Кіріспе

Швециядағы құқық қорғау жұмысын бірнеше мемлекеттік органдар жүзеге асырады, олар Швеция Үкіметінің басшылығымен жұмыс істейді.

Құрылымы

Швециядағы құқық қорғау органдары мен сот жүйесінің басқаруы Әділет министрлігіне қарасты. Министрлік, үкіметтегі кабинет деңгейіндегі ведомство болып табылады және оны Әділет министрі басқарады. Министрлік негізінен саясат қалыптастырумен және заңнама әзірлеумен айналысады. Күнделікті басқару жұмыстары Швед полициясы (Polismyndigheten) сияқты мекемелердің жауапкершілігінде. Заңды сақтаумен негізінен Швед полициясы айналысады. Бірақ, кейбір жағдайларда, басқа мемлекеттік органдарға да тергеп-тексеру, ұстау/мерзімінен бұрын босату өкілеттіктері, немесе сот үкімдерін орындау сияқты құқық қорғау міндеттері жүктелуі мүмкін. АҚШ-тағы сияқты, швед заңнамасында да АҚШ-тың Posse Comitatus Act-ке ұқсас нормалар бар, олар бейбіт уақытта әскерилердің құқық қорғау органдарының қызметін атқаруын шектейді. Бұл ереже соңғы кезде қайта қаралып жатыр, себебі 9/11 шабуылынан кейін террористік әрекеттердің күшеюі, сондай-ақ Бали, Мадрид және Лондондағы жарылыстар салдарынан, әскерилерге белгілі бір жағдайларда полицияға көмектесуге рұқсат беру қажет деген ұсыныс туды.

Швед полициясы

Швед полициясы Швеция полициясының және Ұлттық криминалистикалық орталығының басқарушы мемлекеттік органы болып табылады. Ол ел ішінде заңды сақтау, жалпы қоғамдық тәртіп және халық қауіпсіздігіне жауап береді. Осы мекемеде Ұлттық жедел топ және күшейтілген аймақтық жедел топтар сияқты бірнеше арнайы бөлімшелер құрылған.

Швед қауіпсіздік қызметі

Швед қауіпсіздік қызметі (Säkerhetspolisen, Säpo) конституцияны қорғау, жақын күзету, контр-эспанаж және терроризмге қарсы күрес міндеттерін атқарады.

Экономикалық қылмысқа қарсы іс-қимыл жөніндегі швед өкіметі

Швецияның экономикалық қылмыстарға қарсы күрес басқармасы (Ekobrottsmyndigheten, EBM) – экономикалық қылмыстарды тергеу және қудалау үшін жауапты, көп салалы құқық қорғау органы. Норвегиядағы Økokrim және Оңтүстік Африкадағы Scorpions сияқты ұйымдар да осыған ұқсас.

Швед прокуратурасы

Швед прокуратурасы (Åklagarmyndigheten) – Швециядағы мемлекеттік айыптауды жүзеге асыратын бас агенттік. Оған Швецияның Бас прокуроры басшылық етеді. Швед прокуратурасына қарасты немесе қараспайтын швед прокурорлары швед полициясы жүргізген қылмыстық тергеулерді басқаруға және қадағалауға, сондай-ақ сотқа істерді дайындауға және ұсынуға жауапты. Прокурорлар, ресми түрде мойындалмаса да, бірқатар сот функцияларын орындайды, мысалы, кейбір ұсақ құқық бұзушылықтар бойынша судья рөлінде әрекет етеді. Сонымен қатар, SPA-дан тәуелсіз бірнеше швед прокуратуралық агенттіктері бар, мысалы, Швецияның Әділет канцлері, ол ұлттық үкіметтен тәуелсіз, және Парламент Омбудсманы. Әділет канцлері үкіметтік әрекеттердің заңдылығын қадағалауға жауапты. Парламент Омбудсманы мемлекеттік органдарды қадағалауға жауапты, сондай-ақ арнайы прокурор ретінде әрекет етуге және мемлекеттік қызметкерлерге қызметтен жасалған құқық бұзушылықтар немесе өзге де бұзушылықтар үшін айыптау қоюға құқылы. Мұндай жағдайлар өте сирек кездеседі.

Әділет канцлері

Канцлер, шамамен Швецияның Бас прокуроры сияқты, адвокаттар мен мемлекеттік қызметкерлерді қадағалаудан өзге, бірнеше істе арнайы прокурор болып әрекет етеді. Прокурор ретінде Канцлер адвокаттар мен мемлекеттік қызметкерлердің қызмет барысындағы бұзушылықтары және баспасөз бостандығына қатысты швед заңдарын бұзу туралы істерді тергеуге құқылы.

Швед түрме және пробация қызметі

Швед түрме және бақылау-қадағалау қызметі (Криминальвагден) түрмелерді күзету және қамауға алынған күдіктілерді ұстау міндеттерімен қатар, қашып кеткен сотталғандарды табуға да құқылы.

Швед Ұлттық сот медицинасы кеңесі

Швецияның сот медицинасы жөніндегі ұлттық кеңесі (Rättsmedicinalverket) сот психиатриясы, сот химиясы, сот медицинасы және сот генетикасы салаларына жауапты.

Швед кеден қызметі

Швед кеден қызметі, немесе Tullverket, құқық қорғау саласындағы міндеттерді атқарады, оның ішінде шекара күзету және елге контрабанда арқылы өткізілген есірткі заттарын іздеу.

Шведтің орындаушылық басқармасы

Шведтік сот орындау әкімдігі, немесе Kronofogdemyndigheten – Швецияда қарызды өндіріп алу, мүлікті тәркілеу, шығарып тастау және сот шешімдерін орындаумен айналысатын құқық қорғау органы. Бұл ведомство банкроттық процедурасындағы сенімділерді де қадағалайды.

Швед теңіз күзетшісі

Швед теңіз күзет қызметі (Kustbevakningen) теңізде швед заңдарын сақтайды, тәуелсіз түрде немесе швед полициясымен бірге. Бұл кез келген теңіз кемесінің операторларына мастыққа тексеру жүргізуді де қамтиды.

Швецияның әскери полициясы

Швед әскери полициясы – швед қарулы күштерінің құқық қорғау органы. Сақшылар жасағы әскери полиция салдарын, Корольдік гвардияны және басқа гвардияларды даярлаудан жауапты. Әскери полицияның әскери қызметтен тыс міндеттері шетелдік мемлекет басшыларын қорғау және олардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуді қамтиды. Әскери полиция бөлімшелері мен Сақшылар жасағы арасындағы байланыс швед полиция қызметінің құрылымына ұқсас: Сақшылар жасағы әскери полицияның қызметін ұйымдастыру, үйлестіру және дамыту үшін жауапты, ал жергілікті бөлімше лагерьде заң мен тәртіпті сақтау және тергеу жұмыстарын жүргізу үшін жауапты.

Швецияның мекемелік қамқорлық жөніндегі ұлттық кеңесі

Швецияның Мемлекеттік мекемелер басқармасы (Statens institutionsstyrelse) психоәлеуметтік проблемалары бар жастарға және заттарды қолдану арқылы туындаған проблемалары бар ересектерге міндетті күтім ұйымдастырады.