Кіріспе
Майкл Дуайер (1 қаңтар 1772 – 23 тамыз 1825) – 1798 жылғы Ирландия көтерілісіндегі көтерілісші капитан, Уэксфорд және Уиклоу шайқастарында Біріккен Ирландия күштеріне жетекшілік еткен. Көтерілісшілердің жеңіліске ұшырап, таратылуынан кейін 1798 жылдың шілдесінде Дуайер Уиклоу тауларына және туған Глен-оф-Имаалға шегінді, онда ол британдық корона әскерлеріне қарсы партизандық соғыс жүргізді. 1803 жылдың шілдесінде оның туысы Анн Девлин және Роберт Эммет жоспарлаған Дублин көтерілісінің сәтсіз аяқталуы, оны үйлестіруге үміттене отырып, және оның отбасының көп бөлігінің тұтқындалуы «Виклоу басшысын» шарттарды қабылдауға итермеледі. 1806 жылы ол өзінің ең жақын серіктерімен бірге сотталмаған жер аударылушы және еркін адам ретінде Жаңа Оңтүстік Уэльске, Австралияға жіберілді. 1807 жылы Сиднейде ол екі рет тұтқындалды және екі рет сотталды, бірақ ақырында Жаңа Оңтүстік Уэльстегі британдық билікке қарсы ирландтық көтеріліс ұйымдастырды деген айыптан ақталды. 1808 жылғы Рум көтерілісінің нәтижесінде ол Жаңа Оңтүстік Уэльсте еркін адам ретінде қайта орналастырылды. 1813 жылы Ливерпульдегі полиция бастығы болып тағайындалды. 1825 жылдың мамырында 100 фунт стерлингтік қарызын төлемегендігі үшін борышкерлер түрмесіне қамалды, онда ол дизентерияға шалдықты. 1825 жылдың 24 мамырында босатылды. Үш айдан кейін, 1825 жылдың 23 тамызында 53 жасында қайтыс болды, Ирландияда қалған төрт кіші баласын ешқашан көрмеді. 1898 жылы оның мәйіті Сиднейдегі Уэверли зиратына қайта жерленді. Майкл Дуайердің қайта жерлену рәсіміне 200 мыңнан астам адам қатысты. Сиднейдегі Уэверли зиратында Майкл Дуайерге орнатылған ескерткіште Вольф Тон (протестант), Лорд Эдвард Фитцджеральд (протестант), пастор Уильям Джексон (журналист) (англикан), Уильям Орр (Біріккен ирландиялық) (протестант), Майкл Дуайер (католик) және Ирландияға деген махаббатты бөлісетін барлық діндердің өкілдеріне арналған ирландтық патриоттардың есімдері жазылған. Майкл Дуайердің Сиднейдегі Уэверли зиратындағы үлкен ескерткіші ақ Каррара мраморынан жасалған, мүсіндермен, тақташалармен, жазулармен, медальондармен және мозаикамен әшекейленген, ал үстінде 30 фут биіктіктегі кескінделген крест орнатылған. Ескерткіш Ирландияның өзін-өзі басқару үшін күресіне және оның көтерілісте шайқасқан патриоттарына куәлік ретінде салынған. Бұл ескерткіш 1798 жылғы ирландтық көтерілісіне арналған әлемдегі ең ірі ескерткіш болып табылады.
Michael Dwyer (1 January 1772– 23 August 1825) was an insurgent captain in the Irish Rebellion of 1798, leading the United Irish forces in battles in Wexford and Wicklow., Following the defeat and dispersal of the rebel hosts, in July 1798 Dwyer withdrew into the Wicklow Mountains, and to his native Glen of Imaal, where he sustained a guerrilla campaign against British Crown forces. The failure in July 1803 of the rising in Dublin planned by Anne Devlin, his cousin, and by Robert Emmet, with which he had hoped to coordinate, and the internment of virtually all his extended family, disposed "the Wicklow chief" to accept terms. With his closest lieutenants he was transported to New South Wales, Australia as an un sentenced exile and free man in 1806. In Sydney in 1807, he was twice imprisoned and twice tried, but ultimately acquitted, of plotting an Irish insurrection against the British rule in New South Wales. As a result of the Rum Rebellion in 1808, he was reinstated as a free man in New South Wales. He was appointed Chief of Police in Liverpool, Sydney in 1813. In May 1825 due to the alleged non payment of a £100 debt, he was committed to a debtors' prison where he contracted dysentery. He was released on 24 May 1825. Just three months later he died on 23 August 1825 at the age of 53, never having seen his four youngest children since leaving them in Ireland. In 1898 his remains were re interred in Waverley Cemetery, Sydney. A crowd of over 200,000 attended the re interment of Michael Dwyer. On the monument erected to Michael Dwyer at Waverley Cemetery, Sydney, are inscribed the names of Irish patriots, including Wolfe Tone, (Protestant), Lord Edward Fitzgerald, (Protestant), The Rev William Jackson (journalist) (Anglican), William Orr (United Irishman) (Protestant), Michael Dwyer (Catholic) and dedicated to those of all religions sharing in the love of Ireland. Michael Dwyer’s large monument at Waverley Cemetery, Sydney, is of white Carrara marble, intricately decorated with sculptures, plaques, inscriptions, medallions and mosaic and topped with a 30 foot carved cross, the monument was built to be a testament to Ireland's struggle for self government and its patriots who fought in the rebellion. The memorial is the largest monument to the 1798 Irish rebellion in the world.
Отбасы
Майкл Двайер Имаалдағы Камаралық Джон Двайер мен Каллентралық Чарльз Бёрннің қызы Мэри Бёрннің католик отбасындағы төрт бауыры мен үш қарындасының ең үлкені болды. Имаалдағы Баллихаббок мектебінде Дуайер өзінің патриотизміне қатты құрметтенген ұстазынан білім алды. 1784 жылы Джон Двайер отбасымен Имаалдағы Идстаунға көшіп, Роберт Эмметтің отбасының көмегімен сатып алынған жерде қой өсірді. 1798 жылдың қазан айында ол Ноккандрагтан Мэри Дойлға үйленді. Олардың төрт баласы болды, барлығы да кейін Австралияға қауіпті жер аудару сапарына шыққанда, оның қарындасымен Ирландияда қалды.
1798 жылғы көтеріліс
Двайр 1797 жылдың көктемінде Біріккен ирландтар қоғамына қосылды. 1798 жылдың 23 мамырында көтеріліс басталғанда, лоялист-йоманри халықты үрейлендіріп, бағынуға мәжбүрлеуге тырысты, Дуайрдың республикашыл туысы Джон Дуайрді Сескиннен отыз бес адаммен бірге Дунлавин Гринде атқылап өлтірді. Көтерілісшілер Midlands жорығындағы апатты жеңілістен кейін ашық түрде әрекет ете алмай қалғанда, Дуайер мен Холт мыңдаған сарбазды ұстап тұрды. 1798 жылдың қыркүйегінде Баллинамукта француз десанттық күштерінің жеңілгені туралы жаңалықтан кейін Холт шарттар іздеді және қарашада бас берді, соның салдарынан басқарушылық Дуайерге көшті.
Партизандық науқан
Двайер мен оның адамдары жергілікті адалдар мен еркін шаруаларды нысанаға алған науқанды бастады, әскерилердің шағын топтарына шабуыл жасап, оларға қарсы кең ауқымды іздеуден қашып шықты. Оның қатарына үкіметтік қарулы күштерге шақырылған әскерден дезертир болған көптеген адамдар қосылды, олар соңғы көтеріліс ошағы ретінде Уиклоуға бағыт алды және олар оның күшінің негізгі тірегіне айналды, себебі олардың болашақта кешірім алуға мүмкіндігі болмайды деп есептелді. Двайерді тұрақты түрде іздеп табуға байланысты, ол күштерін бөліп, қайта жинауға және қуғыншылардан жасыру үшін жандармен байланысы бар азаматтардың арасында жасырынуға мәжбүр болды. Ол Кирикидегі Энн Девлин мен Хью Вести Бёрн отбасыларын қамтитын, кең және тарамдалған туыстық желіге сүйенді, бұл оған бірнеше жер астындағы қоршаулар, үңгірлер мен жасыру орындарын құруға мүмкіндік берді.
Двайер және Роберт Эммет
Кейінірек Дуайер Роберт Эмметпен байланысқа шығып, оның көтеріліс жоспарларын білді, бірақ көтеріліс бастапқыда сәтті болмаса, өзінің ізбасарларын Дублинге аттандыруға келіспеді. Эмметтің көтерілісінің сәтсіз аяқталуы, репрессия кезеңіне және үкіметтің Дуайердің күштерін жоюға бағытталған жаңа әрекеттерге әкелді. Олардың арасында, оның адамын жасырып алған деген күдікпен азаматтарды қатаң жазалау арқылы оларға пана беруден бас тартуға тырысу, ақпарат үшін үлкен сыйлықтар ұсыну, Уиклоуға мыңдаған сарбаз жіберу, Гленкри, Лараг, Гленмалур және Агаваннахта казармалар салу, сондай-ақ Уиклоу округы арқылы әскери жол салынды. 1803 жылдың желтоқсанында Дуайер Америкаға қауіпсіз өтуге мүмкіндік беретін шарттармен капитуляциялады, бірақ үкімет келісімді бұзып, оны 1805 жылдың тамызына дейін Килменхэм түрмесінде ұстады, содан кейін сотталмаған жер аударылу ретінде Жаңа Оңтүстік Уэльске (Австралияға) жіберді.
Австралия
Дуйер 14 ақпан 1806 жылы «Тельхири» кемесімен Сиднейге келді және оған еркін қоныстанушы мәртебесі берілді. Оған әйелі Мэри, олардың үлкен балалары, сондай-ақ жолдастары Хью «Вести» Бирн мен Мартин Берк, Артур Девлин және Джон Мернах еріп келді. Оған Сиднейдегі Кабраматта сағасында 40,5 гектар (100 акр) жер берілді. Бастапқыда ол Америка Құрама Штаттарына жіберіледі деп үміттенгенімен, кейін Майкл Дуайердің «осы жаңа елде барлық ирландтар бостандыққа ие болады» (Австралия) деген сөзі айтылды. Бұл мәлімдеме оған қарсы пайдаланылды, ол 1807 жылдың ақпанында тұтқындалып, түрмеге қамалды. 1807 жылдың 11 мамырында Дуайр британдық билікке қарсы ирландтық көтеріліс ұйымдастыруға қатысқандығы айыбы тағылды. Ірландиялық сотталған адам сотта Майкл Дуайердің Австралиядағы Парраматтадағы үкімет орнына шеру ұйымдастыруды жоспарлағанын мәлімдеді. Дуайер барлық ирландтар бостандыққа ие болады деген сөздерін мойындады, бірақ Сиднейде ирландтық көтеріліс ұйымдастыру айыбын жоққа шығарды. Дуайерге Австралияның алғашқы еврей полицейі Джон Харрис қолдау көрсетті, ол сотта Дуайердің Сиднейдегі үкіметке қарсы көтеріліс ұйымдастырып жатқанына сенбейтінін айтты. 1807 жылдың 18 мамырында Дуайер Сиднейде ирландтық көтеріліс ұйымдастыру айыбынан босатылды. Губернатор Уильям Блай Майкл Дуайердің алғашқы сотта ақталғанын ескермеді. Ирландиялықтарды және көптеген басқа ұлттарды жек көретін Блай Майкл Дуайерге қарсы тағы бір сот ұйымдастырды, оның нәтижесінде ол еркін қоныстанушы мәртебесінен айырылып, Ван Дименс жеріне (Тасмания) және Норфолк аралына жер аударылды. 1808 жылы «Рам көтерілісі» кезінде губернатор Блай құлатылғаннан кейін, Жаңа Оңтүстік Уэльстің жаңа губернаторы Джордж Джонстон, бірінші сотта Дуайердің ақталуына куә болған, Майкл Дуайердің бостандығын қалпына келтіруге бұйрық берді. Майкл Дуайер кейін Нью-Саут Уэльс штатының Ливерпуль қаласында Полиция бастығы болды (1813–1820), бірақ мас күйінде болғаны және маңызды құжаттарды жоғалтқаны үшін қызметтен босатылды. Тарихшы Джеймс Шиди Дуайердің досы Артур Девлинге қолдау көрсеткендігі үшін жұмыстан босатылғанын айтады, ал сол кездегі тағы бір Біріккен ирланд, Денис Моллой, мал ұрлығы үшін асылып өлтірілді, ал оның жесір қалған қызын Дуайер мен оның әйелі Мэри тәрбиеледі. Моллой Дуайердің досы ретінде Дуайердің жұмыстан босатылуына қатысты сот ісінде есімдері жиі кездеседі. 1822 жылдың желтоқсанында ол 620 акрлық фермасын кеңейткені үшін сотталды. Банкрот болғандықтан, ол өзінің көптеген мүлкін, соның ішінде «Харроу» тавернасын сатуға мәжбүр болды, бірақ бұл оны 1825 жылдың мамырында бірнеше аптаға Сиднейдің борышкерлер түрмесіне қамаудан сақтап қалмады. Ол 1825 жылдың 24 мамырында түрмеден босатылды, бірақ ол сол қамауда дизентериямен ауырғаны және 1825 жылдың 23 тамызында қайтыс болғаны анықталды. Бастапқыда Ливерпульде жерленген, оның сүйегі 1878 жылы оның немересі Джон Дуайер, Сент-Мария соборының деканы, Сиднейдегі Девоншир көшесіндегі зиратқа қайта жерледі. Дуайердің жеті баласы болды және бүкіл Австралияда көптеген ұрпақтары бар. 2002 жылы Канберра маңындағы Бунгендорде Майкл Дуайердің ұрпақтары Австралиядағы ирландтық отбасылардың ұрпақтарымен, Донохо және Дойлдермен кездесті. 2006 жылы «Тельхиридің» Ботаникоға келгеніне 200 жыл толуына орай тағы бір кездесу өтті. Майкл Дуайердің ұлдарының бірі шамамен 1838 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Бунгендордегі «Харп» қонақ үйінің иесі болды. Дуайердің жүйесі Джон Донохо (1822–1892) 1865 жылы Бунгендордегі Молололо көшесіндегі «Ескі тас үйді» салған. Бұл үй Бунгендордың ерекше ескерткіші және Австралиядағы ирландтық қоныстанушылардың еңбекқорлығының символы.
Еске алу
1900 жылдың 9 желтоқсанында Уиклоу қаласының базар алаңында, сот үйіне қарама-қарсы Билли Бёрн, Майкл Дуайер, генерал Уильям Дж. Холт және Уильям Майкл Бёрнның ескерткіші орнатылды. Ескерткішті дублиндік сәулетші Томас Коулман жобалап, дублиндік мүсінші Джордж Смит жасаған. "Дуайердің үйі" немесе ресми аталымы бойынша "Дуайер-МакАллистер үйі" 1948 жылдың 22 тамызында Ирландия мемлекеті Хоксей отбасынан сатып алынды. Осы оқиғаға арналған салтанатты шараға президент Сеан Т. О'Келли қатысты. Кем дегенде екі Гейл қауымдастығы клубы Дуайердің есімін тасыды: Киди Майкл Дуайер GFC – Армаг округінің клубы, ал Майкл Дуайерс – Уиклоу округінің жасөспірімдер клубы.
Мәдени суреттер
Дуйер 2015 жылғы америкалық "Guns of Ireland" мюзиклінде Винегар Хилл шайқасынан аман қалған санаулы адамдардың бірі ретінде көрсетілген.