Кіріспе

Гонконг белсендісі және саясаткер (1913-2015) Эльзи Ту (; ; 2 маусым 1913 8 желтоқсан 2015), ертерек өмірінде Эльзи Эллиотт деп аталған, Гонконгтағы ағылшын туылған әлеуметтік белсенді, 1963 жылдан 1995 жылға дейін Гонконгтың қалалық кеңесінің мүшесі болып сайланды, 1988 жылдан 1995 жылға дейін Гонконгтың заң шығарушы кеңесінің мүшесі болды. Ту Англияның Ньюкасл-апон-Тайн қаласында туып өскен. 1951 жылы Қытайда миссионер болып қызмет еткеннен кейін Гонконгқа көшіп келді. Ол отаршылдық пен жемқорлыққа деген қатал жеккөрушілігімен, сондай-ақ кембағалдар үшін жасаған еңбегімен танылды. Ол 1966 жылғы Коулун төңкерісіне қатысып, кейіннен төңкеріске айналған жұлдызды паромның тарифін көтеруге қарсылық білдірді. Ол 2015 жылы 8 желтоқсанда 102 жасында Гонконгте қайтыс болды.

Ерте өмір

Ту 1913 жылы 2 маусымда Ньюкасл-апон-Тайнда Джон мен Флоренс Хьюмның жұмысшы отбасында дүниеге келді. Бенвелл орта қыздар мектебі мен Хитон орта мектебінде оқығаннан кейін, ол Ньюкасл университетінің басында болған Армстронг колледжінде оқыды, 1937 жылы бакалавр дәрежесін алды. 1937 жылдан 1947 жылға дейін ол Галифакста мектеп мұғалімі болды, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Азаматтық қорғаныс еріктісі болды. Юм 1932 жылы университеттегі алғашқы жылында христиан дінін қабылдады. 1946 жылы Уильям Эллиоттпен үйленді, 1947 жылы Қытайға миссионер ретінде барып, Ифенг қаласында орналасты. Юм 1949 жылы Қытай Коммунистік партиясы билікті қолға алып, Қытайдан барлық шетелдік миссионерлерді қуып шығарғаннан кейін Нанчаннан Гонконгқа көшіп барған соңғы миссионерлер тобының бірі болды. Ол Каи Так жаңа ауылы деп аталатын Вонг Тай Син ауданындағы қоқыс үйлеріндегі заңсыз пәтерде тұратын. Көп ұзамай ол жемқорлық туралы біледі, өйткені үйлерді басып алушылар триадалық топтарға қорғаныс ақшасын төлеуі керек еді. Ол жердегі кедейлік пен әділетсіздікке таңғалған және Гонконг қоғамының жағдайына жанашырлық танытқан Элси күйеуінің қатал протестанттық сеніміне және олардың шіркеуінің, Плимут ағайындарының, әлеуметтік мәселелерге араласудан бас тартуына көңілі қалды. 1955 жылы Гонконгте өткен конгресте ол Плимут бауырластарынан кетіп қалды. Ол білім беру жұмыстарын жалғастыру үшін Гонконгқа жалғыз оралды. Ол күйеуімен ажырасып, бір уақыт бойы Коулунның қабырғалы қаласындағы пәтерде ас үйде тұрды. 1954 жылы ол Кай Так маңындағы қоқыс қоқыстары бар ескі әскери шатырда кедей балаларға арналған Му Куанг ағылшын мектебін құрып, жұмыс істеді. Ол 30 оқушымен бірге ескі әскери шатырда бастады. Бір жыл бойы ол Гонконг баптистік колледжінде ағылшын, ағылшын әдебиеті және француз тілдерін оқыта бастағанға дейін нан мен судан басқа ештеңемен өмір сүрмеді. Сондай-ақ, ол мектепте өзінің әріптесі Эндрю Ту Хсуэ Квеимен танысты, ол 30 жылдан кейін оның күйеуі болды. Mu Kuang ағылшын мектебі қазір Кунь-Тонгтың Кун Лок жолында орналасқан, ол Гонконгтың аз қамтылған отбасыларының 1300 баласына қызмет көрсетеді. 2000 жылға дейін мектеп директоры болып қызмет етті.

Ерте араласу

Эллиотт Гонконгқа алғаш келген кезде ол көрген әділетсіздіктерден шошып қалды. Алайда оның шіркеуі әлеуметтік белсенділікке жол бермеді. Ол шіркеуден кеткеннен кейін, ол "43 жасында жаңа өмірді бастағандай сезінді, ол жердегі адамзаттың миссиясын орындады, ал көктегі үйді [өз] үшін емес". Ол The Guardian газетіне жазған хатында Гонконгтағы қытайлықтардың ұзақ жұмыс уақытына, төмен жалақысына және примитивті еңбек жағдайларына наразылығын білдірді. Оның хатында Ұлыбритания парламенті талқылау барысында айтылды. Бұл дау Гонконгтағы еңбек реформасына әкелді. Эллиотт балалардың еңбегін Гонконгта ресми түрде мойындап, қабылдағанын көріп, қатты таңғалды.

Қалалық кеңес мүшесі

Саяси белсенділікке ие болған Эллиотт алғаш рет 1963 жылы қалалық кеңеске сайланды, бұл орган жергілікті ауданның қоғамдық денсаулық сақтау, демалыс, мәдениет, тамақ гигиенасы, шұңқыр және базарлар сияқты мәселелерді қарастыратын орган. Оның мүшелері ішінара халықпен сайланды, ішінара тағайындалды. Ол кезде бұл колониядағы жалғыз сайланған лауазым болатын. Брук Бернакидің реформа клубы әйел үміткерді іздеді, ал Эллиотт жарысқа түсті. Ол кезде қалалық кеңесте екі квази-оппозициялық партия - Реформа клубы мен Азаматтық қауымдастық колониядағы конституциялық реформаны жүргізу үшін кеңестегі төрт орынға біріктірілген билет құрды. Кейіннен ол клубтан шығып, 1967 жылы қайта сайлауға тәуелсіз кандидат ретінде қатысты. Қалалық кеңеске мүше болу үшін сол кездегі негізгі талаптардың бірі - ағылшын тілін білу еді. Эллиотт мұны әділетсіз деп санады және кеңесші Денни Хуан және басқалармен бірге қытай тілін ресми тіл ретінде тану үшін жылдар бойы лоббилер жасады. Эллиотт 1986 жылы Герри Форсгейтпен бірге Урбандық кеңестің төрағасының орынбасары болды. 1995 жылы жеңілгенге дейін ол әрқашан ең көп дауыспен қалалық кеңеске қайта сайланды. Ол сондай-ақ Хонконгтың Біріккен Ұлттар Ассоциациясының өкілі болды, ол 1960-шы жылдары колонияда өзін-өзі басқаруды жақтады. 1966 жылы Эллиот Лондонға барып, колониялар жөніндегі мемлекеттік хатшы Фредерик Ли және парламент мүшелері сияқты саясаткерлермен кездесті. Ол колонияның экономикалық теңсіздік, колониялық үкіметтегі сыбайлас жемқорлық және басқа британдық колонияларда көрінгендей Гонконг үшін өзін-өзі басқару туралы Гонконгқа қатысты Патшалық тергеу комиссиясын іздестірді. Ол сондай-ақ кейбір парламенттік мүшелерді Гонконгқа шақырды және 1979 жылы Гонконгтағы конституциялық өзгерістерді талқылау үшін Лондонға сайланған қалалық кеңесшілердің делегацияларына қосылды. Билеттерді көтеру 1966 жылдың наурыз айында Көлік жөніндегі консультативтік комитетпен мақұлданды, онда қарсы дауыс берген жалғыз адам - Эллиотт. Эллиоттың әрекеттерінен шабыт алған Со Со Чунг есімді жас жігіт 1966 жылы 4 сәуірде Орталықтағы жұлдызды паром терминалында "Хейл Элси" деген сөздерді қолмен жазған қара жакетімен аштық ереуілге шықты. Көп ұзамай ол тұтқындалып, тағы да наразылық акциялары басталды, олар ақырында 1966 жылдың сәуірінде Коулун тонауына айналды. Эллиотты үкіметті қолдайтын БАҚ-тың жала жабуына ұшырады және оны ресми тергеуге шақырады, оны тәртіпсіздіктің бастауышы ретінде бейнелеп, оны "Эллиотт тәртіпсіздік" деп атайды. Эллиотт гейлердің құқықтары үшін күресті. Ол үкіметті гомосексуализмді 1967 жылы Ұлыбританияда жасағаны сияқты қылмыс деп санамауға шақырды, бірақ жергілікті тұрғындар қарсылық білдіретінін айтты. Ол тікелей губернатор МакЛехозға жүгінді, ол да гей-құқықтарын қолдады, бірақ ол қауымдастық қылмыстық құқықтарды жоюға қарсы болады деген пікірді білдірді. 1979 жылдың қыркүйегінде ол сэр Юэ Кён Канға жүгінді, бірақ ол және басқалар реформаны тоқтатуды жалғастырды. Гонконгтың Қытай егемендігіне оралуына дейін Ту Қытай үкіметі ұнатқан демократияның баяу жүруін жақтады, ол "кете-кете" деп сатуға арналған, бұл Эмили Лау және Мартин Ли сияқты жылдам демократияландыруды жақтаған көптеген демократтарға қарсы. Ол соңғы губернатор Крис Паттеннің сайлау реформасына қарсы шығып, британдықтардың Гонконгқа онжылдықтар бойы демократия беруден бас тартуына күмән келтірді, бірақ мұндай реформаларды тек "қадірсіз отаршылдық дәуірінің" соңғы жылдарында ғана алға жылжытты, бұл кезде Гонконгта "жоюға демократия ешқашан болған жоқ". 23-бапқа қатысты дау 2003 жылғы 1 шілдедегі наразылық акциясын тудырды, оған 500 000-нан астам адам қатысты. Заң жобасын қауіпсіздік министрі Реджина Ип ұсынған болатын. Соңғысы 2007 жылы Демократтық партияның бұрынғы Бас хатшысының қарсыласы Ансон Чанға қарсы сайлау арқылы Заң шығарушы Кеңеске қатысқанда, Ту Пекин қолдаған Ипке ашық қолдау білдірді. 2013 жылы ол Гонконгтағы табыстың теңсіздігіне наразылық білдірді және "өкілі жоқ байларға" жанашырлық білдірді. Ол миллиардшы Ли Кашиннің Хатчисон Вампоа компаниясына қарсы шабуылдаған теңіз кемесі жұмысшыларына жанашырлық білдірді. 2013 жылдың маусым айында Ту 100 жасқа толды. 100 жасқа толған күні Мю Куангтың түлектері оның құрметіне Элси Ту білім беру қорын құрды. Үш басшының барлығы Лёнг Чун Ин және оның екі алдыңғысы Тунг Чхе Хва мен Дональд Цанг 20 желтоқсанда Туның жерлеу рәсіміне қатысқан. Жерлеу рәсім�...

Отбасы және неке

Туның әкесі Джон Юм, бастапқыда бақшада жұмыс істейтін, ол бір жаста болғанда Бірінші дүниежүзілік соғыста соғысуға жіберілді. Ол қазбаларда газбен өлтіріліп, өмірінің соңына дейін азап шекті. Ту өзінің ар-ожданына әкесінің соғыста көрген-білгендерін айтып бергені қатты әсер еткенін айтады. Ол соғысты жек көріп, барлық адамдарға жанашырлық танытты. Ол агностик болып, саясатқа қызығушылық танытты. Оның отбасы діндердің екіжүзділігі, марксизм, жұмысшылардың құқықтары және спорт туралы әңгімелеседі. Әкесінің ықпалынан туған солшыл дүниетанымы Туны "кем дегенде өмірде жақсы және пайдалы бола аламын" деген шешімге жеткізді. Ол екінші күйеуі Эндрю Ту Хсуэ Квеймен кездесті, ол 1950-ші жылдары Ішкі Моңғолиядан Гонконгқа келген болатын. Олар Му Куанг ағылшын мектебінде жұмыс серіктестері болды, Эндрю қытай тілін, ал Эллиотт басқа да 1-ші сынып пәндерін оқытты. Мәдениет пен тілдің айырмашылығына қарамастан, ол Эндрюдің идеялары оны әкесімен бөліскен күндеріне қайтаратынын байқады. 1985 жылы, екі ұстаздың танысқанына 30 жыл өткен соң, олар ақыры үйленді. Ендрю 2001 жылы қайтыс болғанға дейін олар некеде тұрды. Бас хатшы Кэрри Лам Тумен танысуы университет кезінде, ол студент кезінде, Ту бастаған әлеуметтік іс-шараларға қатысқан кезде басталғандығын айтты.

Марапаттар

Ту Гонконгке көрсеткен еңбегі үшін көптеген марапаттар алды. 1975 жылы оған "Халық қызметі үшін Рамон Магсейсей" сыйлығы берілді. Ол 1977 жылы сыбайлас жемқорлыққа қарсы жұмысы үшін Британ империясы орденінің командирі (CBE) болды. 1997 жылы ол SAR марапаттау жүйесіндегі ең жоғары құрмет - Grand Bauhinia Medal (GBM) иегерлерінің бірі болды. Оған бірқатар құрметті дәрежелер де берілді. Ол 1988 жылы Гонконг университетінен әлеуметтік ғылымдар бойынша құрметті докторлық дәрежесін, сондай-ақ 1994 жылы Гонконг политехникалық университетінен заңдар бойынша және Гонконгтың ашық оқыту институтынан әлеуметтік ғылымдар бойынша құрметті докторлық дәрежесін алды. Армстронг колледжінен (кейін Ньюкасл университеті) Дурхам университетінің түлегі, ол 1996 жылы екі университеттен де азаматтық құқықта құрметті докторлық дәрежесін алды.