Кіріспе

Амесбери ( /ˈeɪmzberi/) – Уилтширдегі қала және азаматтық приход. Ол Стоунхендж тарихқа дейінгі ескерткішімен танымал, ол приходтың ішінде орналасқан. Қала Ұлыбританиядағы ең көне қоныстанған елді мекен деп саналады, ол шамамен б.з.б. 8820 жылы алғаш рет қоныстанған. Приходқа Ратфин және Батыс Амесбери шағын ауылдары, сондай-ақ Боскомб Даун әскери әуежайының бір бөлігі кіреді.

Этимология

Қала атауының шығу тегі нақты емес. Ол Амбр есімді англосаксоннан немесе көне ағылшын тіліндегі "amore burh" сөзінен туындаған болуы мүмкін, яғни "құстардың (бунтингтер мен/не сары балғалардың) жиі келіп-кеткен бекінісі" деген мағынаны білдіреді. Сонымен қатар, бұл атау 5 ғасырда саксондықтардың шапқыншылығына қарсы Рим-Британиялықтардың қарсылығын басқарған Амброзий Аврелианнан шыққан деген пікір де бар.

География

Амесбери Уилтширдің оңтүстігінде, Солсбериден 7 миль (11 км) солтүстік-шығысқа қарай, A345 тас жолында орналасқан. Ол Солсбери жазығының оңтүстік шетіндегі Авон өзені аңғарында жатыр және тарихи тұрғыдан Лондоннан Уорминстер мен Эксетерге дейінгі жолдағы маңызды өзен арқылы өту орны болып есептелген. Бұл қазірге дейін жалғасып келеді, қаланың жанындағы Авон арқылы A303 тас жолы салынды. Бастапқыда қала өзеннің бірнеше иілістерінің жанындағы сулы жайлаулардың маңында дамыды, бірақ уақыт өте келе аңғардың төбелеріне таралып, Боскомб Даун әскери аэродромының бір бөлігін өзіне қосты.

Ежелгі және ортағасырлық

Эймсберидің айналасындағы жерлер тарихқа дейінгі дәуірден бері қоныстанған, бұл туралы Стоунхендж ескерткіші куәлік етеді. Ауылда табылған басқа да археологиялық жағдайлар бүкіл аймақтағы кең ауқымды тарихқа дейінгі құрылыстар мен елді мекендерге нұсқайды, соның ішінде Батыс Эймсберидегі Блустонхендж, Стоунхендж төңірегіндегі көптеген ескерткіштер және көршілес Дуррингтон ауылында неолиттік ауылдың табылуы. 2002 және 2003 жылдары Wessex Archaeology жүргізген қазба жұмыстары кезінде Боскомб Дауннан Амесбери садақшысы және Боскомб садақшылары табылды. Бұл жерде Авон өзеніне қарайтын үлкен римдік-британдық елді мекен болған болуы мүмкін. Егер осылай болса, онда ол төбедегі бекіністі бастион ретінде пайдаланғанға ұқсайды. 7 ғасырда аймақты сакстар жаулап алғанға дейін монахтардың ордені осы жерде монастырь құрған болуы мүмкін. Ұлы Альфред патша өсиетімен Эймсбериді ең кіші ұлы Этельвардқа (шамамен 880-922) қалдырған, оның көшірмесі Британ кітапханасында сақтаулы. 1086 жылы "Соңғы сот кітабында" Амблсбери немесе Амбресбери деген атпен 111 шаруашылық және сегіз диірмен тіркелген. Ең ірі жер Уилтон аббаттығына тиесілі болса, қалған жерлер Эдуард Солсбериге қарасты. 979 жылы бенедиктин аббаттығы, Әйес Мария және Әйес Мелор аббаттығы, бұрынғы монастырь орнында жесір королева Эльфтрит құрды. 1177 жылы аббаттық Генрих II тарапынан жабылды. Генрих III аббаттыққа бірнеше рет келді, ал оның жесірі Элеонора Прованса 1286 жылы зейнетке шықты, бұл оның ұлы Эдуард I-нің сапарына себеп болды; оның қызы Мария Вудсток және немересі Элеонора Бретондық жас кезінде монастырьға қабылданған еді. Аббаттық 1540 жылы монастырьлар таратылғанға дейін жалғасты, содан кейін оның ғимараттары, соның ішінде қорғасынмен жабылған шпилі бар шіркеу қиратылды. Жер 1824 жылға дейін Куинсбери отбасының меншігінде болды. 19 ғасырдың басында Уильям Дуглас, Куинсберидің 4-ші герцогы, адмирал Нельсонды еске алу үшін Нил тоғайларын отырғызды және сарай төңірегіндегі жерді ландшафттау жұмыстарын жүргізді. 1824 жылы сэр Эдмунд Антробус мүлікті сатып алды және үйдің жағдайы нашар болғандықтан, 1834-1840 жылдары Томас Хоппердің жобалары бойынша қайта салдырды. Қазіргі уақытта үй зейнеткерлер үйі ретінде пайдаланылуда. 1677 жылы Джон Роуз атты джентльмен Эймсбериде екі мектеп ашты: ауылда туған жиырма балаға грамматика, жазу және шифрлауды үйрету үшін грамматикалық мектеп және кедей отбасыларынан жиырма баланы грамматикалық мектепке дайындау үшін "Ағылшын мектебі". 1831 жылғы Канцелярия жарлығымен грамматикалық мектепке "механиктердің, шеберлердің және шағын саудагерлердің" балалары да қабылданатын болды. 1899 жылы грамматикалық мектеп жабылып, балалар Ұлттық мектепке ауыстырылды.

Жақында болған тарих

1939 жылы Боскомб Даунда әскери ұшақтар мен қару-жарақтарды сынақтан өткізу орталығы құрылғаннан бастап Эймсбери кеңейе бастады. А303 тас жолының бойында орналасқандықтан, Эймсбери ескі қала орталығы мен Боскомб Даун арасындағы жерді жан-жақты дамытты. Бірнеше жаңа тұрғын үйлер салынды, ал соңғысы – Арчерс Гейт – атауын Эймсбери сада атушысының қазбасынан алды. A303 тас жолының Боскомб Даун қиылысында Solstice Park деп аталатын шаруашылық-іскерлік кешені салынды. 2018 жылдың 30 маусымында екі британдық азамат Эймсберидегі үйден есінен танып қалған күйде табылды, оларға "Новичок" деген зиянды газбен у берілген еді; олардың бірі, Даун Стерджесс, кейін қайтыс болды. Осыған дейін, шамамен төрт ай бұрын, дәл осы газ жақын жердегі Солсбериде Сергей және Юлия Скрипальдарды улауға қолданылған. 2020 жылы Эймсберидегі сол үйдің бұзылатыны хабарланды.

Халық саны

2011 жылғы санақ бойынша азаматтық приходтың халқы 10 724 адамды құрады. 2011 жылдың ортасында Аймсбери қауымдастық аймағының халқы 33 660 адам деп бағаланды (бұл солтүстікте Тилсхед, Ларкхилл және Фигелдеанға, шығыста Чолдертонға, оңтүстікте Винтерборн, Вудфорд және Грейт Уишфордқа, ал батыста Уиллиге дейін кеңейетін аумақ).

Жергілікті билік

Азаматтық округ қалалық кеңес сайлайды. Ол Уилтшир кеңесінің бірыңғай әкімшілік аумағында орналасқан, ол маңызды жергілікті басқару функцияларының барлығына жауапты.

Көлік

Эймсбери Лондоннан Солсбериге дейінгі теміржол желісіндегі Грейтлидегі ең жақын станциядан 6 миль (10 км) қашықтықта орналасқан. Қаланың өз станциясы, Эймсбери теміржол станциясы, 1963 жылы Бульфорд лагері теміржолының қалған бөлігімен бірге жабылды. 2014 жылдың қаңтар айында Эймсбери автобус станциясы, шығындарды қысқарту мақсатында, жақын орналасқан Солсберидегі автобус станциясымен бірге жабылды, бірақ Salisbury Reds қызметтері қалада тоқтауын жалғастыруда. Stagecoach және Salisbury Reds бірлесіп Salisbury – Amesbury – Tidworth – Andover бағытында жиі қызмет көрсетеді, ал National Express Лондонға бағыттар ұсынады. Salisbury Reds сондай-ақ X4 (Salisbury – Amesbury – Larkhill) және X5 (Salisbury – Amesbury – Swindon) бағыттарын да басқарады.

Жергілікті БАҚ

Жергілікті телеарналар BBC West және ITV West Country телекомпаниялары мен Mendip TV хабар таратушысы арқылы көрсетіледі. BBC South және ITV Meridian телеарналарын да Hannington немесе Rowridge телехабар таратушыларынан қабылдауға болады. Қаланың жергілікті радиостанциялары – BBC Radio Wiltshire, Greatest Hits Radio Salisbury және жақын орналасқан Солсбери жазығындағы Ұлыбритания қарулы күштеріне радио бағдарламаларын ұсынатын British Forces Broadcasting Service. Қаланы жабатын жергілікті газеттер – Salisbury Journal және Avon Advertiser.

Діни орындар

St Mary және St Melor шіркеуі, қаланың қалыпты шіркеуі, I дәрежелі мұражай болып саналады. Оның негізгі бөлігі 12 ғасырдың басында салынған, ал қалған көп бөлігі 13 ғасырға жатады. Ғимараттың үлкен өлшемі Эймсберидің ертедегі патшалық байланыстарын немесе Эймсбери аббаттығымен байланысын көрсетеді; аббаттық 16 ғасырда таратылғанға дейін өз шіркеуіне ие болған деп есептеледі, бірақ сол шіркеудің жер бетінде сақталған қалдықтары табылмады. Эймсбери методистік шіркеуі 1900 жылы 1816 жылғы шағын ғимараттың орнына салынды. Мәсіх Патша католик шіркеуі 1985 жылы ашылды, ол 1933 жылы салынған ғимаратты басқа жерде алмастырды. Эймсбери баптистік шіркеуі 1997 жылы салынды.

Белгілі ғимараттар

Эймсбери абаттығы деп аталатын сарай, бұрынғы абатхана орнына жақын паркте орналасқан. Ол 1834–1840 жылдары архитектор Томас Хоппер сэр Эдмунд Антробус үшін салып, 1661 жылы Джон Вебб Сомерсет герцогы үшін салған ұқсас үйдің орнына келді. Жер аумағында 1755 жылы қайта салынған әсем көпір бар. Бүгінде бұл үй зейнеткерлер үйі ретінде қызмет етеді. Диананың үйі мен Кент үйі – 17 ғасырдың басындағы қақпалар, олардың құрылысында кремний және тас қолданылған; екеуі де II* санаттағы мүліктер тізіміне енген, жоспары ерекше, биік сатылы мұнарасы бар, бұл Певснерді оларды «қызықты» деп сипаттауға итермеледі. Солсбери жолындағы Қызыл үй – бес бөліктен тұратын бұрынғы шаруа үйі, шамамен 1700 жылы қызыл кірпіштен қайта салынған, Певснер оны «XIX ғасырдың басындағы әдемі темір қоршауы бар ең жақсы ескі үй» деп атады. Солсбери жолындағы Антробус үйі 1924–1925 жылдары леди Флоренс Антробустың (1856–1923) өсиеті бойынша, 1914 жылы Бельгияда соғыста қаза болған ұлы Эдмундтың құрметіне салынды. Бұл үй ауылдық үй ретінде жоспарланған болса да, Historic England оны «жоғары стандартта салынған» деп мәлімдейді. Қолмен жасалған кірпіштен тұрғызылған, биік бес бөліктен тұратын орталық блокта зал орналасқан, екі жағында да кең қанаттары бар. Жол бойындағы төмен қабырға кремний мен тастан қаланған, жалпы ұзындығы 43 метр, ал орталық темір қақпасы жолдан ішке қарай жылжытылған; биік кірпіш қақпа тіректерінде тас вазалар орналасқан. Батыс Эймсбери үйі 15 ғасырдан қалған, I санаттағы мүліктер тізіміне енген; кремний мен тастан қиюластырылған, 20 ғасырдың басында Детмар Блоу оны қайта жаңғыртқан.

Ыңғайлылықтар

Қала орталығында Антробус Армс (18-шы ғасыр және 19-шы ғасырдың басында) аталатын қонақ үй мен мейрамхана, сондай-ақ төрт паб бар: Джордж қонақ үйі (алғашқыда шамамен 1560 жылы салынған, кейіннен өзгерістер енгізілген), Корольдер Армс (18-шы ғасырдың ортасы), Жаңа қонақ үй (19-шы ғасырдың басы) және Белл (1908). Антробус үйі қоғамдық ұйымдар, тойлар және басқа да шаралар үшін пайдаланылады. Амесбериде кәсіпқой емес футбол клубы, Амесбери Таун ФК бар, ол Боннимид паркінде ойнайды. Амесбери боулинг клубының алаңы мен клуб үйі Антробус үйінде орналасқан.

Танымал мәдениетте

Стоунхендж Аймсбери қауымының шегінде болғанымен, қала ескерткіштің даңқынан тікелей пайда таппайды. Дегенмен, Аймсбери бұрын өзінің ерекше жетістіктерімен көпшіліктің назарына іліккен. 2002 жылы Аймсбериде Ұлыбританиядағы ең бай қола дәуіріне жататын қабір орны табылған. Екі аристократтың қалдықтарымен бірге 100-ден астам зат – жебе ұштары, мыс пышақтар және елдегі ең ерте өңделген алтын бұйымдары табылды. Бұл қабірдің иесі "Аймсбери садақшысы" деп аталды. Қала Артур туралы аңызбен байланысты, себебі көпшілік Гиневира Артурды тастап кеткеннен кейін Аймсберидегі алғашқы монастырьға шегініпті деп санайды. Аңыз бойынша, ол бұрынғы аббаттың жерінде жерленген. 1965 жылдың 3-5 мамырында The Beatles "Help!" фильмін түсірген кезде "The Antrobus" қонақ үйінде болды. Солсбери жазығында. "The Antrobus" қонақ үйі мен бұрынғы "Plaza" кинотеатры екеуі де BBC-нің "Мисс Марпл" детективін түсіру үшін қолданылды. 2018 жылы Солсбери мен Аймсбериде болған улану оқиғасы бойынша түсірілген үш бөлімді "Солсберидегі уланулар" драмасы 2020 жылдың маусым айында BBC One арнасында көрсетілді.