Кіріспе

Неміс-американдық ихтиолог (1863–1927)

Карл Генри Эйгманн (9 наурыз 1863 – 24 сәуір 1927) – XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында өмір сүрген неміс-американдық ихтиолог. Ол әйелі Роза Смит Эйгманнмен және зоология студенттерімен бірге Солтүстік және Оңтүстік Американың шамамен 600 түрін қамтитын 195 туысты алғаш рет анықтап, сипаттаған. Оның жариялаған еңбектерінің ішінде Оңтүстік Американың тұщы су балықтарын зерттеу, Оңтүстік Америка балықтарының эволюциясы және систематикасы, сондай-ақ Солтүстік Американың кейбір аймақтарында және Кубада табылған соқыр үңгір балықтарын зерттеу негізіндегі дегенеративтік эволюцияның талдауы ерекше аталады. Оның ең белгілі еңбектері – «Америкалық харацидтер» (1917–1929) және «Оңтүстік Американың нематогонаттары немесе сомали балықтарын қайта қарау» (1890), сондай-ақ «Солтүстік Американың үңгір омыртқалылары, дегенеративтік эволюцияны зерттеу» (1909) және «Патагонияның тұщы су балықтары және Архиплата Археленис теориясын зерттеу» (1909) сияқты көптеген жарияланған мақалалар. Эйгманн Индиана университетінің түлегі, ИУ зоология факультетінің оқытушысы/профессоры және ИУ Блумингтон кампусының әкімшісі болып 40 жылдан астам қызмет еткен. Ол сонымен қатар 1908 жылдан 1927 жылға дейін ИУ аспирантурасының алғашқы деканы болды. ИУ-дегі қызметіне қоса, Эйгманн 1909 жылдан 1918 жылға дейін Пенсильвания штатының Питтсбург қаласындағы Карнеги мұражайында балықтардың құрметті кураторы болды. Эйгманн 1923 жылы Ұлттық ғылым академиясына сайланды. Ол сондай-ақ Америка ғылымын дамыту қауымдастығының мүшесі, Индиана ғылым академиясының мүшесі және экс-президенті, Калифорния ғылым академиясының құрметті мүшесі, Колумбияның Богота қаласындағы Табиғи ғылымдар қоғамының мүшесі, сондай-ақ Сигма XI және Phi Beta Kappa сияқты басқа да ғылыми ұйымдардың мүшесі болды.

Ерте өмір және білім

Карл Генри Эйгенман 1863 жылдың 9 наурызында Баден Ұлы Герцогтығындағы Флехинген қаласында Филипп пен Маргарета (Либ) Эйгенман отбасында дүниеге келді. 1877 жылы он төрт жасында ол бір туысымен бірге АҚШ-қа эмиграциялап, Индиана штатының Рокпорт қаласына қоныстанды. 1879 жылы он алты жасында Эйгенман Индиана штатының Блумингтон қаласындағы Индиана университетіне заң, латын және грек тілдерін оқуға түсті. Ол Сигма Чи студенттік қауымдастығының мүшесі болды, содан кейін Дэвид Старр Джорданның биология курсынан кейін зоологияға қызығушылық танытты. Осыдан кейін ол ихтиолог болуға шешім қабылдады. Эйгенман әлі де IU студенті болғанда, оның алғашқы жарияланған мақаласы, "Etheostomatinae қаңқалары туралы ескертулер", Джорданмен бірлесіп жазылып, 1885 жылы Ұлттық мұражайдың еңбектерінде жарияланды. "Америка суларында табылған Diodontidae тұқымдары мен түрлеріне шолу", Эйгенманның жеке жазған көптеген мақалаларының біріншісі, 1886 жылы, оған жиырма үш жас толғанда, Нью-Йорк ғылым академиясының жылнамасында жарияланды.

Неке және отбасы

Өзінің IU профессоры Дэвид Старр Джордан арқылы Эйгман Калифорнияның Сан-Диего қаласынан келген бұрынғы IU студенті Роза Смитпен танысты. Эйгман Смит Сан-Диегода тұрып жатқан кезде онымен хат алмасып, Калифорнияға сапар шекті, онда бұл жұп 1887 жылғы 20 тамызда Смиттің үйінде үйленді. Роза Смит Эйгман, өзі де ихтиолог болған, күйеуімен бірнеше зерттеу жобаларында ынтымақтастық етті, бірақ 1893 жылы отбасылық жауапкершіліктерге байланысты жеке зерттеулерін тоқтатты; алайда, ол күйеуінің ғылыми еңбектерін редакциялауды жалғастырды. Эйгманн отбасының бес баласы болды. Ең үлкені, Люкреция Маргарета Эйгман (1889), психикалық мүгелектігіне байланысты күтімге мұқтаж болды; олардың ұлы, Теодор Смит Эйгман (1893–1970), 1918 жылы армияда қызметтенгеннен кейін психиатриялық емханаға жатқызылды. Қалған үш Эйгман баласы кәсіби мансапқа ие болды. Шарлотта Элизабет Эйгман (1891–1959) Стэнфорд университетін бітіріп, редакторлық қызметпен айналысты. Адель Роза (Эйгенман) Эйлер (1896–1978) 1918–19 жылдары Оңтүстік Америкаға Ирвин экспедициясына әкесімен бірге қатысып, 1921 жылы Индиана университетінен медицина ғылымдарының мамандығы бойынша білім алды. Кейіннен Адель Джон Оливер Эйлерге тұрмысқа шығып, олар Сан-Диегоға көшіп кетті. Олардың кішкентай қызы, Миссури университетінің түлегі Тора Мари Эйгман (1901–1968), жазушы болды.

Мансап

1887 жылы, үйленгеннен кейін көп ұзамай Эйгенманндар Гарвард университетіне барып, бір жыл бойы балықтардың жинақтарын зерттеді. Олардың алғашқы бірлескен жарияланымдарының бірі – «Калифорния Ғылым академиясының мәліметтерінде» (1888) жарық көрген «Камбридждегі Салыстырмалы зоология мұражайындағы үлгілер туралы ескертпелермен бірге Gobiidae және Callionymidae американдық түрлерінің тізімі»; «Оңтүстік Американың Nematognathi туралы алдын ала ескертпелер» («Калифорния Ғылым академиясының мәліметтері», 1888) және «Оңтүстік Американың Nematognathi» («Американдық Табиғаттанушы», 1888). Бұл мақалалар сериясы «Эйгенман және Эйгенман» авторларын АҚШ-та және Еуропада кеңінен таныстырды. Эйгенманндар Оңтүстік Америка балықтарын зерттеу және жазуды жалғастырды. Басты еңбектерінің қатарында – Калифорния Ғылым академиясының басылымы үшін жарық көрген «Оңтүстік Американың Nematognathi немесе сом балықтарын қайта қарау» (1890) және «Оңтүстік Американың тұщы су балықтарының каталогы» (1892) – бұл еңбек АҚШ Ұлттық мұражайының мәліметтерінде жарияланды. 1886–87 жылдары IU-де зоология пәнінің оқытушысы ретінде қырық жылдық еңбек жолын бастаған Эйгенман 1911 жылы Дэвид Старр Джордан Стэнфорд университетінің алғашқы президенті болу үшін IU-ден кеткен кезде Блумингтонға, Индианаға оралды. Эйгенман IU-де Джорданның орнына зоология профессоры болып тағайындалды. IU-де оқытумен қатар, Эйгенман 1892 жылы Индиананың Биологиялық зерттеулер директоры болып тағайындалды және 1895 жылы Индиананың солтүстігінде тұщы су биологиялық станциясын құрды, ол 1920 жылдардың басына дейін станцияның алғашқы директоры болды. Келешектегі зерттеулер Индиана, Кентукки, Техас, Миссури және Кубада кездесетін соқыр омыртқалыларға, соның ішінде үңгір балықтары мен саламандраларға бағытталды. 1906–07 жылдары Фрайбург университетіне жасаған сапарынан кейін Эйгенман 1908 жылы IU аспирантурасының алғашқы деканы болып тағайындалды және 1927 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымда қалды. IU-де болған кезінде Эйгенман 1909 жылдан 1918 жылға дейін Пенсильвания штатының Питтсбург қаласындағы Карнеги мұражайында балықтардың құрметті кураторы болып қызмет етті. 1906 жылы ол Джон К. Браннердің Бразилияға жасаған экспедициясына қатысуға шақырылды. Эйгенман қатыса алмады, бірақ Браннердің білімінен пайда көру мүмкіндігін жібергісі келмеді. Ол Карнеги мұражайының Уильям Джейкоб Холландты Индиана университетінің студенті Джон Д. Хасманды өзінің орнына демеушілік етуге көндірді. Хасман 1907 жылы Бразилияға кешігіп келді, бірақ үйге оралған кезде Браннермен кездесіп, одан көптеген құнды ақпарат алды. Хасман 1910 жылы Гарвардтың Агасзиз коллекциясынан кейін екінші орынды иеленген балық коллекциясымен оралды. 1907 жылы ол Оңтүстік Америкаға сапарға шығу үшін Карнеги мұражайынан қолдау алды. Эйгенман 1908 жылдың 6 қыркүйегінде Гвиананың Джорджтаун қаласына келді, осы күні Карнегидің Британдық Гвиана экспедициясы басталды. Олар 25 000 мың үлгімен АҚШ-қа оралды, нәтижесінде 28 жаңа тұқым және 128 жаңа түр сипатталды. Сонымен қатар, Эйгенманның далалық зерттеулерінен алынған екі маңызды еңбегі Гайанадан оралғаннан кейін жарияланды: «Солтүстік Американың үңгір омыртқалылары, дегенеративті эволюцияны зерттеу» (1909) және «Патагонияның тұщы су балықтары және Архиплата Археленис теориясын зерттеу» – бұл еңбек Принстон университетінің Патагонияға жасаған экспедицияларының есептерінің үшінші томында (1896–1899, 1909) жарық көрді. Эйгенман кейіннен Оңтүстік Америкаға сапарлар жасады, оның ішінде Колумбияға (1912) (оны жерсінді).

Кейінгі жылдар

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Эйгман АҚШ-та қалып, бұрынғы экспедициялары туралы есептер жазуға уақыт жұмсады. IU-дегі әкімшілік міндеттерімен қатар, Эйгман IU-дегі университет зертханасында және Питтсбургтегі Карнеги мұражайында жұмыс істеді. Оның бес томдық шедеврі «The American Characidae» еңбегінің алғашқы екі томы 1917 және 1918 жылдары, ал үшінші томы 1921 жылы жарық көрді. Денсаулығының нашарлауына байланысты соңғы екі томның қолжазбалары 1925 жылы Джордж С. Майерстің көмегімен аяқталды. Соңғы екі том ол қайтыс болғаннан кейін, 1927 және 1929 жылдары жарық көрді. 1918–1919 жылдары Оңтүстік Америкаға жасаған соңғы сапарының биіктігі оның денсаулығын нашартып, жылдар бойы төмендеуге алып келді. Өзіндік далалық зерттеулер жүргізе алмайтын Эйгман соңғы жылдары жас әріптестеріне өздерінің саяхаттарын ұйымдастыруға көмектесіп, студенттерінің ішінде Натан Эверетт Пирсонды Солтүстік Американың Атлантикалық жағалауына экспедицияларға жіберді. Оның денесі Сан-Диегода жерленген. Оның Оңтүстік Америкадағы тұщы су балықтарын зерттеуге, Оңтүстік Америка балықтарының эволюциясы мен систематикасына қатысты жарияланған еңбектері, сондай-ақ Солтүстік Америка мен Кубаның кейбір аймақтарында кездесетін соқыр үңгір балықтарын зерттеуге негізделген дегенеративтік эволюцияны талдауы ерекше атап өтуге лайық. Эйгман Калифорния Ғылым академиясының басылымындағы соқыр үңгір балықтарын зерттеу нәтижесінде «көр түсінің төмендеуі мен соқырлықтың дегенеративтік қасиеттері, олар ортаға бейімделгенде мұра болып қалады» деген қорытындыға келді. Эйгманның студенттері оны «шабылданатын оқытушы» ретінде еске алады, ол студенттерді «өздері үшін жаңалықтар табуға» ынталандырды.

Құрметтер мен сыйлықтар

Эйгманн көптеген ғылыми ұйымдардың мүшесі болды, оның ішінде Америка географиялық қоғамы және Америка табиғаттанушылар қоғамы сияқты ұйымдар бар. Ол сондай-ақ Америка ғылымын дамыту қауымдастығының мүшесі, Индиана ғылым академиясының мүшесі және бұрынғы президенті, Калифорния ғылым академиясының құрметті мүшесі, сонымен қатар Колумбияның Богота қаласындағы Табиғат ғылымдары қоғамының (Sociedad de Ciencias Naturales) мүшесі болды. Бұған қоса, Эйгманн ғылыми құрметті ұйым Sigma XI және Phi Beta Kappa мүшесі еді. 1917 жылы Америка философиялық қоғамына, ал 1923 жылы Ұлттық ғылым академиясына сайланды. Astroblepus eigenmanni – Eigenman атымен аталатын Astroblepidae тұқымдасына жататын сом балығының бір түрі. Carlana eigenmanni және Copella eigenmanni балықтары да оның құрметіне аталған.

Эйгманн залы

1970 жылы Индиана университетінің Блумингтон кампусындағы жаңадан салынған жатақхана ғимараты, Эггерс & Хиггинс жобалаған және Индиана штатының Монро округындағы ең биік ғимарат болуы тиіс болған, Карл Х. Эйгманның атымен аталып, салынды. 1998 жылға дейін бұл жатақхана аспиранттар мен жиырма бір жастан асқан немесе шетелдік студенттерге арналған. 1998 жылдан бері Эйгманн жатақханасы американдық бакалавр студенттерін де қабылдап келеді.