Кіріспе

1785 жылы Вьетнамда Tây Sơn әскерлері мен Сиам арасында болған шайқас Rạch Gầm Xoài Mút шайқасы (, การรบที่ซากเกิ่ม สว่ายมุต) 1785 жылы 20 қаңтарда Вьетнамның Tây Sơn әскерлері мен Сиам әскерлері арасында қазіргі Тьен Цзян провинциясында болған шайқас. Бұл Вьетнам тарихындағы ең үлкен жеңістердің бірі болып саналады.

Өмірбаян

XVIII ғасырдың соңында оңтүстік Вьетнамда бүлік шықты. Оңтүстік Вьетнамның тұқым қуалайтын билеушілері Нгуен иелері 1777 жылы Tây Sơn ағайындары Нгуен Нхау, Нгуен Хуэ және Нгуен Луньменмен құлатылды. Қолдаушылардың көмегімен Нгуен Аньнаме, соңғы Нгуен иелерінің немересі, Джиа Джинді (қазіргі Хой Чи Мин қаласы) Đại nguyên súy Nhiếp quốc chính ("Басты қолбасшы және регент") ретінде қайта басып алды және кейін өзін Нгуен Вун ("Нгуен патшасы") деп жариялады. 1783 жылы Тьай Сон көтерілісшілері Гиа-Джинді қайта басып алды. Нгуен Анх Фу Куан аралына қашуға мәжбүр болды, ал оның әскеріне Тхэ Сон әскері шабуыл жасап, жеңіп шықты. Аньның генералдарының бірі Цу Ван Тиеп Сиамға көмек сұрауға жіберілді. Вьетнамдық деректерге сәйкес, сиамдық генерал Тхат Схи Да (多, сондай-ақ Чат Си Да) қолбасшылығындағы әскер келесі жылы Ха Тхенге келді. Нгуен Ань онымен Сиамға кетіп, онда король Рама І-мен кездесті. Ол Сиам Аньның Вьетнамдағы үстемдік үшін күресін қолдайтынын уәде етті. Бұл оқиға тек Тайландтың патшалық жылнамаларында ғана айтылған. 1783 жылы Пхрая Нахонсаванның (พระยานครสวรรค์) қолбасшылығындағы сиамдық әскер Нгуен Анға көмек көрсету үшін Камбоджаға аттанды. Олар Садекте (Са Джек) Вьетнамның Нгуен Лữname=taysonsiamname) күштерімен соғысып, әскери кемелерді, тұтқындарды және қару-жарақты басып алды, бірақ кейін оларды Тай Сонға қайтарып берді. Бірқатар генералдар, олардың ішінде Пхрая Вичитнаронг (พระยาวิชิตณรงค์) шешімді мақұлдамады және Бангкокке жасырын хабар берді. Пхрайя Нахонсаван және оның 12 адамы Аюттаядағы Фотарам ғибадатханасының зиратында өлтірілді. Пхрая Вичитнаронгтың қол астындағы сиамдық камбоджалық жаяу әскерлер Са Джекке (Пямчопсадаек) шабуыл жасады, онда олар бірнеше Тай Сон отрядтарын жеңді. Пхрайя Вичитнаронг Ба Лайға (Пямбарай) қарай жүріп, Бан Пэйунгта (Ба Гьон) Тай Сон әскеріне шабуыл жасады. Алайда сиамдық басқыншылар Tây Sơn әскерінің күшейген қарсылығына тап болды. Трон Ван Да сиамдық басқыншыларға қарсы батыл соғысты. 30 қарашада ол Сиам Нгуен флотын жеңіп, Цу Ван Тиепті (Нгуен флотының ең жоғары қолбасшысы) өлтірді және Сиам генералы Тхат Схи Даны Ман Тит өзенінде жарақаттады. Ле Ван Куан Нгуен флотының ең жоғарғы қолбасшысы ретінде Тиептің орнын басып алды. 1784 жылдың аяғында сиамдықтар Rạch Giá, Trấn Giang (Cần Thơ), Ba Thắc (Srok Pra sak, Sóc Trăng), Trà Ôn, Sa Đéc, Mân Thít (немесе Mang thít, Man Thiết) қалаларын басып алып, Hà Tiên, An Giang және Vĩnh Long қалаларын басқарып қалды. Бірақ маңызды жерлер, соның ішінде Mỹ Tho және Gia Định, әлі де Tây Sơn әскерінің бақылауында болды. Жауды жеңе алмайтынын түсінген Трэн Ван Да Джан Ван Транды Куй Ньонға көмекке жіберді.

Шайқас

Нгуен Хуанның басшылығымен Тьи Сондың күштері Кюй Нхоннан оңтүстікке қарай жүріп, 1785 жылдың қаңтарында Кочинчина аумағына жетті. Хуэ Сиам әскерлерінің штабы Тра Таннан алыс емес Mỹ Tho қаласында штаб-пәтерін құрды. Тьей Сон флотының шағын топтары Сиамның бекіністі жерлерін су тасқыны кезінде қинаған және су тасқыны кезінде кері шегінген. Олар Сиам теңіз флоты туралы мәлімет жинап, осал болып көрінді. Көптеген жеңістерден кейін сиамдық әскер мен теңіз әскерлері өздеріне тым сенімді болды. Тьи Сон күшінің құпия қаруларының бірі - өте алыс қашықтықтан от ағынын шығаратын Hỏa Hổ Thần Công (Жалынып тұрған жолбарыс пушкасы) болды. Соғыс сіамдықтардың қатерлі күшін жоюмен аяқталды, өйткені вьетнамдық дереккөздерге сәйкес сиамдық теңіз флотының барлық кемелері жойылды.