Кіріспе

Nicotiana tabacum) - Nicotiana тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдік. N. tabacum Nicotiana тұқымдасының ең көп өсірілетін түрі, өйткені өсімдіктің жапырақтары коммерциялық мақсатта адам тұтынуы үшін темекіге өңделеді. Бұл өсімдік тропикалық болып келеді, бүкіл әлемде кең тараған және көбінесе өсіріледі. Оның биіктігі 1 мен 2 метрге дейін (3'-ден 6'-ге дейін) дейін өседі. Оның ата-бабалары туралы зерттеулер Nicotiana түрлерінің арасында жүргізілуде, бірақ бұл Nicotiana sylvestris, N. tomentosiformis және мүмкін N. otophora гибриді деп есептеледі.

Сипаттама

Бұл бір жылдық өсімдік, ол биік өседі және барлық бөліктерінде жабысқақ түкті болады. Сабақтары қалың және бұтақсыз. Жапырақтары ұзын, жапырақтары овативті, эллипстік немесе сопақша, алдыңғы жағына қарай бағытталған және түбінде сабақты төмен қарай жүреді немесе сабақты қамтитын сессивті болуы мүмкін. Иісі бар гүл шоғыры көп тармақты. Гүл сабақтары ұзын. Қасық қасық түтігінен қысқа, біркелкі емес тар тік қасық жапырақтарымен қапталған. Тақ табақ пішінді, тақташасы ақ, қызғылт немесе қызыл түсті, корулла түтігі жасыл, қызғылт немесе қызыл түсті. Король түтігінің жалпы ұзындығы және төменгі бөлігінде кең, жоғарғы бөлігінде кеңдейді. Тақ жапырағы жапырақты немесе бесбұрышты болып келеді. Стамбендер біркелкі емес және коралла түтігінің ортасынан басталады. Төрт ұзын сабақтың антерлері корулла түтігінің ашылуына жақын немесе одан сәл жоғары орналасқан. Бесінші терісі екі ұзын жұпқа қарағанда әлдеқайда қысқа. Стамбендердің ұзындығы - 0,7 м, олар антерлерден әлдеқайда ұзын және түбінде түкті. Жемісі - ұзын, тар эллипстік немесе жұмыртқа тәрізді капсула. Ол тостағаннан жоғары немесе оның ішінде болуы мүмкін. Тұқымдары шар тәрізді немесе кеңінен эллипстік және ұзындығы шамамен 2 см, толқынды желілі беті бар. Өсімдіктің тұқымынан басқа барлық бөліктерінде никотин бар, бірақ оның концентрациясы түрлерге, жердің түріне, өсіруіне және ауа райына байланысты. Никотиннің концентрациясы өсімдіктің жасы ұлғая берген сайын артады. Темекі жапырақтарында никотиннің 2 - 8% -ы малат немесе цитрат түрінде болады. Ересекті өсімдіктерде никотиннің таралуы әртүрлі болады: жалпы никотиннің 64% -ы жапырақта, 18% -ы сабақта, 13% -ы түбірде және 5% -ы гүлдерде болады.

Фитохимия

Табиғи темекі полисахаридтері, соның ішінде целлюлоза, темекі түтініндегі ацетальдегидтің негізгі прекурсорлары болып табылады. Темекі жапырағында бар негізгі полифенолдар - рутин және хлороген қышқылы. Құрамында аминокислоталар бар, олар глютамин қышқылы, аспарагин, глютамин және γ-аминомайын қышқылы. Пиридин алкалоидтары темекіде еркін негіздер мен тұздар ретінде болады. Өсімдіктің пиридиндерінің 90-95%-ы никотинге, ал норникотин мен анатабиннің әрқайсысы шамамен 2,5% құрайды. Минималды мөлшерде бар пиридилдік функционалдық топтарға анабазин, миосмин, котинин және 2, 3′ бипиридил жатады. Индол алкалоидтары жапырақтар мен сабақтарда да кездеседі, оған хармала алкалоидтары да кіреді. Йохимбин, гармин, гармалин және аджалицин төмендеу ретімен кездеседі, йохимбин ең жоғары. Темекі өсіретін өсімдік жердің ауыр металлдарын тез сіңіріп алып, жапырақтарына жинап қояды. Бұл заттар түтінді жұтқаннан кейін пайдаланушының ағзасына тез сіңіп кетеді. Темекіде келесі фитохимиялық заттар бар: глюкозидтер (табацинин, табацин), 2,3,6 триметил 1,4 нафтохинон, 2 метилхинон, 2 нафтиламин, пропион қышқылы, анталин, анетол, акролеин, кембрен, холин, никотеллин, никотианин және пирен.

Мегастигматириен

Темекі хош иісі түрлі ұшқыш қоспалардың болуынан пайда болады; мегастигматириенон темекідегі негізгі дәм қоспасы болып табылады. Мегастигматириенон темекі өнімдерінің дәмдеуіші ретінде де қолданылады. Мегастигматириенон, циклогексенон және каротиноидтардан алынған хош иісті қоспа шарапқа тән дәмдеуіш белгілерін береді. Мегастигматириенон - сыра ашытқысының метаболиті.

Мекендейтін орта және экология

N. tabacum тропикалық және субтропикалық Америкада өседі, сонымен қатар арамшөп ретінде де пайда болады. N. tabacum температураға, ауаға, жер ылғалдылығына және жер түріне сезімтал. Өсімдіктің өсуі үшін ауа температурасы жақсы; атмосфералық ылғалдылық 80 - 85% және азот деңгейі жоғары емес топырақ да оңтайлы.

Паразиттер

Картоптың түйіршік көбелі (Phthorimaea operculella) - олигофаг жәндіктер, олар Solanaceae туысына жататын өсімдіктермен, мысалы, темекі өсімдіктерімен тамақтанады. Аналық P. operculella жұмыртқаларын қою үшін жапырақтарды пайдаланады және ұрықтан шыққан личинкалар жапырақтың мезофилін жейді.

Қолданылуы

Бұл өсімдік Кариб теңізінде өседі. 1560 жылы Францияның Португалиядағы елшісі Жан Нико де Вильмен француз сарайына "көрнекі дәрі" ретінде темекі тұқымы мен жапырағын әкелді. 1586 жылы ботаник Жак Далэшамп бұл өсімдікке "Герба никотиана" деген атау берді, оны Линней де қабылдады. Алғашында ол сәндік өсімдік ретінде, содан кейін жалпыға ортақ шылым мен темекі өсімдігіне айналғанға дейін панацея ретінде қарастырылды. Африкаға темекі 17 ғасырдың басында келген. Жапырақтан алынған экстракт 20-ғасырдың басына дейін зиянкестерді жоюдың танымал әдісі болды. 1851 жылы бельгиялық химик Жан Стас темекі экстрактының кісі өлтіру уы ретінде қолданылуын анықтады. Бельгиялық граф Ипполит Висар де Бокарме өзінің қайын ағасын темекі жапырағы экстрактымен уландырып, оған аса қажет ақшаны жинап берді. Бұл сот медицинасында алкалоидтардың алғашқы нақты дәлелі болды. Қазір оны бүкіл әлем бойынша өсіруде. Өсімдіктің барлық бөліктерінде никотин бар, оны бөжәктерді құрту үшін қолдануға болады. Кептірілген жапырақты да қолдануға болады, олар кептірілгеннен кейін 6 ай бойы тиімді болып қалады. Жапырақтың шырынын денеге құрттармен күресу үшін сүйреуге болады. Жапырақтарын кептіріп, мас ету үшін жеуге болады. Кептірілген жапырақтарынан шарап немесе темекі шегеді. Бұл - темекі, сигара және басқа да өнімдерді жасау үшін қолданылатын негізгі түр. Тұқымнан кептіргіш май алынады. Басқа сорттары сәндік өсімдіктер ретінде өсіріледі.

Емдеу және ескіру

Темекі жиналғаннан кейін оны кептіріп, дәмін көтеру үшін тоздырады. Темекілерді тазартудың төрт әдісі бар: ауамен тазарту, отпен тазарту, түтінмен тазарту және күнмен тазарту. Тұздау әдісі темекі түріне және оның мақсатты қолданылуына байланысты. Ауамен тазартылған темекі жел мен күн сәулесінен қорғалған, жақсы желдетілетін қорада алты-сегіз апта бойы ауамен кептіріледі. Ауамен тазартылған темекіде қант аз, бұл темекі түтінінің жеңіл, тәтті дәміне және никотинге ие. Сигара мен бурли темекісі ауамен тазартылады. Өрт сөндіру кезінде қораның еденіндегі төмен күйген оттан түтін жапырақтарға енеді. Бұл жапырақтарға ерекше түтінді хош иісі мен дәмі береді. Өртпен қату үштен он аптаға дейін созылады, сонда қант аз, никотин көп түтін пайда болады. Құбыр, қымыз, тынық түтін отпен тазартылады. Түтіннің түтінге ұшырауы үшін ыстық ауамен жылытылатын жабық қорада сақталады, бірақ түтін түтінге тікелей ұшырамайды. Бұл әдіспен қант мөлшері жоғары, никотин мөлшері орташадан жоғары темекі өндіріледі. Бұл емдеудің ең жылдам әдісі, шамамен бір апта қажет. Вирджинияның түтінге тазартылған темекісін жарық темекі деп те атайды, өйткені түтінге тазарту оның жапырағын алтын, қызғылт сары немесе сары түске айналдырады. Күннің әсерінен тазартылған темекі күн сәулесінде кептіріледі. Бұл әдіс Грекияда, Түркияда және басқа да Жерорта теңізіндегі елдерде шығыс темекіні өндіруде қолданылады. Күнге күйдірілген темекіде қант пен никотин аз болады және темекіде қолданылады. Темекі қатып қалған соң, жұмысшылар оны 20 - ға жуық жапырақтан тұратын кішкентай бумаларға байлайды немесе машинамен үлкен блоктар жасайды. Жемістерді бір-үш жыл бойы пісіріп, дәмін жақсартады.