Кіріспе

74 зеңбірекке ие "Нор" корольдік теңіз кемесі "Беллерофон" Даунсқа барып, онда орналасқан флотқа қосылды. Ол үш апта бойы жолдың жанында қаруларын сынап, жаттығулар жасады, содан кейін Спайтхедке көшті. 1790 жылдың қазан айына қарай Испаниямен дипломатиялық шиеленіс азайды, ал "Беллерофон" қараша айының соңында Ширенске жіберілді. Ол 1791 жылы Ресейлік қарулану кезінде Паслидің басшылығымен қызмет етті, бірақ бұл шиеленіс ашық соғысқа ұласқан жоқ, сондықтан "Беллерофон" Чатемге қайтарылып, 1791 жылдың 9 қыркүйегінде демобилизацияланды. Ла-Манш флоты 14 шілдеде Брест маңында француз флотын ұстап алу және жою мақсатымен патрульдеуге бұйрық берілді. 18 шілдеде Силли аралдарының оңтүстік-батысында "Беллерофон" дауылды желде бір кемемен соқтығысты. 1793 жылдың қыркүйегінде Хоу оны желідегі ең жылдам кемелерден құралған жедел эскадрильяға тағайындады және Паслиге эскадрилья басшылығын уақытша коммодор шенімен тапсырды. 1793 жылдың 27 қарашасында Пасли эскадрильясының кемелері француз корветі "Блондты" жаулап алды. Ол тұтқындалған кезде "Блонд" 28 зеңбірекпен және Азамат Гуэрия басқаратын 210 адамнан тұратын экипажбен қаруланған болатын. Кейіннен жүлде ақысы туралы хабарламада табысқа қатысқан кемелер ретінде "Беллерофон", , , , және көрсетілді. Пасли енді эскадрильяға жауапты болғандықтан, "Беллерофон" 1794 жылдың қаңтарында жаңа командир – капитан Уильям Джонстон Хоупты алды, ал коммодор Пасли оның бортында кең байрағын көтеруді жалғастырды.

Марапатты маусымның бірінші күні

Канал флоты 1794 жылдың мамыр айында Атлантика науқанының соңғы кезеңдерінде маңызды рөл атқарды, ол кезде Хоу адмирал Пьер Жан Ван Стабельдің басқаруындағы француз конвойын тосқауылға алу үмітімен Атлантикаға көшті. Француздың негізгі ұрыс флоты да теңізде, адмирал Луи Томас Вилларет де Жойез басшылығында болды. Хоу жақында контр-адмирал болып тағайындалған Пасли мен оның ұшқыш эскадрильясын, Беллерофон мен 74 зеңбірекке ие кемелерден тұратын, француз күштерін барлау үшін алға жіберді. 28 мамыр күні таңғы сағат 6-да фрегат Беллерофонға сигнал беріп, таңғажайып флоттың байқалғанын хабарлады. Пасли эскадрильяны оңтүстік-шығысқа қарай алып барып, зерттеу үшін, таңғы сағат 9-да үлкен флотты көріп, отыз үш кемені санады, оның ішінде кем дегенде жиырма үш кемені желілік кемелер деп таныды. Түске қарай олардың француз екені расталды, ал Пасли бұл жаңалықты Хоуге жеткізді. Хоу қудалауға бұйрық берді, ал кешке қарай британдық кемелердің жетекшілері, Паслидің ұшқыш эскадрильясы алдыңғы қатарды құрастырып, француздардың артқы бөлігімен байланысқа келді. Беллерофон соғыс қимылына түскен алғашқы кеме болды, 110 зеңбірекке ие Революционер оның жолын кесу үшін кері қайтып келді. Пасли француз кемесін жақындатып, кең жақтап алмаса бастады. Француз кемесінің күшті атысы, әсіресе Беллерофонның басты мачтасына едәуір зиян келтірді, ол ұшқыш эскадрильясының қалған бөлігі мен негізгі флоттың екі кемесінің көмегімен, оған көмекке келгенге дейін жалғыз күресті. Зақымдалған Беллерофон содан кейін әрекеттен қашып кетті, ал түн түскенде Хоу флотты алдыңғы қатарға қайтадан жинап, таңертең күтуге бұйырды. Хоу француз кемелерінің артқы жағында бірнеше кемені оқшаулап, оларды кең жақтап ұрып-соқты, бірақ Вилларет де Жойез оларды құтқару үшін өзінің алдыңғы қатарын алып келді. Екі флот түнде қайтадан бөлініп, соғыс желілерін қайта құруға және зақымдануларды жөндеуге кетті. 30 және 31 мамырдағы нашар ауа райы флоттың байланысқа түсуіне кедергі болды, бірақ келесі күні, 1 маусымда Хоу шешуші шайқас жасады, кейіннен ол маусымның даңқты бірінші күні деп аталды. Британдықтар белді қатар басып, Беллерофон сызықтың соңында болды. Кемелер жақындап келе жатқанда, француздар оларды қатты бомбалады. Паслиге оқ тиді, ол квартердекте тұрды, мичман Мэтью Флиндерс "біздің батыл адмиралы аяғын жоғалтты" деп хабарлады. Екі теңізші қайғысын білдіргенде, Пасли: "Рахмет, бірақ менің аяғымды елемеңіз: менің туыма қамқорлық жасаңыз" деп жауап берді. Ол төменге апарылып, аяғы ампутацияланды. Сол кезде Беллерофон үш жоғарғы мачтасын жоғалтып алған еді, ал оның басты желкені мен төменгі жамылғылары қиылып қалған еді. Ұрыс кезінде қатты атыс болғанмен, Беллерофонның зардаптары салыстырмалы түрде аз болды, төрт адам қаза тапты және жиырма жетіден отызға дейін жарақат алды. Капитан Хоуп қарашаның соңында ауыстырылды, ал 1794 жылдың 1 желтоқсанында Беллерофон жаңа қолбасшыны алды, капитан Джеймс Кранстон, 8-ші лорд Кранстон. Корнуоллис кемелерін бірге ұстап, Беллерофонды өздерінің қатарында тұруға бұйырды. Ол кейіннен былай деп түсіндірді: "Беллерофонды мен резерв ретінде сақтап қалуға қуаныштымын, алдымен біздің баршамыздың күш-жігерімізді жұмсаудың толық мүмкіндігі болады деп ойлауға негіз бар. Мен бұл кемені қазына деп санаймын, оның бұрынғы жетістіктері туралы естігеннен кейін және оның борттағы барлық адамдары менден өткен кезде көрсеткен рухты байқап, Лорд Кранстонның бүкіл круиз кезінде көрсеткен құлшынысы мен қызметіне қосылды". Бір күндік қудалаудан кейін, алдыңғы қатардағы француз кемелері британдықтардың артында қалған Гран-Клайнды кесіп тастауға тырысты. Корнуоллис Марсты қолдауға кері қайтты, ал HMS Phaeton капитаны Роберт Стопфорд британдық флоттың көрініп тұрғанын білдіретін сигналдар беруді бастады. Француз күзетшілері алыс арадағы жоғарғы желкендерді байқағанда, Вильяр де Жойез Корнуоллистің әрекеттері ағылшын флотының оған қолдау көрсету үшін жақындап келе жатқанын білдірді деп шешті және қуғын-сүргінді тоқтатты. Сол маңдағы британдық кемелерде британдық сауда кемелерінің желкендері болған.

Ирландиялық сулар

Беллерофонт маусым айында Англияға оралды, ал қыркүйекке дейін Батыс жағалауларын қарауылдауға кетті. Ол қазан айында Портсмут кемежайына қайтадан кіріп, 8103 фунт стерлингке жөндеу жұмыстарынан өтті. 1796 жылдың қаңтарында Батыс жағалауда патрульдік және блокадалық қызметті қайта бастады, алдымен Кранстонның басшылығымен, бірақ сәуір айынан бастап лейтенант Джон Лорингтің міндетін атқарушы капитаны ретінде. Кранстонның орнын басатын капитан Генри Д’Эстер Дарби қыркүйекте командалық міндетін атқаруға келді. Блокадалық міндет 1797 жылдың қаңтарының басына дейін жалғасты, ол кезде флотаға Ирландияға француз экспедициясы келгені туралы хабар жетті. Адмиралтействоның бұйрығымен Беллерофонт пен басқа да бірнеше кеме Бантри шығанағына патрульдік бақылауға жіберілді. Ол кезде француз экспедициясы нашар ауа райы салдарынан тарап кеткен болатын. Март айының басында Спитхедке оралғаннан кейін Беллерофонт Адмиралтействодан жаңа бұйрық алды. 17 наурызда Кадиске кетіп, портты блокадалап тұрған сэр Джон Джервис өңірлік флотына қосылды. Беллерофонт Кадис шығанағында қазан айына дейін флотта болды, содан кейін Джервис оны Трафальгар мүйісі мен Сент-Винсент мүйісі арасында патрульдеуге шығарды. Бұл міндеттер 1798 жылдың мамыр айының соңына дейін жалғасты, сонда Беллерофонт капитан Томас Трубридж басқаратын жеке эскадрильяға тағайындалды және Нельсонның эскадрильясымен кездесуге және күшейтуге бұйрық берілді. Нельсон Жерорта теңізінде Тулоннан әскер тасыған үлкен француз флотын іздеді. Француздар Жерорта теңізінде күрделі құрлық және теңіз науқанын бастады, оның басты мақсаты – Мысырға басып кіру және оны жаулап алу. Британдықтар француздардың генерал Наполеон Бонапарт басқаратын үлкен армия жинағанын білді, бірақ олардың бағыты белгісіз болды. 7 маусымда Трубридж эскадрильясымен кездесуде Нельсон француздармен шайқасуға жеткілікті күшке ие болды және Жерорта теңізін аралап шықты. Іздеуге екі айға жуық уақыт кетті, британдық күштер батысқа, содан кейін шығысқа қарай жылжыды, кейде француз күшінен бірнеше күн қалып қойды. Француз күштері Мальтаны басып алып, жаулап алғаннан кейін 1 шілдеде Александрияға келді және әскерлерді түсіруді бастады. Тек 25 шілдеде ғана Сицилия жанында бекінген Нельсонға француз флотының Мысыр жағасында пайда болғаны туралы хабар жетті. Ол өз флотын теңізге шығарып, 1 тамызда Александрияға келді, бірақ порттың бос екенін көрді. Шығысқа қарай бет алған ол Абу-Кир шығанағында бекінген он үш желілік кеме, төрт фрегат және бірнеше канонерлік қайықтан тұратын француз флотын тапты.

Нил шайқасы

1 тамызда британдық флот шығанаққа келді, ал француздар қорғаныс позициясында бекінді. Француз командирі, вице-адмирал Франсуа Поль Брюэ д’Айгальер, түнгі шабуылды күтпеген еді, бірақ Нельсон кемелеріне француздың алғы шебіне шабуыл жасауға бұйрық берді. Ол қолайлы желдің артықшылығын пайдаланып, кемелерін жеңілдетіп, француздың артқы қатарларының алғы шеп пен орталыққа күш түсіруіне кедері келтірді. «Беллерофон» британдық желідегі сегізінші кеме болды. Шабуыл басталғанда Дарби оны француз орталығына бұрып, кешкі сағат 7-де тізгінге отырғызды. Ықтимал, экипаждың қателігінен немесе тізгін сырғуынан, «Беллерофон» француздың 120 зеңбірелі флагмандық кемесі «Ориент» қасына тоқтады. «Беллерофон» енді қиын жағдайға түсті. Көп күшті үш қабатты «Ориент» «Беллерофонға» бірнеше дүркін оқ жауып, қайықтарын қиратты, зеңбіректерін бұзды және такелажын кесіп тастады. «Ориенттің» жоғары палубасындағы француз теңізшілері «Беллерофонның» ашық жоғарғы палубасына мылтықпен атыс жасады. Шабуылдың алғашқы кезеңдерінде экипаждың 60-70 адамы қаза тапты немесе жараланды, соның ішінде Дарби бас жарақатынан есінен таныды. Төртінші лейтенант Джон Хадауэй жараланып, хирургқа түсірілді, ал бесінші лейтенант Джордж Джолифф палубада қаза тапты. «Беллерофон» мен «Ориентте» бірнеше өрт шықты. «Беллерофонның» кемелік журналына сәйкес, сағат 21:00-де «Ориентте» тағы бір өрт шыққанда, Кэткарт төменде қызметте болды, ал 13 жасар мичман Джон Хиндмарш қысқа уақытқа палубадағы аға офицер болды. Ол тізгін кабельін кесіп, спинакерді көтерді, бірақ алдыңғы мачтаға тым көп күш түсірді, ол құлады. Толығымен мачтасынан айырылған «Беллерофон» шайқастан алыстай бастады, экипажы өртпен күресіп жатты. Ол желіден шығып келе жатқанда, француздың «Тоннан» кемесінен алыс қашықтықтан оқтарды алды. «Беллерофон» баяу алыстағанда, оны 74 зеңбірелі кеме байқады, орталыққа қарай бет алды. Бұл уақыт түнгі сағат 9-ға жуық болды; қараңғыда «Свифтшурдың» капитаны Бенджамин Хэллоуэлл мачтасынан айырылған кемені анықтай алмады және ол қашып кетуге тырысқан зақымданған француз кемесі деп болжады. Ол оған оқ атуды ойлады, бірақ отты тоқтатып, француз орталығына қарай ілгерілеуге шешім қабылдады, сонда ол «Ориенттің» артында, «Беллерофонның» бастапқы орнына жақын жерге тізгінге отырды. Дарби осы уақытқа дейін жағдайы жақсарып, командалық міндетін қайта атқаруға жеткілікті күш жинады, және оның бұйрығымен «Беллерофон» шығанақтың шығыс жағында тізгінге отырды, ал экипажы жөндеу жұмыстарын бастады. Шабуыл түн бойы жалғасып, ақырында британдықтардың шешуші жеңісімен аяқталды. Келесі бес күн кемені жөндеуге және қаза тапқандарды жерлеуге жұмсалды. «Беллерофонда» 49 адам қаза тауып, 148 адам жарақат алды. Нил шайқасында «Беллерофон» офицерлері. Лауазымы Аты Тағдыры Лауазымы Аты Тағдыры Капитан Генри Д’Эстер Дарби жараланған Кемешілердің серіктері Томас Эллисон қаза тапты 1-ші лейтенант Роберт Савидж Дэниел қаза тапты Джеймс Воз 2-ші лейтенант Филипп Уотсон Лаундер қаза тапты Джон Бартон 3-ші лейтенант Роберт Кэткарт Мидшипмендер Ральф Холл 4-ші лейтенант Джон Хадауэй Александр Шепард 5-ші лейтенант Джордж Джолифф қаза тапты Джон Садлер Мастер Эдвард Кирби жараланған Джеймс Мейтленд Хирург Джордж Беллами Джеймс Уокер Бейкер Пурсер Джеймс Хит Джон Хиндмарш Капеллан Джон Фреслик Лесли Боулдерсон Хирургтің 1-ші серігі Джон Бенджамин Хулк (Спартияның лейтенанты болып тағайындалды) Хирургтің 3-ші серігі Джон Райл Майкл Смит Теңіз капитаны Джон Хопкинс жараларынан қайтыс болды Стивен Вудбери 2-ші лейтенант Джон Николас Райт Джон Беттисон жараланған Зеңбіреші Джон Хиндмарш (мидшипмен Джон Хиндмарштың әкесі) Еріктілер Джеймс Мэтьюс Боцман Джеймс Чапман жараланған Клерк Гарри Фармер Жоғары сарбаз Коперник Томас.

Ұлыбритания мен Батыс Үндістандағы қызмет

Абу-Кир шығанағында уақытша жөндеу жұмыстарын жүргізгеннен кейін, "Беллерофонт" импровизацияланған мачталарын көтеріп, жаулап алынған "Спартиатты" "Маджестик" кемесімен сүйретіп, Гибралтарға күрделі жөндеуге жөнелтті. Жөндеу аяқталған соң ол Ұлыбританияға оралып, 1800 жылғы 2 сәуірде Спитхедке жетіп, кемесін демобилизациялап, қыркүйек айында кемежайға кіріп, толыққанды жөндеуден өтті. 27 наурызда ол келген кезде Амиен шартына қол қойылғандықтан, Ұлыбритания мен Франция арасында бейбітшілік орнады. Келесі он сегіз ай бойы "Беллерофонт" Ямайка бұғазында теңіз шараларын жүргізіп, Ямайка мен Нова-Скотияның Галифакс қалалары арасындағы сауда керуендерін сүйемелдеді.

Батыс Үндістан және Британияға оралу

1803 жылы мамыр айында Наполеон соғыстары басталғанда Беллерофонт Батыс Үндістанда болды. Оның капитаны Джон Лоринг британдық эскадрильяның коммодоры болып тағайындалды, ол тез арада Сен-Домьинг блокадасында француз кемелеріне қарсы шабуылға шықты. 1803 жылдың ортасында капитан Генри Уильям Байнтун басқаруымен HMS Bellerophon, , , және француз каперлері Poisson Volant пен Royal Navy тұтқындалды. Корольдік флот екеуін де қызметке алды. Корвет Mignonne және бриг маусымның соңында тұтқындалды, содан кейін британдықтар Кап-Франсуа жағалауында патрульдеді. Эскадрилья қуғынға түсіп, 25 шілдеде бірнеше оқ атқаннан кейін Дукейнды басып алды, ал Дугей-Труэн мен Геррьер қуғыншыларынан қашып, Францияға қашып құтылды. Ол маусым айында Ұлыбританияға қайта оралып, үлкен конвойды сүйемелдеп, 11 тамызда Даунсқа келді. Кеме қысқа уақытқа тоқтатылып, Портсмут кемежайына жөндеуге жіберілді. 27 қыркүйекте журналда жұмыс істеген төрт кеме жасаушы шам жарығымен ұнтақты жақты. Жарылыс салдарынан төртеуі де қаза тапты. Беллерофонт Канал флотына қосылды, әлі де Брест маңында, адмирал сэр Уильям Корнуоллистің басшылығымен. Бұл міндеттер 1805 жылдың басына дейін жалғасты, 24 сәуірде Лорингтің орнын капитан Джон Кук басты.

Трафальгарға жақындау

1805 жылдың мамыр айында вице-адмирал Пьер Шарль Вильнёв басқаратын үлкен француз флоты Тулоннан қашып шықты. «Беллерофонт» вице-адмирал Кэтберт Коллингвуд басқаратын эскадрильямен Гібралтар бұғазын күзетуге жіберілді. Олар келгенге дейін Вильнёв адмирал Федерико Гравинаның басшылығымен испандық күштерді жинап, Атлантика теңізіне шықты, ал оны Нельсонның Жерорта теңізі флоты қуып жетті. Нельсон Вильнёвті Батыс Индия аймағында қуып жете алмаса, Коллингвуд Кадистік блокаданы орнатты. Оның эскадрильясы тамыздың ортасында әлі де сол жерде болды, сол кезде Вильнёв флотымен портқа жақындады. Бірлескен флотты тоқтатуға жеткілікті кемелері болмағандықтан, Коллингвуд оларға Кадис портына кіруге мүмкіндік берді, сосын блокаданы қайта жаңартты. Келесі бірнеше айда ол қосымша кемелермен нығайтылды, ал 28 қыркүйекте Нельсон басқаруды өз қолына алды.

Трафалгар шайқасы

Нельсон біріктірілген флотты шала қоршауға алды, өзінің көп бөлігін көзден таса ұстады, бірақ Кадис пен өзінің арасындағы аралықтарда фрегаттар мен үлкен кемелердің қатарын орналастырды. 19 қазанда біріктірілген флоттың теңізге шыға бастағаны байқалды және сигнал кемелер тізімі бойынша берілді. «Беллерофонның» бірінші лейтенанты Уильям Прайс Камби, сигналды алғашқы болып негізгі флотта байқады, ол байланыс тізбегінің соңғы кемесі – HMS Mars-тан берілген. Британдықтар Гибралтар бұғазына қарай бет алған біріктірілген флотты қуа бастады және 21 қазанның таңында оны көріп қалды. «Беллерофонның» офицерлері мен теңізшілері шайқасқа дайындалды, кейбір артиллериялық экипаждар өздерінің зеңбіректерiнiң түтікшесіне «Жеңіс немесе Өлім» деген сөздерді жазып қойды. Сағат 11-де «Беллерофонның» сигналдық мичманы Джон Франклин Нельсонның «Англия әрбір адам өз міндетін орындайды деп күтеді» деген сигналын көтергенін байқады, ал бір жарым сағаттан кейін «Беллерофон» Коллингвудтың соққылы бағанасындағы бесінші кеме ретінде шайқасқа кірді. Ол 80 зеңбірекке ие «Тоннанттан» кейін, 74 зеңбірекке ие кемеден бұрын болды. Сағат 12:30-да «Беллерофон» жаудың қатарын кесіп өтіп, испандық 74 зеңбіректі «Монарканың» түбінен өтіп, оған екі залп жасады. Испан кемесінен өткеннен кейін «Беллерофон» француздық 74 зеңбіректі «Эйльге» соқтығысып, екі кеменің мачталарын араластырып, «Эйльдің» сол жақ қанатын қисайтып соқты. «Беллерофон» енді «Эйль» және тағы үш кеме – испандық «Сан-Хуан Непомусено» мен «Багама», сондай-ақ француздық «Свифтсюр» кемелерінен отқа түсіп жатты. «Беллерофонның» бастиондық және мизз мачталары сағат 13:00-де қирады, ал сағат 13:11-де капитан Кук жараланып қайтыс болды. Көзі куәгер болған адамның айтуынша, ол жауға жиі атып, олар да кемеге шабуыл жасауға тырысқан, және ол өз палубасында француз офицерін өлтірген. Ол пістолеттерін қайта толтырып жатқанда, кеудесіне екі оқ тиді. Ол дереу құлап, quartermaster жоғары көтеріліп, оны төменге түсіру керек пе деп сұрағанда, ол: «Жоқ, маған бір минут тыныш жатсын. Лейтенант Камбиге ешқашан мойынсұнбауын айт» деді. Кук қайтыс болғаннан кейін, Камби басқаруды өз мойнына алды. «Беллерофонның» палубалары француз атысымен тазартылды және шабуыл жасаушылар кемеге кіре бастады. Бірнеше француз теңізшілері «Беллерофонның» желкен тірегіне шықты, бірақ «Беллерофонның» бір экипажы тіректі босатып, оларды теңізге құлатты. Француз теңізшілері «Беллерофонның» рельстерін ұстап тұрғанда, олардың қолы соққыға ұшырап, жіберуге мәжбүр болды. «Беллерофонның» байрағы үш рет атылып түсірілді, бұл оның сигналдық офицері Кристофер Битиді ашуландырды, ол ең үлкен Юнион Джекке ие болып, мизз мачтасына көтеріліп, оны киіз үйдің үстіне көтерді. «Эйльдегі» француз мергендер оның батылдығына риза болып, оқ атуды тоқтатты. Екі кеме бір-біріне соншалықты жақын болғандықтан, олардың төменгі палубасындағы артиллериялық экипаждар зеңбірек порттарында қолға-қол соғысқа түсті, ал порттар арқылы лақтырылған гранаталар ауыр жарақаттарға әкелді. «Беллерофонға» лақтырылған гранатаның бірі оқ-дәрі қоймасында жарылып, есікті ашты, бірақ, бақытымызға орай, оқ-дәрі қоймасының есігін жапты. Нәтижесінде пайда болған өрт тез сөндіріліп, апатты жарылыстың алдын алды. Сағат 1:40-қа қарай, бір сағаттан астам уақыт бойы қатты атысқа ұшырағаннан кейін, «Эйльдің» экипажы оның зеңбірек порттарын жапты және баяу қозғалды. Түтін тарағаннан кейін Камби «Беллерофон» алғашқы болып қатысқан испандық «Монарканың» өзінің байрағын түсіргенін байқады. Камби оны басып алу үшін бір офицерді қайықпен жіберді. «Беллерофонның» экипажы енді жөндеу жұмыстарын жүргізіп, қирағандарды тазартты. Ол қысқа уақытқа қайтадан өз қаруларын атып жіберді, өйткені контр-адмирал Пьер Думаноар ле Пели басқаратын біріктірілген флоттың алғы шебі орталық және артқы бөлімге көмектесуге кешігіп келді. Шабуыл сүрінбей кетті, ал сағат 17:00-де «Беллерофонның» қарулары атысты тоқтатты. Сағат 17:30-да Камби «Багаманы» басып алу үшін бір қайық жіберді, ол да өзінің байрағын түсірді. Шайқастың соңында «Беллерофон» 27 адам қаза тауып, 123 адам жараланды. Қайтыс болғандардың арасында оның капитаны, кемеші Джон Овертон және мичман Джон Симмонс болды.

Дауыл және қайта оралу

Келесі жеті күн бойы «Беллерофон» экипажы зақымдарды жөндеумен, уақытша мачталар орнатумен және шайқастан кейін аймақты қампқан дауылды күтіп шығумен айналысты. 1805 жылғы 28 қазанда Гибралтарға кіріп, Англияға эскорт ретінде қайту үшін шұғыл жөндеу жұмыстарын жүргізді. 3 қарашада Камби қызметтен босатылды, үйге қайту сапарына бір күн бұрын капитан Ричард Томас оны алмастырды. Томас та келесі күні шайқаста Коллингвудтың флагманына қолбасшылық еткен капитан Эдвард Ротерэммен ауыстырылды. Канал флотына қайта қосылған «Беллерофон» әдеттегі міндеттерін – Ушан мен Брест жағалауларын блокадалау және патруілдеуді қайта бастады.

Балтық теңізі

Ротерэмнің командасы екі жарым жылға созылды, содан кейін 1808 жылдың 8 маусымында капитан Сэмюэл Уоррен оны алмастырды. Уорренге «Беллерофонды» алып, Голландия порттарын блокадалау үшін Солтүстік теңіздегі флотқа қосылуға бұйрық берілді. Ол контр-адмирал Алан Гарднердің эскадрильясының құрамына кірді. Судың тереңдігі аз болғандықтан, олар жүк кемелеріне жақындаса алмады, сондықтан «Беллерофонның» лейтенанты Роберт Пилч басқаратын қайық тобы жіберілді. Британдықтар жүк кемелеріне шабуыл жасады, бірақ көптеген орыс жағалау батареялары мен бірнеше канонерлік кемелер оларға оқ атып, тұзаққа түсірді. Пилч дереу жүк кемелерін өртеп жіберді, әскерін қайта қайыққа мінгізіп, ең жақын орыс жағалау батареясының жанына түсірді. 100 теңізшілермен қорғалған батареяға шабуыл жасалып, басып алынды; британдықтар зеңбіректерді бұғаттап, оқ-дәрі қоймасын жойды, содан кейін бес адам жарақаттанған күйі кемелерге оралды. «Беллерофон» жыл соңына дейін бірнеше круиз жасап, Аланд пен Карлскронаға барды, ал 1809 жылдың қарашасында Британияға конвоймен қайтып келді.

Блокадалық баж

1810 жылы қаңтарда «Беллерофон» кемесі қысқа мерзімге жөндеуден өтті, содан кейін Норде бекітілді. Одан кейін ол Солтүстік теңіздегі блокадалық міндеттерін жалғастырды, бірнеше командирлердің басшылығымен қызмет етті. Уорреннің орнын 23 тамызда капитан Джон Халстед, ал 5 қарашада капитан Август Брайн басты. Ол жылдың қалған бөлігін Кейп-Рейс жағалауында күзетпен өткізді. Кемежайда қосымша жұмыс қажет болғандықтан, 1813 жылы қарашада конвоймен Ұлыбританияға оралған сер Ричард Гудвин Китспен бірге жүрді. «Беллерофон» осы аймақта бір айдан астам уақыт болды, портқа жақындауды бақылады және жағалау кемелерін тоқтатып, тексерді. Осы уақытта Наполеон 18 маусымда Ватерлоо шайқасында жеңілді; 2 шілдеде ол Рошфортқа келді. Әскерлерінің жеңілісінен кейін және Бурбон монархиясының жақын арада қайта орналасатынына сенімді болған Наполеон АҚШ-қа жер аударылу үшін теңізге шығуды жоспарлады. Британдықтар мұны қабылдамайтын еді. Шілде айының басында Мейтландқа Наполеонның Рошфортта екені туралы хабар жетті. Екі 20 зеңбірекке ие кеме, және , «Беллерофонды» күшейту және порттың басқа кіреберістерін күзету үшін жіберілді.

Наполеонның бағынуы

Наполеонды Париждегі уақытша француз үкіметі француз топырағын тастауға қысым жасады. Егер ол кешіксе, Бурбондар, пруссиялықтар немесе австриялықтардың тұтқынына түсу қаупі бар еді. Балама жол – британдықтарға беріліп, саяси пана сұрау болатын. 10 шілдеде Наполеон екі өкілін, генерал Анн Жан Мари Рене Савари мен граф де Лас Касты Белерофонға, Мэтландпен кездесіп, Наполеонға Америка Құрама Штаттарына баруға рұқсат беру мүмкіндігін талқылау үшін жіберді. Мэтландқа бұған жол беруге тыйым салынған еді, керісінше, ол Наполеонды өз кемесіне алып, оны және оның сүйіктілерін Ұлыбританияға тасымалдауды ұсынды. Келесі бірнеше күнде одан әрі пікірталас пен келіссөздер болды, бірақ мүмкіндіктері шектеліп қалғандықтан, Наполеон 13 шілдеде британдықтарға берілуге шешім қабылдады. 14 шілдеде Мэтландқа Наполеонның ертеңгі күні таңертең Белерофонға келіп, берілетіні туралы хат берілді. Наполеон 15 шілде күні таңертең ерте Эпервье бригіне мінді және Белерофонға бет алды. Ол жақындағанда, вице-адмирал Хотемнің туын көтеріп келе жатқан 74 зеңбірекке ие Суперб кемесі көрінді. Бриг Супербке жетпей қалуы мүмкін екендігіне және нәтижесінде Хотем оны қабылдап, Наполеонды өзіне өткізіп алуы мүмкін екендігіне алаңдаған Мэтланд Белерофонның қайығын бұрынғы императорды алуға және оны кемеге көшіруге жіберді. Таңғы сағат 6 мен 7 арасында қайық Белерофонға жақындады және генерал Анри Гатьен Бертран кемеге көтерілді, содан кейін Наполеон да келді. Теңізшілер әскери қимылға келді, ал Наполеон декке шығып, Мэтландқа шапанын түсіріп, француз тілінде: «Мен сіздің ханзадаңыз бен заңдарыңыздың қорғауына өзімді тапсырамын» деп мәлімдеді. Мэтланд жауап ретінде иіліп құрмет көрсетті. Бұрынғы император британдық соғыс кемесінде тұтқында болғандықтан, Наполеон соғыстары ақыры аяқталды. Теңіз тарихшысы Дэвид Кордлингінің айтуынша, бұл сәт Белерофон үшін «Ватерлоо шайқасынан алты апта өткен соң, Рошфортта тұтқындалып қалған Наполеон, өзінің 20 жылдан астам уақыт бойы оның қадамдарынан еріп келген кеме капитанына бағынған кездегі ең жарқын сәті» болды.

Наполеон Беллерофонтпен

Мэтланд Наполеонға өзінің қолындағы үлкен кабинаны көрсетті және оған кемесімен таныстырды. Сағат 10:30-да «Суперб» жолдың жанына тоқтады, ал Мэтлэнд есеп беруге барды. Хотем оның шараларын мақұлдады және Наполеонды «Беллерофонтпен» Англияға тасымалдауға келісті. Ол бұрынғы императормен кездесу үшін өзі кемеге келді, ал үлкен каютада Наполеонның сүйіктілері мен британдық офицерлер қатысқан салтанатты кешкі ас өткізілді. Келесі күні Наполеон «Суперб» кемесімен Хотемге барды, ал қайтып келгеннен кейін Мэтлэнд «Мирмидон» кемесімен бірге Англияға сапар шегеді. Көп ұзамай әдеттегі тәртіп орнады, Наполеон әдетте сағат 17:00 шамасында палубада серуендеп, содан кейін сағат 18:00-де салтанатты кешкі ас ішетін. Теңізшілер мен офицерлер шапқыларын алып тастады және Наполеон палубаға келгенде қашықтықты сақтады, онымен тек шақырса ғана сөйлеседі. 23 шілде күні таңертеңгісін бұл тәртіп сәл бұзылды, Наполеон таңертең пайда болды, өйткені «Беллерофонт» сапардың қалған бөлігі үшін көрінетін француз жерінің соңғы бөлігі – Ушантты көрді. Ол қоқыс палубасына көтерілді, оған міндетті офицері қатысты, және таңертең жағалаудың баяу көзден тасалап кетуін бақылап жатты. Ол өзінің сүйіктілерімен бірге болды, бірақ олардың ешқайсысымен сөйлеспеді. «Беллерофонт» 24 шілде күні таңертең Брикшемге шықты, ал онда Мэтлэнд адмирал лорд Киттен «сіздің командаңыздағы кемеге экипаж мүшелері мен офицерлерден басқа ешкімнің кіруіне жол бермеңіз» деген бұйрық алды. Жағалаудан келген қайықтардан қашып кетуіне қарамастан, Наполеон кемеде екені туралы хабар тарады. Бұл жаңалық сенсация тудырды, көп ұзамай кемені көптеген туристер қоршап алды. Кейде Наполеон оларды көруге шығатын, бірақ кейбір адамдардың кемеге кіруіне рұқсат ету туралы өтініштеріне қарамастан, Мэтлэнд кеме мен жағалау арасындағы кез келген байланысқа рұқсат беруден бас тартты. 26 шілдеде «Беллерофонт» Плимут портына бару туралы бұйрық алды, онда лорд Кит өзінің флагманында болды. Наполеон «Беллерофонтта» қалды, ал кеме жақын жерде орналасқан екі күзет кемесімен, атап айтқанда және , қоршалып тұрды. «Беллерофонт» екі апта Плимут портында болды, сол кезде билік Наполеонмен не істеу керектігін шешті. 31 шілдеде олар өз шешімдерін бұрынғы императорға жеткізді. Наполеон алыс жердегі Сент-Хелена аралына жер аударылмақ болды. Ол өзімен үш офицерді, хирургын және он екі қызметшісін алып кетуіне рұқсат етілді. Британияда тыныш тұруға рұқсат етіледі деп үміттенген Наполеон бұл жаңалықтан қатты көңілі қалды. «Беллерофонт» оны жер аударуға жарамайтын еді. Адмиралтейство ескірген кеменің Оңтүстік Атлантикаға ұзақ сапарға жарамсыз деп санады, сондықтан 74 зеңбірекке ие кеме таңдалды. 4 тамызда лорд Кит «Беллерофонтқа» теңізге шығып, «Нортумберлендтің» келуін күтуге бұйрық берді. 7 тамызда Наполеон Мэтлэнд пен оның экипажына көрсеткен мейірімділігі мен қонақжайлылығы үшін алғыс білдірді және Англияға ешқандай жерге қонбай үш аптадан астам уақыт өткізген «Беллерофонттан» кетті. Ол «Нортумберлендке» көтерілді, ол содан кейін Сент-Хеленаға бағыт алды. Капитан Мэтлэндтың Наполеонның кемесінде өткізген уақыты туралы есебі 1826 жылы жарияланды.

Түрме корпусы және жою

Наполеонды босатып, «Беллерофонт» Ширнесске жүзіп барып, 2 қыркүйекте сонда тоқтады. Сол жерде ол соңғы рет есептелді, және оның қару-жарақтары мен мачталары алынып тасталды. Наполеон соғыстары аяқталғаннан кейін көптеген кемелерге қажеттілік болмағандықтан, «Беллерофонт» осылай тоқтатылған бірнеше кемелерге қосылды. 1815 жылғы 16 қазандағы баяндамада бұрын кемеде сақталған бірнеше сотталғандарды қолайлырақ жағдайға ауыстыру ұсынылды. Баяндамада: «Бұл қызмет үшін ең қолайлы кеме класы – 74 зеңбірекке дейін, өлшемдері Медуэй өзеніндегі «Беллерофонт» сияқты, судың аз тереңдігімен және кең палубаларымен» делінген. Баяндама мақұлданды және ұсыныс орындалды. 1815 жылғы желтоқсанда «Беллерофонт» Ширнесс кемежайына әкелінді және тоғыз ай бойы түрме кемесі ретінде жабдықтау жұмыстары жүргізілді. Жұмыс 12 081 фунт стерлингке аяқталды және тұтқындар 1817 жылғы қаңтарда ауыстырылды. «Беллерофонт» осы қызметінде әдетте 435 тұтқынды ұстады, бірақ 1823 жылы заңнамаға енгізілген өзгерістер нәтижесінде ересек тұтқындар «Беллерофонттан» көшірілді, ал кеме оның орнына жасөсперімдерге арналды, 1824 жылдың басында 320 бала келді. 1824 жылы 1818 жылы суға түсірілген 80 зеңбірекке дейін қаруланған кемеге HMS Bellerophon деген ат берілді. Атын босату үшін бұрынғы HMS Bellerophon 1824 жылғы 5 қазанда Captivity деп қайта аталды. Ол 1826 жылдың басына дейін ұлдарға арналған түрме кемесі ретінде қызмет етті, бірақ ішкі кеңістіктердің орналасуы оны шеберханалар үшін жарамсыз етті. Балалар басқа «хълк» кемесіне ауыстырылды, ал «Captivity» кемесін Плимутқа көшіруге шешім қабылданды. 1826 жылғы сәуірде кеме Ширнесс кемежайына әкелінді және Плимутқа сапарға дайындалды. Адмиралтейство Кеңесі 1836 жылғы 21 қаңтарда Captivity сатылатындығын жариялады; ол 1613 тонна салмақтағы және Плимутта тұрған деп сипатталды. Ол сол күні 4030 фунтқа сатылды. Қазір ол II дәрежелі мұражай болып табылады. Капитан Мэтленд кеменің кей бөліктерін және кейбір безендірулерін сатып алды, кейін оларды Корольдік теңіз мұражайының коллекциясына қосты. Ұлттық теңіз мұражайында «Беллерофонт» пен оған байланысты адамдарға қатысты бірнеше жәдігерлер бар, соның ішінде капитан Джон Куктың дирк, қылышы және тапаншасы, сондай-ақ Лондонның Ллойдс компаниясы адмирал Паслиге сыйлаған трофей. Олардың коллекцияларында Наполеонмен байланысына қатысты артефакттар бар, соның ішінде Мэтлендтің кабинасындағы диван және Наполеон мен оның сүйегін сүтпен қамтамасыз еткен ешкінің бас сүйегі.

Беллерофон өнерде, музыкада және әдебиетте

Кеме және оның экипажы Француз революциясы мен Наполеон соғыстары кезінде болған бірнеше тарихи романда, соның ішінде Патрик О'Брайанның «Обри-Матурин» романдары сериясында және Бернард Корнуэллдің «Шарптың Трафальгары» романында кездеседі. «Беллерофонт» көптеген суреттерде бейнеленген, оның ішінде Наполеонның тапсыруындағы кеменің рөлін көрсететін суреттер де бар. Сэр Уильям Квиллер Орчардсон Наполеонды «Беллерофонтта» суреттеген, бұрынғы императорды какаи палубасында тұрып, француз жағалауының алыстап бара жатқанын, ал оның сүйіктілері қарап тұрғанын көрсеткен. Сэр Чарльз Лок Истлейк «Беллерофонт» палубасында тұрған Наполеонның киімдегі портретін салған, ал Джон Джеймс Чалон 1815 жылғы тамызда «Плимут шығанағындағы көрініс» атты теңіз пейзажы суретін жасады, онда «Беллерофонтты» шағын қайықтардағы адамдар қоршап тұрған. Томас Луньи осыған ұқсас көріністі суреттеді, «Беллерофонттың» Торбейге HMS «Нортумберлендпен» кездесу үшін кіргенін көрсетті. Сондай-ақ, Наполеонның «Беллерофонтқа» келіп тапсыруынан бастап, «Нортумберлендке» жер аудару сапарына дейінгі сәттерді бейнелейтін көптеген танымал гравюралар мен баспалар жасалды. Кеме өзі қатысқан шайқастардың суреттерінде де көрсетілген. Ол Томас Баттерсворттың жұмысында Кадис блокадасындағы жағалау эскадрильясының қалған бөлігімен бірге бейнеленген, ал Николас Пококтың, Уильям Андерсонның «Корнуоллистің шегінуі» және Томас Уиткомбтың Нил және Трафальгар шайқастарының суреттерінде де көрінеді. Наполеонның өмірі туралы халық әні «Бони - жауынгерде» кеменің оның соңғы тапсыруымен байланысын атап өтетін шумақ бар: «Бони круизге шықты!» «Уай айя!» «Билли Руффиан» «Джонни Франсвор!» кемесіне!