Жоғарғы сапынан құлатылған «Найтхок» жауынгерінің қаһарманы: Зольтан Дани
Zoltán Dani
Золтан Дани – Югославтік әскери офицер, 1999 ж. Косово соғысында НАТО-ның F-117 ұшағын құлатқан 250-ші зымыран бригадасының командирі. Тарихы мен кім екені.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сербиялық әскери офицер
Serbian military officer
Золтан Дани (Dani Zoltán; Zoltan Dani; ; 23 шілде 1956 жылы) – сербиялық мажар, Югославия армиясының зейнеткер офицері. Дани 1999 жылғы 27 наурызда Косово соғысы кезінде Буджановци ауылының жанында НАТО-ға тиесілі F 117 Nighthawk ұшағын атып түсірген 250-ші зымыран бригадасының 3-ші батареясының командирі болды. Соққы S 125 жер-әуе ракеталық кешенімен жасалды. Ол бастапқыда көпшілікке белгісіз болды және Гвозден Джукич деген атпен танылды. Бірақ әскерден зейнетке шыққаннан кейін өзінің кім екенін жариялады. Дани өзінің батареясы НАТО-ға тиесілі F-16 ұшағын да атып түсіргенін мәлімдеді. НАТО бастапқыда ұшақтың жоғалуын "механикалық бұзуға" байланыстырды, бірақ F-16 ұшқышы ұшағына зениттік ракета соққандарын айтты. Зейнетке шыққаннан бері Дани өзінің туған ауылы Скореновацта нан пісіретін дүкен мен отбасылық мейрамхана ашты.
Zoltán Dani (Dani Zoltán; Zoltan Dani; ; 23 July 1956) is an Serbian Hungarian retired officer of the Yugoslav Army. Dani was the commander of the 3rd battery of the 250th Missile Brigade, which shot down a NATO F 117 Nighthawk near the village of Buđanovci on 27 March 1999, during the Kosovo War. The hit was achieved with a S 125 surface to air missile system. He was initially unknown to the public and aliased with the name Gvozden Đukić. However, upon retiring from the military, he revealed his identity. Dani claimed that his battery also shot down a NATO F 16. Although NATO initially claimed the loss was due to "mechanical failure"; the F 16's pilot recounted that his aircraft was hit by a SAM. Since retiring from military service, Dani has opened a bakery and a family restaurant in his native village Skorenovac.
Ұялы өлім
F 117 ұшағын түсірген түнде, 1999 жылдың 27 наурызында, Дани өзінің қағидаларын бұзды. Ол Адриатика теңізіндегі қолайсыз ауа-райы туралы ақпарат алды, ал Италиядағы НАТО әуе базаларының жанындағы югослав шпиондары Югославияның әуе қорғаныс штабына EA-6 Prowler электрондық қарсыласуының және "Wild Weasel" зениттік-ракеталық кешенге қарсы ұшақтың кешкі сағаттарда ұшырылмағаны туралы хабарлады. Сондықтан, сол түні әуеде болған кез келген F 117 қараңғыда жалғыз болды, бірақ бұрынғы күндері жасаған шабуылдардағы осалдығына байланысты экипажының рухы жоғары болды. Кешке қарай Данидің P-18 ұзын қашықтықтық радиолокациялық станциясы 19:05-те, шамамен төрт F 117 Белградтағы нысаналарды шабуылдау үшін Авиано әуе базасынан ұшып шығуға дайындалып жатқанда, істен шықты. Жөнделген P-18 радиолокациялық станциясы 19:50-де қайта жұмыс істеп, төмен жиілікті шығара бастады. Лейтенант-полковник Дейл Зельконың ұшағы (күйрік нөмірі 82-0806) және солтүстікке қарай ұшып бара жатқан тағы үш F 117 жергілікті уақыт бойынша 20:40-та анықталды, соның салдарынан SA-3 батареясының отты басқару радари қосылды. ҰБТ радари 2 x 20 секунд бойы жоғары жиілікте сигнал берді, бірақ нысананы тұрақтап ала алмады. Содан кейін Дани өзінің қағидасына қайшы келіп, үшінші жарықтандыру раундына бұйрық берді, бірақ НАТО-ның сол кезде дереу қарсы шабуыл жасау мүмкіндігі жоқ екенін білді. 13 км қашықтықта және 8 км биіктікте нысана тұрақталды. Екі SA-3 зымыраны тікелей бірінен кейін бірі ұшырылды, біреуі автоматты радио-сигнал беру арқылы жақын жерде жарылғаны туралы хабарланды. F 117 кенеттен минус 6G теріс күш салдарынан құрылымдық зақым алып, Буджановци ауылының жанындағы егіс жеріне төңкерілген күйде құлады. Ұшқыш қауіпсіз жерге секіріп шықты және кейін НАТО-ның іздеу-құтқару тікұшақтарымен құтқарылды. F 117 ұшағының үлкен, желкен пішіндес титан қозғалтқыш соплосының жылу қалқаны әлі күнге дейін Данидің гаражында сақталып тұр.
On the particular night of the F 117 shootdown, 27 March 1999, Dani broke his own ruleset. He had information about unfavorable Adriatic weather conditions and Yugoslav spies residing near Italian NATO airbases informed the Yugoslav Air Defense HQ about lack of EA 6 Prowler electronic jammer and "Wild Weasel" anti SAM aircraft launches during the late evening. Therefore, any F 117s in the air on that night were alone in the dark, but with high crew morale due to their invulnerability during previous day's sorties. In the evening, Dani's P 18 long distance radar set malfunctioned at 19:05, almost the same time when four F 117s prepared for take off from Aviano Air Base to attack targets in Belgrade. The repaired P 18 radar returned to air by 19:50 and started to emit lower frequency. Lt. Col. Dale Zelko's plane (tail number 82 0806) and three other F 117 flying northbound were acquired at 20:40 local time and so the SA 3 battery's fire control radar went on air. The UNV radar emitted at high frequency for 2 x 20 seconds, but it was unable to obtain a lock on the targets. Dani then ordered a third illumination round, against his own rules, but knowing that NATO lacked immediate counterstrike capability on the particular occasion. Lock was obtained at a distance of 13 km and an altitude of 8 km. Two SA 3 missiles were launched in short succession, with one obtaining a proximity fuse hit, as notified by an automatic radio pinger burst. The F 117 was structurally disabled by the sudden minus 6G negative load and stall crashed in inverted position in an agricultural field, near the village of Buđanovci. The pilot ejected successfully and was rescued later on by NATO Combat search and rescue helicopters. The F 117's large kite shaped titanium engine outlet heatshield is still kept by Dani in his garage.
Қосымша жауынгерлік іс-әрекет
Сондай-ақ, Дани өзінің бөлімшесі командирдің F-16 ұшағын Авианодағы 555-ші истребитель эскадрильясының "Трипл Никель" ұшағынан түсіргенін мәлімдейді. 1999 жылдың 1-2 мамырында F-16 (s/n 88-0550) жауынгерлік тапсырмасын орындап, Югославия әуе кеңістігінен шығып бара жатқанда, оның бортындағы радарлық ескерту жүйесі Данидің SA-3 отты басқару радарын анықтады. Пилот, подполковник Дэвид Л. Голдфайн, кері бұрылып шабуыл жасауға шешім қабылдады, бірақ бұл қателік болды, себебі екі зымыран жолға шығып, біреуі оның ұшағын түсірді. Дани оқ-дәрі шабуылы кезінде кезекте болған жоқ (бірлік тәулік бойы дайындықпен қамтамасыз ету үшін экипаж 3 кезекке бөлінеді). Кезекке майор Бошко Дотлич басшылық етті. 250/3 бөлімінің радиосигнал тізімінде F-117 және F-16 ұшақтарын түсіруден басқа, тағы екі жақындығын белсендіру сигналы тіркелді, бұл НАТО ұшақтарының қосымша зардап шегуін немесе ALE-50 сүйретілетін қарсы радар құрылғыларының зымырандармен жойылғанын көрсетеді, SAM-дар радарлық бұғаттау немесе шаңды тарату салдарынан ғана қалып қоймады. 30 сәуірде 1999 жылы майор Бошко Дотлич басқарған ұрыс кезегі тіркеген сигнал екінші F-117 ұшағына тигенін көрсетеді, ол Германияның Шпандахлем қаласындағы базасына оралып, кейіннен жарамсыз деп жарияланды. Екінші сигнал 19 мамырда 1999 жылы лейтенант-полковник Дордже Аничич (Данидің орынбасары) басқарған ұрыс кезегімен тіркелді. Аничич өзінің жарияланған соғыс күнделігінде нысананың үлкен радарлық шағылысы болғанын және батарея АҚШ-тың B-2 стратегиялық бомбалаушысын түсіргені туралы расталмаған хабарлар алғанын айтты, ол Хорватияда Югославия Федерациясымен шекараға жақын жерде құлаған деген болжам бар, бірақ Дани олардың сүйретілетін алдау құрылғысын түсіргенін айтты.
Dani also claims that his unit downed the commander's F 16 plane from the Aviano based 555th Fighter Squadron "Triple Nickel". On May 1/2, 1999 the F 16 (s/n 88 0550) had already completed its combat sortie and was flying outbound from Yugoslav airspace, when its on board radar warning receiver indicated illumination from Dani's SA 3 fire control radar. The pilot, Lt. Col. David L. Goldfein, decided to turn back and attack, but this proved a mistake, as two missiles were already underway and one hit his plane. Dani was not actually in the combat shift (for a unit to provide 24h/day readiness the crew is divided in 3 shifts) when the shootdown occurred. The shift was commanded by Maj. Boško Dotlić. The radio signal logs of unit 250/3 contain two further proximity fuse activation pings beyond the F 117 and F 16 shootdown events, indicating that either extra NATO aircraft were hit or ALE 50 towed jammer devices were destroyed by the missiles, as opposed to the SAMs simply missing due to radar jamming or chaff dispersal. The one recorded on the 30.4.1999. by the combat shift commanded by Major Boško Dotlić corresponds to a hit on a second F 117 which managed to return to its base in Spangdahlem, Germany, only to be written off. The other ping was recorded on 19. 5. 1999. by the combat shift commanded by Lt. Col.Đorđe Aničić (Dani's second in command). In his published wartime diary Aničić stated that the target had a large radar reflection and that the battery received unconfirmed reports that they hit a USAF B 2 strategic bomber which supposedly had crashed in Croatia near the border with the Federal Republic of Yugoslavia, although Dani was of the opinion that they hit a towed decoy instead.
Медиада
Оқиғалардан он жыл өткен соң, Венгрияның әскери авиация журналы Aranysas, 11/2009 том, Золтан Данидің оқиғасы туралы, оның Венгрияның әуе қорғанысы жинағына, Зsámbék-тегі МҰҰ басқаратын SAM мұражайына сапарымен байланысты кең мақала жариялады. Мақалада F 117-нің атылып түсірілуінің кейбір аспектілері және Косово соғысы кезінде Югославияның жалпы ААА қызметі алғаш рет жарияланды. Золтан Дани туралы "21 секунд" атты деректі фильм түсірілді. Дани сондай-ақ "Екінші кездесу" атты деректі фильмге қатысты, онда ол өзі атып түсірген F 117 ұшқышы Дейл Зелькомен кездесті.
Ten years after the events, the Hungarian military aviation magazine Aranysas, volume 11/2009, carried an extensive article on Zoltán Dani's story, on the occasion of his visit at the Hungarian Air Defence Collection, an NGO operated SAM museum at Zsámbék. Certain aspects of the F 117 shootdown story and general Yugoslav AAA activity during the Kosovo War were publicly disclosed for the first time in the article. A documentary movie The 21st Second was made about Zoltán Dani. Dani also participated in the documentary movie The Second Meeting, where he met Dale Zelko, the F 117 pilot he had shot down.
Саясат
Дани 2022 жылғы жалпы сайлауда Сербия Социалистік партиясынан кандидат болды және СПС сайлау тізімінде 26-шы нөмірде тіркелді. Ол 2022 жылдың 1 тамызында Ұлттық жиналыстың депутаты қызметін атқара бастады.
Dani was a Socialist Party of Serbia candidate in the 2022 general election, positioned 26th on the SPS ballot list. He assumed his position as a Member of the National Assembly on August 1, 2022.