Кіріспе

Гранби операциясы, көбінесе Op Granby деп қысқартылатын, 1991 жылғы Шығанақ соғысы кезінде британдық әскери операцияларға берілген кодтық атау. Соғыс кезінде британдық қарулы күштердің 53 462 әскери қызметкері жұмылдырылды. Гранби операциясы кезінде 47 британдық әскери қызметкер қаза тауып, көптегені жарақат алды. Операциялардың жалпы құны 2,434 миллиард фунт стерлинг (1992 жыл) құрады, оның кем дегенде 2,049 миллиард фунт стерлингі Кувейт және Сауд Арабиясы сияқты елдермен төленді; 200 миллион фунт стерлингтік жабдық жоғалып немесе жарамсыз деп есептелді. Ұлыбританиядағы RAF High Wycombe базасында орналасқан Шығанақ күштерінің бірлескен қолбасшысы – әуе маршалы (ACM) сэр Патрик Хайн 1 қазан 1990 – 31 наурыз 1991 жылдар аралығында, ал 31 наурыз 1991 жылдан бастап әуе маршалы сэр Майкл Грейдон болды. Оның саяси кеңесшісі Эндрю Палмер еді. Риядта орналасқан, Орта Шығыстағы британдық күштердің қолбасшысы бастапқыда әуе маршалы (AM) Эндрю Уилсон (1990 жылдың қыркүйек-қазан айлары), содан кейін генерал-лейтенант сэр Питер де ла Бильер 6 қазан 1990 – 1991 жылдың наурызы, ал 1991 жылдың наурызынан бастап әуе вице-маршалы Ян Макфадиен болды. Бастапқыда Арабия түбегіндегі британдық әскери күштердің әуе қолбасшысы 1990 жылдың тамызынан 17 қарашасына дейін әуе вице-маршалы Эндрю Уилсон, ал 17 қараша 1990 жылдан бастап әуе вице-маршалы Уильям (Билл) Враттен болды. Орта Шығыстағы британдық теңіз күштерінің аға офицері 1990 жылдың қыркүйегіне дейін Корольдік теңіз күштерінің капитаны Энтони Макьюэн, содан кейін 1990 жылдың қыркүйегінен желтоқсанға дейін коммодор Пол Хаддакс болды. Ақырында, коммодор Кристофер Крейг 3 желтоқсан 1990 жылдан 1991 жылдың наурызына дейін қолбасшылық міндетін атқарды.

Корольдік әуе күштері

1990 жылғы 2 тамызда Кувейтке жасалған шабуылдан кейін тоғыз күн ішінде 5 (AC) эскадрильясы мен RAF Coningsby базасының 29 (F) эскадрильясынан 12 Panavia Tornado F3 ұшағы Сауд Арабиясына, АҚШ Әуе күштері (USAF) ұшақтарымен бірге жетті. Кейін RAF Coltishall-дан Jaguar GR1 ұшақтары мен Германиядағы RAF базасынан қайта орналастырылған Tornado GR1 ұшақтары театрға жеткізілді. RAF Lossiemouth-тан келген Buccaneer ұшақтары Tornado мен Jaguar үшін жердегі нысаналарды лазерлік белгілеу үшін де жұмылдырылды. Бұл әрекет достық елдердің сенімін сақтап, Ирактың одан әрі кеңею мүмкіндігін шектеді. Иракқа экономикалық эмбарго салынғанда, бұл ұшақтар оны күшейтуге көмектесті. Tornado F3 күштері 18 ұшаққа дейін арттырылды, олар үш британдық базадан (RAF Leuchars, RAF Leeming және RAF Coningsby) алынды, онда 27 әуе экипажы және 350 жердегі қызметкер болды. RAF жердегі қызметкерлері мен ұшақ қару-жарағын жөндейтін техниктер RAF Honington-дағы TWCU-дан алынып, Табук әуежайында Tornado ұшақтарын пайдаланды. Коалицияның әуе базасына қарсы жасалған алғашқы SCUD зымырандық шабуыл Табукта болды, ол конвенциялық зымыран болды және аз ғана зиян келтірді. Олар Сауд Арабиясының Дахрандағы әуе базасында орналасқан, сол жерден олар Ирактың жер үсті радар жүйелерінің қашықтығында патрульдік ұшулар жасады. Кувейтті азат ету операциясын бастамас бұрын олар 2000-нан астам ұшуды орындады. Джубайл теңіз базасында орналасқан Victor май құюшы ұшақтары коалицияның барлық ұшақтарына жанармаймен қамтамасыз етті. Hercules, VC10 және TriStar ұшақтары Корольдік Әуе күштері мен басқа да әскери операцияларды қолдады; Nimrod MR.2P ұшақтары теңіз операцияларына көмектесті. Табук, Дахран және Мухаррак базаларында RAF жер-әуе қорғанысының бір бөлігі ретінде Rapier зымырандарын орналастырды. Барлығы 6000-ға жуық RAF қызметкері Перс шығанағына жөнелтілді. RAF командирлері, коалицияның басқа серіктестерімен бірге, Ирак Әуе күштерінің (IrAF) маңызды деңгейде жұмыс істеуіне жол бермеуді қажет деп санады. 700-ге жуық жауынгерлік ұшақ, сондай-ақ Scud баллистикалық зымырандары мен химиялық қарулары бар деп есептелді, оларды шекарадағы позицияларда бекінген Ирактың жер күштеріне көмектесу үшін қалдыруға болмады. Кувейтке Ирактан келіп түсетін жабдықтау көлеміне байланысты, Кувейттегі нысаналарды Иракқа жасалатын шабуылдан ажырату мүмкін болмас еді. Коалициялық күштер IrAF-тан 3 есе көп болды. Премьер-министр Маргарет Тэтчер "Челленджердің сенімділігіне көз жеткізуді талап етті. Осы талаптың нәтижесінде BAOR полктері ағаш тіреулерде тұрған, қосалқы бөлшектері жоқ [танк корпустарының] "қоймасына" айналды. Қалғандары 7-ші бронетанкті бригаданы қолдау үшін Перс шығанағына жіберілді". Британ армиясының барлық электр станцияларын жөндеу орталығы дивизиямен бірге Перс шығанағына жөнелтілді. Жер күштерінің ең көп саны 28 000 адамды құрады, оның ішінде 7 000 көлік құралы, 179 Challenger 1 танкысы, 316 Warrior, 79 артиллериялық құрал және 16 MLRS болды. Жердегі кезеңде 1-ші бронетанкті дивизия Ирак күштерін айналып өткен "сол ілгек" операциясына қатысты. Олар Норфолк шайқасына қатысты. Британдық Challenger 1 танктері шамамен 300 ирактық танкысын жойды, соның ішінде соғыста үш миль қашықтықтан жасалған ең алыс танкты жойды. Британ армиясы Ирак армиясына ауыр артиллерия мен басқа да түрлі жауынгерлік техниканы көптеп жойды. Британ армиясы 48 сағат ішінде шамамен 5 ирак дивизиясын жойды. Достық атыстан туған оқиғада, американдық Fairchild Republic A-10A Thunderbolt ұшағы екі британдық Warrior көлігіне шабуыл жасаған кезде тоғыз британдық қызметкері қаза тапты, бұл оқиға The Cook Report басылымының "Маверикпен өлім" атты баптамасында жарияланды.

Корольдік теңіз флоты

Корольдік флот соғыстың басында одақтастардың күш-жігеріне маңызды үлес қосты. Атап айтқанда, Корольдік флоттың Westland Lynx тікұшақтары Бубиян шайқасында (Бубиян арнасы шайқасы деп те аталады) Ирак флотының дерлік барлық бөлігін жойды. Сонымен қатар, Корольдік теңіз күштерінің мина іздеуші кемелері Кувейт жағалауындағы ирак миналарын залалсыздандырып, АҚШ-тың Висконсин және Миссури соғыс кемелеріне ирактық құрлық әскеріне қарсы қирату соққыларын беруге қажетті жақынға орналасуға мүмкіндік берді. HMS Gloucester HMS London, минаға қарсы шаралар кемелері және АҚШ соғыс кемелеріне бағытталған ирактың Silkworm зымыранын тоқтатты.