Кіріспе

Корей соғысы (25 маусым 1950 – 27 шілде 1953) жаңадан тәуелсіз АҚШ Әуе күштерінің қатысқан алғашқы соғысы болды. Бұл АҚШ реактивті ұшақтарының алғаш рет шайқасқа түскен кезi болды. Советтердің МиГ-15 ұшағына тікелей жауап ретiнде жасалған F-86 Сабре реактивтi ұшақтары осы ұшақтарға, тактикаға және кейбiр жағдайларда Кеңес Одағының 64-ші истребитель авиациялық корпусының ұшқыштарына тиімді қарсылық көрсеттi. Екінші дүниежүзiлiк соғыс дәуіріндегi P-51D Мустанг ұшақтары жердегi әуе қолдауы ролiн атқарды, ал B-29 Superfortress бомбалаушыларының үлкен тобы стратегиялық бомбалау мiссияларын соңғы рет орындады. Корей соғысында сондай-ақ айналмалы қанатты тікұшақтар алғаш рет кең көлемде қолданылды. АҚШ 4055 әскери қызметшiнiң қаза болуына және 2714 ұшақтың жоғалуына ұшырады, ал АҚШ Әуе күштері 1841 жауынгерлiк зардап шектi, оның 1180-і шайқас кезінде қаза тапты.

Шолу

Екінші дүниежүзілік соғыста жаудың отанына шабуыл жасаудың стратегиялық маңызы артып, дамыған Әуе күштері енді негізінен тактикалық сипаттағы және әуе күшін қолдану мүмкіндіктері мен орналасуы шектеулі қақтығысқа тап болды. Қиыр Шығыс әуе күштерінің Бесінші әуе күштері – АҚШ Әуе күштерінің ұрыс қимылдарындағы басқару және бақылау ұйымы болды. Оның бөлімшелері Корея мен Жапонияда дислокацияланған. Тактикалық әуе командалығының истребительдер және әскер тасымалдаушы қанаттары, сондай-ақ АҚШ-тың федералды әуе ұлттық гвардиясының бөлімдері Қиыр Шығысқа жеткізіліп, FEAF күштерін күшейтті. Бұл тактикалық бөлімшелер жабдықтау жолдарына шабуылдар жасап, Солтүстік Кореяның күріш далаларын суаратқан бөгеттерді жойды және Біріккен Ұлттар Ұйымының құрлық әскерлеріне тікелей қолдау көрсету үшін миссияларды орындады. AT 6 Mosquitoes ұшақтары, әуедегі бақылаушылар ретінде қолданылып, жердегі әскерлер мен қолдау ұшақтары арасында байланыс жасады. Президент Трумэн Еуропадағы КСРО-ның ықтимал агрессиясын тоқтату үшін қолданылып жатқан АҚШ бомбалаушы күштерін кеңінен пайдалану қаупіне бармады, бірақ Корея аспанындағы ұрыс үшін ядролық соққы күшіне жатпайтын Стратегиялық әуе командалығының бірнеше ескі B-29 Superfortress бомбалаушыларына рұқсат берді. Осы B-29 ұшақтарының көпшілігі соғыстан шаршаған, бес жыл сақтаудан кейін қолдануға енгізілді. Бұл бомбалаушылар Солтүстік Кореяның әскери нысандарына, үкімет орталықтарына және көлік желілеріне қарсы тиімді қолданылды. Американың басқа да қарулы күштері сияқты, Әуе күштері де Тынық мұхитының батыс жағалауындағы шайқасқа толық дайын болмады. Дегенмен, осы шектеулерге қарамастан, Әуе күштері жылдам және тиімді жауап беріп, заманауи соғыста әуе күшінің маңыздылығын көрсетті. Ешқандай ескертусіз, Әуе күштері алғашқы аптаның ішінде операцияларды бастады. Ол Жапониядан Кореяға әскерлер мен жабдықтарды тасымалдады, американдық азаматтарды эвакуациялады, әуе барлау арқылы маңызды ақпарат берді және, ең бастысы, Біріккен Ұлттар Ұйымы күштері жарым аралда қорғаныс позициясын құруы үшін Солтүстік Кореяның шабуылын баяулатты.

Әсерлер

Корея соғысы АҚШ Әскери-әуе күштерінде поршендік ұшақтарды кеңінен қолданудың аяқталуын және реактивтік ұшақтардың басымдығын білдірді. 1952 жылға қарай барлық F-82 Twin Mustang ұшақтары театрдан алынып тасталды, ал Кореядағы F-51D Mustang ұшақтарының саны 190-тан 65-ке дейін азайтылды. Бірінші буынның тік қанатты F-80C Shooting Star және F-84E/G Thunderjet реактивтік ұшақтары советтік MiG-15 ұшақтарына қарсы тиімсіз болып шықты. Дегенмен, F-86 Sabre ұшағы тиімдірек болды және 1950 жылдары АҚШ Әскери-әуе күштерінің қарулану арсеналына кең қанатты ұшақтардың жаңа буынын енгізді. Бірақ поршендік ұшақтар Вьетнам соғысы кезінде Лаос үстінен ұшқан 56-шы арнайы операциялар қанатында, қарсы көтеріліс күресіне арналған ұшақтар (A-1 Skyraider, A-26A Invader) ретінде қолданыла берді. (F-51D/H Mustang кейбір Ұлттық гвардия бөлімшелерінде әуе қорғанысы үшін пайдаланылды, бірақ 1957 жылға қарай ол қолданыстан шығарылды). Кореядағы соғыс аяқталғаннан кейін, 1953 жылдың қаңтар айында президенттік лауазымға келген Эйзенхауэр ұлттық қорғанысқа «жаңа көзқарас» қабылдауды ұсынды. Оның нәтижесінде: соғыстың алдын алу үшін ядролық қаруларға және әуе күштеріне сенім арту күшейді. Оның әкімшілігі Әскери-әуе күштеріне, әсіресе Стратегиялық әуе қолбасшылығына инвестиция жасады. Ядролық қарулану жарысы аса маңызды мәселеге айналды. Әскери-әуе күштері дерлік барлық поршендік B-29/B-50 ұшақтарын зейнеткерлікке шығарды және оларды жаңа Boeing B-47 Stratojet ұшақтарымен алмастырды. 1955 жылға қарай Boeing B-52 Stratofortress ұшақтары көптеп қолданысқа түсе бастады, ал B-36 ұшақтары ауыр бомбалау бөлімшелерінен тез арада алынып тасталды.

Ұйым

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, әрқайсысы үш немесе төрт ұшқыш эскадрильясы бар Топ, Армия Әуе күштерінің негізгі жауынгерлік бірлігі болды. Бұл ұйым 1947 жылы, жаңа АҚШ Әуе күштері қанаттық база жоспарын қабылдағанда өзгерді. Сол кездегі әрбір жауынгерлік Топ, өзімен бірдей нөмірде және номенклатурадағы басқарушы қанатты алды. Жаңа қанат сонымен қатар әуе базасын басқару, ұшақтарды күтіп ұстау және базада медициналық қызмет көрсету үшін сол нөмірдегі үш қосымша Топты бақылады. Соғыс күштері Корея соғысына қатыса бастағанда, АҚШ Әуе күштерінің бөлімшелері әртүрлі ұйымдық құрылымдарда әрекет етті. Кейбір жағдайларда, қанаттың жауынгерлік бөлігі және қанаттың қолдау персоналының бір бөлігі Корея театрына жөнелтілді, ал қанаттың қалған бөлігі үй базасын басқаруға қалды, содан кейін Топ жауынгерлік міндетін аяқтағаннан кейін қайтып келді. Соғыстың басында, кейбір жауынгерлік Топтар басқа қанаттармен, соның ішінде уақытша төрт таңбалы қанаттармен біріктірілді. 1950 жылдың желтоқсан айында, осы Топтардың (бірдей нөмірлі) басқарушы қанаты бұрынғы базаларынан қағаз жүзінде көшіп, жауынгерлік іс-қимылдар кезінде уақытша қанатты алмастырды. Уақытша қанат штабының қызметкерлері оның орнына тағайындалған штабқа ауыстырылды. 1951 жылы Стратегиялық Әуе қолбасшылығы жауынгерлік Топтарын таратуды бастады, Топ штабтарының штаттық санын қысқартып, ұшқыш эскадрильяларын тікелей қанатқа қосты. Осылайша, қанаттар алыс Шығыс Әуе күштерінің (FEAF) бомбалаушылар қолбасшылығына қарасты орташа бомбалаушылық Топтарды жауынгерлік міндеттерге алмастырды. Топтар таратылды немесе бір офицер мен бір сарбазға дейін қысқартылды. Көп жағдайларда, Топ штабына бекітілген персонал жай ғана қанат штабына ауыстырылды, ол қағаз жүзінде штабтың орналасқан жеріне көшірілді. Театрдегі көптеген басқа жауынгерлік ұйымдар қанат және Топ штабтарымен немесе тек Топ штабымен жұмыс істеуін жалғастырды. Кейбір жағдайларда, мысалы, 319-шы истребитель-перехватчик эскадрильясы сияқты жеке эскадрильялар қанат немесе Топ деңгейінен жоғары тұрған ұйыммен тікелей басқарылды.

Қолданылатын түрлері

Солтүстік Америкалық F 51D Mustang ұшақтары, күрес ұшақтары ретінде ескіргенімен, Кореяның кішкентай әуежайларына Жапониядағы F 80 және F 82 ұшақтарынан гөрі жақсы сай келді. Жапониядағы F 51D ұшақтары дереу Кореяға ауыстырылып, Солтүстік Кореяның жылдам ілгерілеуін тоқтатуға жұмылдырылды. Олар соғыстың басындағы әуе қолдауының көп бөлігін жүзеге асырды, ал қазіргі реактивті ұшақтар нысанада жеткілікті уақыт бойы тоқтауға мүмкіндік бермеді. Негізгі міндеттері жақын қолдау болғанымен, АҚШ-тың Mustang ұшақтары бірнеше Солтүстік Кореялық Як ұшақтарын атып түсірді. Дегенмен, Mustang ұшақтарын қытайлық МиГ-15 ұшақтары ұшырған кезде, олар жеңіліп қалды. Mustang ұшақтары жерге шабуыл жасау кезінде жақсы өнер көрсетіп, көпшілігі ракеталармен және бомбалармен жабдықталды. Mustang ұшақтары Солтүстік Кореяның ілгерілеуін тоқтатуға көмектесіп, Біріккен Ұлттар Ұйымының күштеріне құнды уақыт сатып алды. RF 51 ұшақтары барлау үшін қолданылды. Lockheed F 80C Shooting Star Shooting Star Кореяда кеңінен пайдаланылды, ал F 80C Кореядағы әуе кеңістігінде басымдыққа тез қол жеткізуге және оны сақтауға көмектесті. Бірінші реактивтік ұшақтардың арасындағы ұрыс 1950 жылдың 8 қарашасында болды, онда F 80 МиГ-15 ұшағын атып түсірді. Алайда, тік қанатты F 80 ұшақтары МиГ-терге қарағанда нашар болды және жақын арада F 86 Sabre ұшақтарымен ауыстырылды. Жеңіліске жеткенде, Shooting Star негізінен төменгі деңгейдегі ракеталық, бомбалық және напалмдық шабуылдар үшін жерге шабуыл жасау миссияларына тағайындалды. Соғыс күшейген сайын, Shooting Star ұшақтары жаңа үлгілермен алмастырылды. 1953 жылдың 27 шілдесіндегі соғыс тоқтату туралы келісімге қол қойылған кезде, Кореядағы әлі де әрекеттегі Shooting Star ұшақтарының жалғыз RF 80A үлгілері барлау үшін қолданылды. Lockheed F 94B Starfire әуедегі құпия радар жүйесіне ие болғандықтан, F 94 ұшақтарының бастапқыда жау территориясына тереңірек ұшуына рұқсат берілмеді. Алайда, F 94 радары түнгі миссияларда МиГ-терге қарсы тиімсіз болып шықты. Қытай мен Солтүстік Кореяның түнгі ұшып өту тактикасын дамыту салдарынан B 29 бомбалаушыларының көп саны жойылды, нәтижесінде 1953 жылдың қаңтарында бұл шектеу алынып тасталды. Солтүстік Америкалық F 82F/G Twin Mustang Жапонияда орналасқан F 82 ұшақтары Кореядағы жұмысын бастаған алғашқы АҚШ Әуе Күштерінің ұшақтарының бірі болды. Олар Жапониядағы базаларынан Корея түбегінің барлық бөлігін қамтуға қабілетті жалғыз ұшақ болды. АҚШ күштерімен жойылған алғашқы үш Солтүстік Корея ұшағы 1950 жылдың 27 маусымында F 82 ұшақтарымен атып түсірілді. Алайда, F 82 Кореядағы бір қозғалтқышты F 51-ге қарағанда екінші рөлді атқарды. Twin Mustang бастапқыда әуеден әуеге және жерге шабуыл жасау үшін кеңінен қолданылды, бірақ түнгі күреске жарамдылығы оларды негізінен қорғаныс мақсатында пайдалануға әкелді. 1951 жыл Кореядағы F 82 операцияларының соңғы толық жылы болды, себебі қосалқы бөлшектердің жетіспеушілігі олардың жұмысын шектеді, сонымен қатар олар реактивті F 94 Starfire ұшақтарымен ауыстырылды. Twin Mustang ұшақтары соғыс кезінде 20 жау ұшағын жойды, олардың төртеуі әуеде, ал 16-сы жерде. 1952 жылдың жазында соңғы F 82 ұшақтары соғыстан алынды. Republic F 84D/E Thunderjet F 84 1950 жылдың желтоқсан айында Кореяға келді. Бастапқыда B 29 эскорттық міндеттеріне тағайындалған, бірақ F 84E МиГ-15 қанаттарымен теңестіруге тым баяу болды, ал МиГ-тер эскорт экранын оңай жеңіп, B 29-ға сәтті шабуылдар жасады. F 84 ұшақтары жаудың әуежайларына және суару бөгеттері сияқты басқа да нысаналарға шабуыл жасау үшін пайдаланылды. F 84 ұшақтары күн сайын бомбалармен, ракеталармен және напалммен жаудың теміржолдарына, көпірлеріне, жабдықтау қоймаларына және әскерлер шоғырланған жерлеріне шабуыл жасады. Thunderjet ұшақтарының екі операциясы кезінде Пхеньяннан солтүстікке қарай 32 шақырым жердегі Токсан бөгетіне және шығысқа қарай бірнеше шақырым жердегі Часан бөгетіне шабуыл жасалды. Нәтижесінде су тасқыны күріш егістіктеріне, ғимараттарға, көпірлерге және жолдарға үлкен зиян келтірді. Ең бастысы, екі маңызды теміржол желісі бірнеше күнге тоқтатылды. МиГ-15 ұшақтарымен жоғары биіктікте күресуге қабілетсіз болғанымен, олар орташа немесе төмен биіктікте тиімдірек болды және бірнеше рет ұрып-соқты. RF 84 ұшақтары барлау үшін пайдаланылды. Солтүстік Америкалық F 86A/E/F Sabre F 86 Sabre көптеген бастапқы қиындықтарды жеңіп, Корея соғысының АҚШ-тың ең үздік ұшағы болды. Жаулық әрекеттердің соңына қарай БҰҰ әуе флотының барлық ұшқыштарының бірінен басқасы F 86 үлгісін ұшырды. Кейінгі үлгілер күштірек болды және әуеден әуеге және жерге қолдау көрсету үшін пайдаланылды. RF 86 барлау үшін қолданылды.

Қолданылатын түрлері

Boeing B-29 Superfortress 1950 жылы B-29 ұшақтары «орта» бомбалаушылар ретінде қайта жіктелді, олардың ұзақ мерзімді стратегиялық миссиясын B-36 және B-50 қабылдады. Көптеген ұшақтар соғыстан кейінгі сақтаудан алынып, жөнделді. Кем дегенде 16 B-29 Солтүстік Кореяда атып түсірілді, ал 48-і апаттық қону кезінде немесе базаға оралғаннан кейін ауыр зақымдануға байланысты жайылды. 1953 жылдың 27 шілдесінде Корей соғысы аяқталғанда, B-29 21 000-нан астам сортты орындады, шамамен 167 000 тонна бомба тасталды және 34 B-29 жауынгерлік қимылдарда жоғалды (16 истребительдерге, төрт зениттік артиллерияға және он төрт басқа себептерге). B-29 зенитшілері 34 коммунистік истребительді (оның 16-сы МиГ-15) жойды, тағы 17-сін (барлығы МиГ-15) жоюға мүмкіндік берді және 11-іне (барлығы МиГ-15) зақым келтірді. Жоғалғандар саны 1000 сортқа 1-ден аз болды. Бомбалаушылар сондай-ақ барлау (RB-29), ауа райы (WB-29) және құтқару (SB-29) ұшақтары ретінде де пайдаланылды. 1950 жылдың 25 маусымында Солтүстік Корея армиясы Оңтүстік Кореяға басып кірген кезде, АҚШ Әуе күштері жеңіл бомбалаушыларға мұқтаж болды. Жапониядағы B-26 Invader ұшақтары түнгі қиылыс ролінде бағалы болды және Корей соғысының алғашқы және соңғы бомбалау миссияларын орындау B-26-ның еншісінде болды. Олардың алғашқы миссиясы 1950 жылдың 28 маусымында болды, олар жау әскерін жабдықтаған теміржолдарға шабуыл жасады. Олардың Солтүстік Кореяға қарсы алғашқы шабуылы 29 маусымда болды, олар Пхеньян әуе базасын, Пхеньянның негізгі әуежайын бомбалады. Invader ұшақтары шамамен 60 000 сортты орындады және 38 500 көлік, 3 700 теміржол вагоны және 406 локомотивті жойғаны үшін жауапты болды. B-26 Корей соғысының соңғы жауынгерлік сортына ие болды, 1953 жылдың 27 шілдесіндегі қарулы келісім күшіне енуінен 24 минут бұрын 3-шы авиатөмендегі B-26 Корей соғысының соңғы бомбаларын тастады. Бомбалаушылар сондай-ақ барлау үшін, RB-26 ретінде пайдаланылды.