Кіріспе
Ми бетіндегі бүгілу Нейроанатомияда сулькус (лат. sulcus - "қоңыр"; лат. sulci - "қоңыр") - ми қабығындағы ойық немесе саңылау. Ол гирусты (көп. мидың адам мен басқа сүтқоректілердің тән бүктелген түрін жасайды. Үлкен шұңқырлар, әдетте, жарықтар деп аталады.
In neuroanatomy, a sulcus (Latin: "furrow"; : sulci) is a depression or groove in the cerebral cortex. It surrounds a gyrus (pl. gyri), creating the characteristic folded appearance of the brain in humans and other mammals. The larger sulci are usually called fissures.
Құрылымы
Сулки, сопақшалар, гири, бүгілулер немесе қырқалар ми қабығының бүгілген бетін құрайды. Үлкен немесе терең сульцилер жарылыс деп аталады, ал көптеген жағдайларда бұл екі термин бір-біріне ауыспалы. Қиылған қабық адам мен басқа сүтқоректілердің миы үшін үлкен беттік аумақ жасайды. Адам миына қарасақ, оның бетінің үштен екі бөлігі саңылауларда жасырынған. Сыршалар мен жарықтар - бұл қабықтың екі ойығы, бірақ олардың көлемі бойынша ерекшеленеді. Сулькус - бұл гирусты қоршап тұрған, терең емес саңылау. Жарық - миды жасушаларға, сонымен қатар екі жарты шарға бойлық жарық ретінде бөлетін үлкен саңылау.
Кеңейтілген жер бетінің маңызы
Мидың бетінің көлемі ұлғая түскен сайын, оның функциялары да арта түседі. Жай бетті ми белгілі бір шамада ғана өсе алады. Жер бетіндегі сулькус деп аталатын ойық өсімді жалғастыруға мүмкіндік береді. Бұл өз кезегінде мидың функцияларын одан әрі дамытуға мүмкіндік береді.
Түрлілігі
Сулькалық үлгі адам жеке тұлғаларында әр түрлі болады, ал бұл түрлендірудің ең толық шолуы, бәлкім, Оно, Кубик және Абернатидің атласы: Ми сулькаларының атласы. Алайда кейбір көрнекті сульцилер жеке адамдарда, тіпті түрлерде де кездеседі, бұл жеке адамдар мен түрлер арасындағы ортақ номенклатураны мүмкін етеді.
Даму
Адамда мидың бүлінуі шамамен бес айда пайда болады және толықтай дамуы үшін кем дегенде туылғаннан кейін бірінші жылға дейін қажет. Адамның дамуы әр түрлі болады. Генетикалық, эпигенетикалық және қоршаған орта факторларының әсер етуі толық түсініксіз. Кортикальді шұңқырлардың ені тек жасқа қарай ғана емес, сонымен қатар қарт адамдарда когнитивтік кемумен де өседі.
Басқа жануарлар
Мүсінде жарықтар санының түрлер арасындағы өзгеруі жануардың өлшемі мен мидың өлшемімен байланысты. Жазық немесе бүктелген миы бар сүтқоректілер лиссенцефаликтер деп аталады, ал бүктелген немесе бүктелген миы барлары гиренцефаликтер деп аталады. Екі топтың арасын бөлу қабықтың бетінің ауданы шамамен 10 см2 және мидың көлемі 34 см3 болғанда пайда болады. Биберлер мен капибаралар сияқты ірі кеміргіштер гиренцефальды, ал тышқандар мен тышқандар сияқты кіші кеміргіштер лисенцефальды.