Кіріспе

Америка саясаткері (1810–1879)

Амос Так (2 тамыз 1810 – 11 желтоқсан 1879) – Нью-Гэмпшир штатындағы американдық адвокат және саясаткер, сондай-ақ Нью-Гэмпширдегі Республикалық партияның негізін қалаушылардың бірі.

Ерте өмір және білім

1810 жылғы 2 тамызда Мэн штатының Парсонсфилд қаласында, 1638 жылы Нью-Гэмпшир штатының Хэмптон қаласын негіздеген Роберт Тактың алтыншы буын ұрпағы Джон Тактың ұлы болып дүниеге келді. Так Эффингем академиясы мен Хэмптон академиясында оқыды және 1835 жылы Дартмут колледжін бітірді. Ол құқық білімін оқып, адвокаттық экзаменді тапсырды.

Мансап

Тэк ерте кезден-ақ Free Will Baptists Parsonfield Seminary-нің қолдаушысы және демеушісі болды. Ол Дартмут қаласындағы Тэк бизнес мектебінің атымен аталады. Ол 40 жыл бойы Нью-Гэмпшир штатының Эксетер қаласының белгілі азаматы болды және 1838-1879 жылдар аралығында Эксетер тарихында маңызды рөл атқарды. Жастық шағында Тэк Хэмптонға келді және 1836 жылдан 1838 жылға дейін оның ата-бабалары құрған Хэмптон академиясының директоры қызметін атқарды. Ол 1838 жылы адвокаттық құқық алды және Эксетерде практикасын бастады. Кейін ол Дартмут колледжінің қамқорлық кеңесінің мүшесі болды. Саясаттан кеткеннен кейін, Тэк 1861 жылдан 1865 жылға дейін Бостон портының теңіз офицері болып тағайындалды. Америка Азамат соғысынан кейін ол заңгерлік қызметін қайта бастады, сондай-ақ теміржол салумен айналысып, осы арқылы үлкен табысқа және байлыққа ие болды.

Саяси мансап

1842 жылы Так Нью-Гэмпширдің өкілдер палатасына Демократиялық партияның мүшесі ретінде сайланды, бірақ 1844 жылы құлдық жақтастарынан алшақтады және партиядан ресми түрде шығарылды. Ол, бәрібір, Конгресске үміткер болып, 30-шы Конгресске тәуелсіз депутат ретінде сайланды. 1845 жылы ол құлдыққа қарсы Конгресске кандидат Джон П. Хейлді қолдау үшін тәуелсіз қозғалысты құру мақсатында конвенция шақырды. Бұл конвенция кейіннен «Республикалық партияның бастауы» деп танылды. Конвенциядан кейінгі айларда (Так оны «саны жағынан құрметті және рухы жағынан теңдесі жоқ» деп сипаттады) Так жас партиясын дамыту үшін табандылықпен жұмыс істеді. Оның тың еңбегі мен ынтасы 1846 жылы Хейлдің сәтті сайлануына әкелді. Так өзі 31-ші Конгресске «еркін топырақ» кандидаттығымен, ал 32-ші Конгресске виг партиясынан (4 наурыз 1847 – 3 наурыз 1853) қатысты. Үш мерзімнен кейін 1853 жылы ол Эксетерге оралды және Нью-Гэмпшир штатындағы көптеген ұсақ саяси фракцияларды біріктіру үшін қозғалыс бастады.

Нью-Гэмпширдегі Республикашыл партияның белсенді мүшесі

1853 жылы 12 қазанда Эксетердегі майор Блейк қонақ үйінде құлдыққа қарсы күрескендердің жасырын кездесуін Тък ұйымдастырды. Ол оларға "Республикалықтар" деп аталатын партия құруды ұсынған болуы мүмкін, бірақ кездесуден ештеңе шықпады және жаңа партия құрылмады. "Республикалық партия" термині 1790 жылдан бері Нью-Гэмпшир саясатында кеңінен қолданылып келді. Бұл кешкі ас Эксетердегі Скуамскотт үйіне орнатылған тақташа арқылы еске алынады. Кездесуге қатысушылар 1854 жылғы штаттық сайлауда бірнеше партияны қолдады, бірақ "Республикалық" партия деп аталатын ешқандай партияны қолдамады. Екі жыл өткен соң, 1856 жылы Тък штаттық Республикалық партиясын құруға көмектесті және 1856 және 1860 жылдары Республикалық Ұлттық конвенцияларға делегат ретінде қатысты. 1861 жылы Тък Вашингтон қаласында өткен бейбітшілік конгресіне делегат болып тағайындалды, мақсаты соғыстың алдын алу жолдарын табу болды. Ол Авраам Линкольнмен, Джон Гринлиф Уиттиермен және оның заманындағы көптеген белгілі тұлғалармен жеққұрыс достықта болды. Тък 1860 жылы Линкольнге Республикалық партияның кандидаттығын жеңуге көмектесті.

Жеке өмір

Тюк Дейвида Нуддпен үйленді және үш баласы болды: 1935 жылы туған қызы Әбигейл, 1842 жылдың 25 тамызында туған ұлы Эдвард Тюк және 1938 жылы Манхэттен Траст Компаниясының президенті Фрэнсис Ормонд Френчке үйленген қызы Эллен Тюк Френч. Оның қызы, Эллен Тюк Френч те, 1901 жылы Альфред Гвинн Вандербильтке үйленді. Тюк 1879 жылдың 11 желтоқсанында Нью-Гэмпшир штатының Эксетер қаласында қайтыс болды. Ол Эксетер зиратында жерленген. Оның ұлы Эдвард Тюк Дартмут колледжінде Амос Тюк бизнес-әкімшілік мектебін қаржылап, құрды, сондай-ақ Нью-Гэмпшир тарихи қоғамының ғимаратын, Нью-Гэмпшир штатының Конкорд қаласындағы әдемі граниттен тұрғызылған құрылысын қаржылады. Оның отбасы мен саяси ұрпақтары Республикалық партияға Тюктың қосқан үлесін насихаттау және тарату мақсатымен «Амос Тюк қоғамын» құрды. Эдвард Тюк сонымен қатар Дартмут колледжін бітіріп, оның ірі демеушісі болды. Ол банктік, теміржол және халықаралық сауда арқылы байлық жинап, Францияда вице-консул қызметін атқарды.