Кіріспе

Фортепианоға арналған төрт шығарма (Klavierstücke) Op. 119 – 1893 жылы Иоганнес Брамс жазған фортепианоға арналған төрт сипаттамалы шығарма. Бұл жинақ Брамстың жеке фортепианоға арнап жазған соңғы туындысы. Op. 118 жинағындағы алты шығармамен бірге Op. 119 1894 жылдың қаңтар айында Лондонда тұңғыш рет орындалды.

Өмірбаян

Фортепианоға арналған төрт шығарма 1892 және 1893 жылдары тағы үш кішкентай фортепианолық шығармалар жинағымен бірге жарық көрді: Жеті фантазия, Op. 116, үш интермеццо, Op. 117, және фортепианоға арналған алты пьеса. Бірінші үш шығарманың әрқайсысы интермеццо деп аталады, ал соңғысы – рапсодия (немісше Rhapsodie жазуы ағылшын тіліндегі басылымдарда да жиі кездеседі). Брамс бастапқыда бұрынғы Рапсодиясы, Op. 79, № 1 үшін «Каприччио» деген атауды ойластырғаны, оның мұндай терминдерді еркін қолданғанын көрсетеді. «Интермеццо» терминін Брамс өзінің аспаптық емес де, құмар емес де санаған нәрселерін жинау үшін қолданған жалпы атау ретінде қарастыруға болады. Ол бұл шығармаларды 1893 жылы Жоғарғы Австриядағы Ишль қаласындағы жазғы демалысы кезінде аяқтады, алғашқы интермеццо мамыр айында, ал келесі үш шығарма маусым айында жазылды. Брамс осы 20 сипатты шығарманы жинаққа біріктіргендіктен, ол кейбір бұрынғы композицияларды да қосып алған болуы мүмкін, және нақты дәлел болмаса да, кейбір шығармалар, мысалы, Ми мажорлық рапсодиясы 1892 жылға дейін жазылған болуы мүмкін. Кішкентай лирикалық фортепианолық шығармалардың екі ерте жинағы, сегіз пьеса, Op. 76, және екі рапсодия, Op. 79, 1871–79 жылдарға жатады (тиісінше 1879 және 1880 жылдары жарық көрген).

1. Ми минордағы интермеццо

Оп. 119-шы шығарманың бірінші интермецосының поэтикалық көңіл-күйі оның түссіз атауына қарамастан, терең сезімділікке толы. 1893 жылғы мамыр айында Клара Шуманға жазған хатында Брамс: "Сізге бір шағын фортепианолық пьесаны көшіріп жібергім келеді, себебі сіздің пікіріңізді білгім барыңызша. Онда диссонанстар көп! Бәлкім, олар дұрыс та болуы мүмкін, түсіндіруге болады – бірақ сіздің таңдауыңызға ұнамауы да мүмкін. Енді тілеймін, олар дұрыс емес, керісінше, сіздің талғамыңызға сай, әдемірек болғанда жақсы еді. Бұл кішкентай пьеса ерекше қайғылы, ал "өте баяу ойналсын" деген талап – асыра айту емес. Әрбір такт пен әрбір нота ритардандо сияқты дыбысталуы керек, әрқайсысынан қайғыны ықыласпен, тіпті ләззатпен сығып алуға тырысқандай, осы диссонанстардың өзінен! Әй, құдай, бұл сипаттама сізді әлбетте қызықтырар! Клара Шуман оған өте қуанып, жаңа шығармасының қалған бөліктерін жіберіп беруін сұрады. "Қайғы" және "ықыласпен" деген сөздер пьесаның басындағы құлап жатқан аспаптардың әсерінен туған атмосфераны тап басып тұрғызады. Ортаңғы бөлім (17–46 такттар) D мажор тоналылығында, ал рекапитуляция B минорға оралады.

2. Ми минордағы интермеццо

Е-минорлы интермеццо монотемалық деп есептелуі мүмкін, бірақ тақырыптың әрбір қайталануы маңызды өзгерістерге ұшырайды. Ортаңғы бөлім мен кода Е мажорда, оның параллель мажор түрінде.

3. До мажордағы интермедзо

Фразаның ұзындығы он екі такт, оны екі алты такттық бөлімге бөлуге болады. Алғашқы алты такт екі үш такттық бөлік ретінде анық естіледі, ал екінші алты такттық бөлімді үш есе екі такт ретінде қабылдауға болады. Екінші алты такттық бөлім үлкен гемиола ретінде ритмикалық қызмет атқарады. Бұл ритмдік әдемілікке шығарманың ортаңғы бөлімі қарсы қойылады. Екі сегіз такттық фраза, төрт такттық бөліктерге бөлініп, он екі такттық фразаны "түзетуге" тырысады. Бұл шығарма екі бөлімдік формада екендігі және B бөлімі 49-шы такттан басталатыны, жаңа материал пайда болатын жер – осыны дәлелдейді.

4. Ми мажордағы рапсодия

Брамстың ырғақ және фраза ұзындығымен жасаған тәжірибелері Е мажор рапсодиясында да жақсы байқалады, онда 60 такт бойы бес такттық фразалар сақталады. Grazioso екінші тақырыбы (93-ші такттан басталады) сегіз такттық фразалардан құралған, олар төртке бөлінбей, үш плюс екі плюс үш ретінде бөлінеді. Шығарма Ми минорында аяқталады, басталган Ми мажорға параллель минор тоналдықта аяқталады. Минор туындыны параллель мажор тоналдықта аяқтау жиі кездеседі, бірақ осылай аяқталатын шығарманы табу сирек. (Мажорлық/минорлық туындылар тізімін қараңыз.)