Кіріспе

Корольдік теңіз күшінің фрегаты

HMS Surprise – Корольдік теңіз күші 1796 жылы француз теңіз күшінің Unité корветіне берген атау, осы корветтің 1796 жылы жаулап алынуынан кейін. Unité 1794 жылдың 16 қаңтарында суға түсірілді. Surprise 1799 жылы қайтадан жаулап алу арқасында танымал болды. 1802 жылы Surprise қызметтен шығарылды. Тарихи ойлар авторы Патрик О'Брайан өзінің Обри-Матурин сериясының көптеген бөлімдерін, соның ішінде 2003 жылғы "Мастер және командир: Әлемнің алыс жағы" фильмін HMS Surprise кемесінде өткізді.

Құрылыс

Пьер Александр Форфаи корвет класының бас кемесі – «Юнит» кемесін жобалады. Француздар бастапқыда «Юнит» кемесін корвет ретінде жіктесе де, оның класындағы кемелер кіші әскери кемелер мен фрегаттардың арасындағы шекараны жойды және әртүрлі уақыттарда фрегаттар ретінде де жіктелді.

Француз қызметі

1794 жылы 20 наурызда 41 жастағы лейтенант де васеу Жан ле Дрезенек, революциядан кейін көп ұзамай сауда флотынан теңіз қызметіне өткен, "Юнит" кемесінің командасын қабылдауға келді. Ол кеменің дайындық жұмыстарын қадағалап, ұзын зеңбіректердің қайта зарядтауға тым үлкен екенін, ал төменгі желкендердің де өлшемі артық екенін анықтады. Ол билік органдарына хабарлады, олар кемеге қажетті жабдықтарды орнатуды аяқтауға шақырды, себебі маңызды теңіз операциясы жақын арада күтілуде еді. Осыдан кейін "Юнит", "Аудасье" кемесімен сүйретіліп келе жатқан "Революционер" кемесіне сүйемелдеу жасап, "Маусымның даңқты бірінші күні" шайқасына қатысты. 1794 жылдың маусым айында "Юнит" Сент-Мало және Брест қалаларында шайқаста алған зақымдарын жөндеуді аяқтады. Келесі айларда ол Франция жағалауларында сауда кемелерін сүйемелдеді. 28 қыркүйекте "Бержер" корветімен және лейтенант де васеу Гулидің басшылығымен екі кеме Брестен шығып, Ирландия және Гебрид аралдары мен Сент-Килда арасындағы солтүстік-батыс бағытқа жау сауда кемелерін тоқтату үшін бет алды. 17 қазанда кемелер 200 тонналық "Диан" сауда кемесін жаулап алды. Келесі күні ауа райы нашарлап, екі кеме бір-бірінен айырылды. Миссияны жалғыз жалғастыруға құлшыныс танытпаған немесе мүмкіндігі болмаған "Юнит" 16 күн бойы "Бержерді" іздеді, содан кейін 1 қарашада Брестке қайтып оралды.

Корольдік теңіз флоты тұтқындады

Жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін, "Юнит" Тулондағы Жерорта теңізі флотына қосылуға бұйрық алды және 1795 жылдың наурыз айында келді. Жылдың қалған бөлігін ол портта блокадада немесе курьерлік қызметте өткізді. 1796 жылдың сәуір айында, ол Солтүстік Африкаға адамдар мен хабарламаларды жеткізу үшін курьерлік миссияға жіберілді, мақсаты Бон портына жету еді. Осы кезде Ле Дрезенек, жақында фрегат капитаны болып тағайындалған, шешекке шалдығып, қызметке жарамсыз болды. Оның бірінші лейтенанты, лейтенант Ле Бретон "Юнит" командасын басқарды. Фрегат HMS Inconstant-тың капитаны Томас Фримантл Бонда француз фрегаты бар екенін естіп, оны тоқтату үшін ілгері жылды. 1796 жылдың 20 сәуірінде түстен кейін "Юнит" келген кезде, "Юнит" кемесіндегі қарауыл "Inconstant"-ты бейтарап кеме деп анықтады және Ле Бретон кемені шайқасқа дайындамады. Шамамен бір сағаттан кейін "Inconstant" кемесі "Юнит" кемесіне жақындасып, оны толықтай қолға түсірді.

Корольдік теңіз флоты

Командир Эдвард Гамильтон "Сюрприз" кемесін 1796 жылдың маусым айында иелікке алды. 29 шілдеде Ямайкаға аттанды. 1797 жылдың шілдесінде капитандық шеніне көтерілді. Кеме Англияға оралып, 1798 жылдың қаңтар және мамыр айлары аралығында Плимут портында жөндеуден өтті. Ол Кариб теңізіне қайтып, Ямайка бекетіне жүзіп кетті. Қараша айында "Сюрприз" және "Амаранте" француздық 4 зеңбірекке ие "Пэти Франсез" жеке қарулы кемесін қолға түсірді. 1799 жылдың 19 наурызында "Сюрприз" "Бетси" және 5 зеңбірекке ие "Лионне" кемелерін тұтқынға алды. 15 сәуірде кешкі сағат 8-де француз жеке қарулы кемесін қолға түсірді. 16 сәуірде таңертеңгі сағат 1-де "Сюрприз" француз жеке қарулы кемесі 15 сәуірде басып алған американдық "Британия" сауда кемесін қайтадан қолға түсірді. 17 сәуірде "Сюрприз" "Шьен де Часс" кемесін қолға түсірді. 1799 жылдың 10 қазанында Аруба портында "Сюрприз" өзінің қайықтарын он зеңбірекке және екі шлюпкаға шабуыл жасау үшін пайдаланды. Оның офицерлерінің бірі, әрекеттік лейтенант, шайқас кезінде қаза тапты. Содан кейін ол Венесуэлаға қарай жүзіп кетті.

"HMS Hermione" кемесін қайтадан басып алу

Сюрприз 1799 жылғы 25 қазанда Гермиона экипажының бүлік көтеріп, оны испандық Пуэрто-Кабельо портына айдап салған экспедициясымен танымал болды. "Сюрприз" кемесінің капитаны Эдвард Гамильтон "Гермионаны" қайта басып алу үшін шабуыл жасаған топты басқарып, ерекше қанды шайқастан кейін испандықтардың оқ астында оны портынан шығарды. Испандықтардың арасында 119 адам қаза тапты, 231 адам тұтқынға алынды, ал тағы 15 адам секіріп немесе суға құлап кетті. Гамильтонның 11 адамы жараланды, соның төртеуі ауыр жарақат алды, бірақ қаза тапқан жоқ. 1801 жылғы қаңтарда капитан Кристофер Ларош "Сюрприз" кемесіне командалық етті. Тамызда капитан Джеймс Освальд Лароштің орнына келді.

Тағдыр

Амен келісімінен кейін Корольдік теңіз күштері 1802 жылдың ақпанында Депфордта Surprise кемесін қызметтен шығарып сатты және ол бөлшектелді.

Көркем әдебиеттегі таңғажайып

HMS Surprise – автор Патрик О’Брайан «Бақытты» Джек Обриді капитандық орнына қайтару үшін таңдаған кеме. Ол серияның маңызды бөлігі болып табылады, себебі сюжет желісінде маңызды рөл атқарады, сондай-ақ кітаптағы кейіпкерлер мен серияның жанкүйерлері арасында эмоционалдық байланыс тудырған. 1990 жылдардың соңында W. W. Norton & Company баспасы Патрик О’Брайанның соңғы романының жарық көргеніне орай, Нью-Йорктегі HMS Rose көшірмесін жағалаудағы кеш өткізу үшін жалға алды. О’Брайанның өзі де қатысты және фрегат капитаны Ричард Бейлиге Роза 1805 жылғы түс схемасына боялса, оның кітаптарындағы Surprise фрегатынан ажырату мүмкін емес болар еді деді. Бейли дереу командасына бояу алып, өзгерістер енгізуді бұйырды. О’Брайан осыдан қатты әсер алып, кітаптарын фильмге түсіруге тыйым салған шешімінен бас тарды, ал Norton бірден Голливудтық өндіріс компаниясын іздеуді бастады. 2003 жылғы «Мастер және командир: Әлемнің алыс жағы» фильмінде Surprise рөлін сол HMS Rose көшірмесі орындады, ол фильм студиясымен сатып алынып, түпнұсқа Surprise-ке ұқсату үшін Baja Studios-та кеңейтілген өзгерістерге ұшырады. О’Брайанның HMS Surprise кітабында Обридің Surprise бортында мичман болғаны туралы айтылады. Серияда Surprise 1812 жылға дейін қызмет етеді, О’Брайан «Медальдің кері жағында» көркем әдебиеттің кеңістігін пайдаланады. Сол дәуірде Корольдік теңіз флоты 1812 жылдың қыркүйек айында осы атпен 38 зеңбірекке ие фрегатты тапсырыс берді. «Сюрприз» атты кеме «Медальдің кері жағында» романында сатылып, Стивен Матурин сатып алады және алғаш рет марк-хат ретінде, кейін Обридің басшылығымен «Сюрприз» атты кеме ретінде қолданылады. Матурин «Жаңғақтың жаңғағы» романында Обриге Surprise-ді сатуға келіседі, бірақ кейінгі романдар бұл ешқашан орын алмағанын және Матурин кемеге иелігін сақтап қалғанын көрсетеді. Surprise-дің соңғы тағдыры белгісіз, бірақ 1817 жылы ол теңізде болғанда, Обри «Көк миззенде» соңғы аяқталған романының соңында үлкен кабинасында Көк флотының контр-адмиралына өкілеттік алғаны туралы хабар алады. 1853 жылы Лондонның Челси қаласында ашылған Surprise пабы кеме құрметіне аталған, ал пабтың белгісінде кеменің суреті бейнеленген.