Кіріспе

Халықаралық Социалистік Демократия Альянсы – Михаил Бакуниннің және тағы 79 мүшенің күшімен 1868 жылғы 28 қазанда Халықаралық Жұмысшылар Ассоциациясының (IWA) ішінде құрылған ұйым еді. Альянстың IWA бөлімшесі ретінде құрылуы IWA-ның бас кеңесі тарапынан қабылданылмады, себебі IWA жарғысына сәйкес, халықаралық ұйымдарға қосылуға рұқсат берілмеген, өйткені IWA өзі халықаралық ұйым рөлін атқарды. Альянс осыдан кейін көп ұзамай таратылды, ал бұрынғы мүшелері IWA-ның тиісті ұлттық бөлімдеріне қосылды.

Альянс пен Интернационал: анархистер марксистерге қарсы

1867 жылы Михаил Бакунин Женеваға қоныс аударды және онда Социалистік демократия одағын құрды, оған басқа орыс жер аударылғандарымен қатар поляк, француз, итальян және басқа да елдерден жер аударылғандар бірікті. Одақ 1871 жылғы қарашада құрылған және Джеймс Гийом мен Адхемар Швицгебель басқарған Юра федерациясының ынтымақтастығына сүйенді, онда ол сайлауға және «бұржуазиялық» институттарға қатысуға қарсы «саяси емес» тезистерін ілгерілетуге қол жеткізді. Халықаралық жұмысшылар қауымдастығының (IWA) конгрестерінде Карл Маркс ұсынған тезистерге сәйкес саяси араласуды жақтағандар Женева федерациясын құрды. Одақ IWA-ға мүшелікке түсу үшін өтініш берді, бірақ Бас кеңес халықаралық ұйым болғандықтан, оның жарғылары мұндайға рұқсат бермейтінін жауап берді; осылайша, Одақ 1869 жылғы сәуірде ресми түрде таратылуға келісті, ал оның мүшелері Женевадан Юра федерациясына қосылды. Одақтың қалған топтары да солай істеді, бірақ Рафаэль Фарга Пеллишер мен Гаспар Сентиньон басқарған испандық аймақтық федерация 1870 жылғы сәуірде Барселонада құпия топ құрды, оны олар Женева Одағы сияқты бағдарламасы мен ережелері бар Социалистік демократия Одағы деп атады. Тарихшы Жозеп Терместің айтуынша: «Әрине, бұл Одақ осы біртұтас және құпия топ арқылы екі айдан кейін өтетін Барселона жұмысшыларының конгресі ұжымдық анархизм мен аполитизмді шешуші түрде қабылдап, қоғамдық, кооперативтік және саяси ағымдардың басымдығына нүкте қою үшін құрылды». Барселона конгресінен кейін басқа жерлерде Одақ топтары құрылды, әсіресе Испания үкіметі Париж коммунасынан туған «үрей» салдарынан Интернационалға қарсы шаралар қабылдаған кезде. 1871 жылғы қыркүйектің ортасында Лондонда өтетін IWA конференциясында айыпталудан сақтану үшін Женева Одағы өткен айда Бакуниннің қатысусыз, оның пікіріне қарсы таратылуға шешім қабылдады. 17-23 қыркүйек аралығында Лондонда өткен конференцияға Юра федерациясы да, Германия мен Италия өкілдері де қатыспады. Ансельмо Лоренцо Испанияның аймақтық федерациясының делегаты ретінде қатысты. Онда марксистік «саяси» тезисті қолдаған резолюция қабылданды. Сонымен қатар, Одақты тарату туралы шешім де бекітілді. Юра федерациясының бастауындағы анархистердің жауабы 12 қарашада Сонвильерде конгресс өткізу болды, онда Лондон конференциясы бекіткендерді қабылдамау туралы келісімге келді және барлық аймақтық федерацияларға жаңа конгресс шақыру туралы өтініш білдірген Сонвильер айналымын жіберуге келісті. Бельгия федерациясы IWA-ның жаңа жарғысын әзірлеу туралы ұсынысты қолдады, онда Бас кеңестің өкілеттіктері шектеледі. Женева Одағының үлгісімен, испан Одағы 1872 жылғы сәуірде ФРЭ АИТ-тің Сарагоса конгресінен бірнеше күн бұрын ресми түрде таратылуға шешім қабылдады. Алайда, Жозеп Терместің атап көрсетуінше, бюрократиялық ұйым жойылғаннан кейін де топ осындай қызметін жалғастырды, «өйткені идеологиялық және жеке байланыстар оның мінез-құлқына әсер етуді тоқтату мүмкін емес еді. Іс жүзінде, Одақ тарағаннан кейін де, одан бұрын да әрекеттері арасында ешқандай айырмашылық болған жоқ».

Анархистер мен марксистер арасындағы ажырым

Марксистер Халықаралық Альянстың әлі де бар екеніне сенді, ал олардың пікірінше, дәлел Бакуниннің өзінің жазбаларында және оның ұйымның тарауына мойын бұрмаған әрекеттерінде кездеседі. Шындығында, Бакунин оның жойылмағанына сенді және кейіннен Бас кеңес оны Гаага IWA құрылтайында қарсы "дәлел" ретінде пайдаланған бірнеше хаттарда жазды. 1872 жылдың 5 сәуірінде ол испан Альянсының мүшесі Франсиско Мора Мендеске былай деп жазды: "Сіздер Италияда Интернационал мен біздің сүйікті Альянсымыздың үлкен дамуға жеткенін білесіздер". Сонымен қатар, Бакунин Бас кеңестің жақтастары жасырын партияда – 1847 жылы құрылған, бірақ 1852 жылы таратылған Коммунистік лигада белсенділік танытып жатқанына сенді. 1872 жылдың 24 шілдесінде, Испания аймақтық федерациясының марксистері ұйымнан қуылғаннан кейін Фридрих Энгельс Бас кеңес атынан FRE кеңесіне хат жолдап, Альянс мүшелерінің есімдерін, қызметтерін және атқаратын лауазымдарын сұрады. Испания кеңесі жауап бермесе, Бас кеңес олардың мүшелерін "Жалпы жарғылардың рухы мен мәтінін бұзғаны және Интернационалға сатқындық жасағаны үшін" айыптайтынын қосты. Федералды кеңес FRE құрылтайларына ғана есеп беретінін айтып, есімдерді бермеді. Сонымен қатар, Барселона Альянсы тобы өзінің Альянсын "Женевадағы Социалистік демократия Альянсымен шатастыруға болмайды, ол бірнеше елде мүшелері бар қоғамдық бөлімше, өйткені Испанияда құрылған Альянстың олармен ортақ идеялық ұстанымдарынан басқа ештеңесі жоқ" деп мәлімдеді. 1872 жылдың 2-7 қыркүйегінде Гаага құрылтайы өтті, онда марксистер мен анархистер арасындағы соңғы айырылыс болды. Құрылтайға қатысушылардың көпшілігі бұрынғы құрылтайларда бекітілген марксистік тезистерді, мысалы, "пролетариатты саяси партияға біріктіру" және экономикалық күрес пен саяси күрес арасындағы байланыс туралы тезистерді қолдады. Олар сонымен қатар Альянсты таратудан бас тартқаны үшін Михаил Бакунин мен оның швейцариялық одақтасы Джеймс Гийомды ұйымнан қууға келісті. "Антиавторитарлық" ұстанымдарды жақтаған делегаттар қуғын-сүргінге қарсылық білдіретін манифестке қол қойды және Бакунин мен Гийомның қуғын-сүргінін жойған жеке құрылтай өткізу үшін Сент-Имиерде кездесуге келісті, Гаагада тағайындалған Бас кеңесті мойындамады және анархистік тезистерді қамтитын резолюцияны бекітті, онда "барлық саяси билікті жою – пролетариаттың бірінші міндеті" және "барлық уақытша және революциялық саяси билік [ ] тек алдағысы ғана" делінген. Өңірлік федерациялар Бас кеңестен тыс өзара әрекеттесетіні туралы да келісімге келді, осылайша IWA-дан де-факто бөлініп шықты. Осылайша, Халықаралық жұмысшылар қауымдастығынан анархистік бөлініс аяқталды және анархистік Сент-Имиер Интернационалы құрылды.