Кіріспе
Ресейлік-израильдік физик Лев Вайдман (4 қыркүйек 1955 жылы туған) – Израильдегі Тель-Авив университетінің профессоры, ресейлік-израильдік физик. Ол кванттық механика негіздері саласындағы, оның ішінде кванттық телепортация, Элитзур-Вайдман бомбасын тексеруші және әлсіз мәндер сияқты теориялық жұмыстарымен белгілі. 2007-2009 жылдары "Американ физика журналының" редакциялық кеңесінің құрамына кірді. 2010 жылы Элитзур-Вайдман бомбасын тексеруші құрылғысы New Scientist журналының "Кванттық әлемнің жеті кереметі" тізіміне енді.
Lev Vaidman (born 4 September 1955) is a Russian Israeli physicist and Professor at Tel Aviv University, Israel. He is noted for his theoretical work in the area of fundamentals of quantum mechanics, which includes quantum teleportation, the Elitzur–Vaidman bomb tester, and the weak values. He was a member of the Editorial Advisory Board of The American Journal of Physics from 2007 to 2009. In 2010, the Elitzur–Vaidman bomb tester was chosen as one of the "Seven Wonders of the Quantum World" by New Scientist Magazine.
Жеке өмір
Санкт-Петербургтегі 45-ші физика-математика мектебіне қатысты, және екі рет КСРО-ның жоғары сынып оқушыларының физика олимпиадасының жеңімпазы болды (1971 жылы бірінші орын, 1972 жылы екінші орын), ал 1972 жылы Бухарестте өткен Халықаралық физика олимпиадасында 26-шы орынға ие болды. Вайдман 18 жасында отбасымен бірге Израильге эмиграциялады. Оған дейін ол Санкт-Петербург университетінде (сол кездегі Ленинград университеті) бір жыл оқыған.
Элитзур-Вейдман бомба сынағы
Кейін зертханада жүргізілген бұл ой эксперименті өзара әрекеттесусіз өлшеудің (IFM) мысалы болып табылады. IFM – бақылаушы мен нысан арасында тікелей физикалық әрекеттесусіз нысанның қасиеттерін немесе оның бар екенін анықтау. Мұндай тәсілмен нысаннан ақпарат алу парадоксалды. Бомбаны тексеруші интерферометрді пайдалану арқылы жұмыс істейді. Фотон құрылғыға жіберілгенде, ол фотонды 90 градус бұрышпен шағылыстыратын жартылай күмісделген айнаға кезеседi. Оның шағылысуы немесе өтуі мүмкіндігі 50/50. Фотонның кванттық қасиеттеріне байланысты, ол айнадан бірден өтеді де, бірден шағылысады. Осылайша, бір фотон құрылғының екі бөлігі арқылы жүреді. Айнадан өткен фотон енді "төменгі жолда". Ол бір фотонды кездестіргенде жарылатын бомбаға кездесуі мүмкін немесе кездеспеуі мүмкін. Айнадан шағылысқан фотон енді "жоғарғы жолда". Екі фотон да қарапайым айнаға кезеседi. Төменгі жолдағы фотон 90 градусқа жоғары қарай шағылысады (егер ол бомбаны анықтамаса). Жоғарғы жолдағы фотон 90 градусқа кері шағылысады, сондықтан ол бастапқы траекториясына оралады. Егер төменгі жолдағы фотон бомбаны анықтамаса, ол жоғарғы жолдағы фотонмен бір уақытта екінші жартылай күмісделген айнаға жетеді. Бұл фотондардың бір-бірімен араласуына әкеледі. Айнадан тысқары орналасқан екі детектор фотонның суперпозициясын күйретеді және фотон жоғарғы немесе төменгі жолда болғаны байқалады, бірақ екеуінде емес. Егер жоғарғы жолдағы детектор фотонды анықтаса, онда фотон "шын мәнінде" жоғарғы жолмен өтіп, төменгі жолда бомба бар-жоғын өлшемейді. Егер төменгі жолдағы детектор фотонды анықтаса, онда 50% жағдайда төменгі жолда бомба бар екені анықталады, бірақ оған тікелей кездеспейді. Вайдман бұл кванттық механиканың көптеген әлемдер түсіндірмесіне қолдау көрсетеді деп санайды.
Жалғастырмалы айнымалыларды телепортациялау
Вайдман кванттық телепортация саласындағы пионер. Ол, жергілікті емес өлшемдер арқылы үздіксіз айнымалы жүйелердің белгісіз кванттық күйлерін телепорттауға болатынын көрсетті.