, ал көздері салыстырмалы түрде үлкен, ал денесі орташа жұқа және цилиндрлі. Жүзбе қабыршақтарының көпшілігі тік қабырғалы. Дегенмен, төменгі қабырғалары 45° бұрышпен ілгері шығып тұрады және орталық қырлары немесе кілі тісті болады (сондықтан олардың жалпы атауы). Құйрығы қысқа, ал құйрық асты қабыршақтары жұпталмаған.
The head is relatively small and is short, wide, pear shaped and distinct from the neck. The snout is short and rounded, while the eyes are relatively large and the body is moderately slender and cylindrical. The dorsal scales are mostly keeled. However, the scales on the lower flanks stick out at a distinct 45° angle and have a central ridge, or keel, that is serrated (hence the common name). The tail is short and the subcaudals are single.
Географиялық ауқым
Бұл туыстың түрлері Пәкстан, Үндістан (Махараштра, Раджастхан, Уттар-Прадеш және Пенджабтың тасты аймақтарында) және Шри-Ланкада, Таяу Шығыстың кейбір бөліктерінде және Африканың экватордан солтүстігінде кездеседі. Олардың ашуланған күйі күшейгенде, бұл дыбыс шығару әрекеті жылдамырақ және күштірек болады. Бұл мінез-құлықтың судың жоғалуын шектеу мақсатымен пайда болғаны саналады, мысалы, сызыр қағу сияқты. Удың уыттылығы түрлерге, географиялық орналасқан жерге, жеке мысалдарға, жынысқа, маусымға, әртүрлі сауынға және, әрине, енгізу әдісіне (тері астына, бұлшық етке немесе тамырға) байланысты өзгереді. Осы себепті, Echis уларының көрсеткіштері айтарлықтай ерекшеленеді. Егешқұйрықтарда (тәжірибелік жануарлар) тамырға енгізілгендегі LD50 2,3 мг/кг (АҚШ Әскери-теңіз күштері, 1991) аралығында 24,1 мг/кг (Кристинсен, 1955) және 0,44–0,48 мг/кг (Клаудсли Томпсон, 1988) құрайды. Адамдарда кейбір түршелер үшін өлімге әкелетін доза 5 мг-ға дейін жетеді (Daniels, J. C. 2002). Әйелдердің уы еркектердікінен екі еседен астам уытты болып шықты. Ирандық мысалдардан 6–48 мг (орташа есеппен 16 мг) және басқа да аймақтардан алынған жануарлардың 13–35 мг құрғатылған уы. Удың мөлшері маусымға және жынысқа байланысты өзгереді: ең көп у жаз айларында өндіріледі және еркектер аналықтарға қарағанда көбірек у шығарады. Сондай-ақ, E. romani. Митохондриялық ДНК филогенезиясы E. borkini, E. jogeri және E. khosatzkii түрлерінің ерекшелігін көрсетті, бірақ E. multisquamatus түрi E. carinatus түрiнiң синонимі екенін анықтады.