Кіріспе
Палестиналық жазушы Халил Бейдас (خليل بيدس, Халил Бедас, Халил Байдас, Халил Бейдас) (18741949) - палестиналық ғалым, педагог, аудармашы және романист. Бейдас ливандық банкир Юсеф Бейдастың әкесі және Эдвард Саидтың әкесі. Халил әл-Сакакини, Иззат Дарваза және Нәжиб Нассар сияқты замандастарымен бірге Бейдас ХХ ғасырдың басында Аль-Нахда мәдени қайта өрлеу кезінде Палестинаның ең көрнекті зиялыларының бірі болды. Бейдас қазіргі Левант қысқа әңгімесі мен романының ізашарсы болды. Ол сондай-ақ көп аудармашы болды - 1898 жылы ол Толстой мен Пушкиннің кейбір шығармаларын араб тіліне аударды. Сонымен қатар, ол "аль Нафаис аль 'асриях" (النفائس العصرية, Қазіргі қазыналар) журналын құрды, ол Сирияның Осман вилайеті (бүгінгі Израиль, Палестина, Иордания, Сирия және Ливан) мен Палестина диаспорасында әдеби ортада жақсы атақ алды. Бейдас Раид әл-қисса әл-филастиния (Палестиналық қысқа әңгіменің ізашарсы) деп те белгілі. Ол әйелі Адельмен 4 ұл, 4 қыз тәрбиеледі.
Khalil Beidas (خليل بيدس, also transliterated Khalil Bedas, Khalil Baydas, Khalil Beydas) (1874–1949) was a Palestinian scholar, educator, translator and novelist. Beidas was the father of Palestinian Lebanese banker Yousef Beidas and was a cousin of Edward Said's father. Alongside contemporaries such as Khalil al Sakakini, Izzat Darwaza and Najib Nassar, Beidas was one of Palestine's foremost intellectuals in the early twentieth century during the Al Nahda cultural renaissance. Beidas was the pioneer of the modern Levantine short story and novel. He was also a prolific translator—as early as 1898, he had translated some of the works of Tolstoy and Pushkin into Arabic. In addition, he established a magazine, "al Nafā'is al 'asriyyah" (النفائس العصرية, The Modern Treasures), which acquired a good name in literary circles both in the Ottoman vilayet of Syria (broadly corresponding to today's Israel, Palestine, Jordan, Syria, and Lebanon) and the Palestinian Diaspora. Beidas is also known as Raʾid al qissa al filastiniyya (the pioneer of Palestinian short story). He and his wife, Adele, had 4 sons and 4 daughters.
Білім және мансап
Бейдас 1874 жылы Сирияның Вилаеті Осман Палестинасының Назарет қаласында дүниеге келді және орыс православиелік әл-Мускубияда (қазіргі уақытта Эдвард Саидтың айтуынша, негізінен палестиналықтарды ұстап тұру және тергеу орталығы) және Назареттегі орыс мұғалімдерін даярлау орталығында (қазір Израиль полиция бөлімшесі) оқыды. Палестиналық студенттер үшін оқу ақысы төленбейді, ал сабақ араб тілінде жүргізілсе де, орыс тілін үйренуге үлкен мән берілді. Бейдас өзінің естеліктерінде: "Ол кезде Палестинадағы орыс мектептері, сөзсіз, ең жақсылар еді" деп айтқан. Ол 1892 жылы бітірді. Бейдастың білімі классикалық араб мәдениеті негізінде болды, және христиан болса да, Бейдас хафиз ретінде атақ-даңққа ие болды. Жиырмадан асқан Бейдас Сирия мен Палестинаның көптеген жерлерінде орыс миссионерлік мектептерінің директоры болып тағайындалды. Кейіннен ол Иерусалимдегі англикандық Сент-Джордж мектебінде араб тілі бойынша аға мұғалім болды. Бейдас 1892 жылы Ресей Православ шіркеуінің қамқоршысы ретінде бітіргеннен кейін Ресейге сапар шекті. Ол жерде болған кезінде Николай Бердяевтің идеялары, XIX ғасырдың аяғындағы Достоевский сияқты орыс мәдени ұлтшылдарының идеялары және Максим Горький мен Лев Толстой сияқты жазушылар әсеріне ұшырады. Палестинаға оралғаннан кейін Бейдас көп еңбек сіңірген аудармашы болды және орыс әдебиетінің басты жазушыларын араб тілінде сөйлейтін әлемге таныстыруда басты рөлге ие болды. Сондай-ақ, орыс тіліндегі аудармалары арқылы ол ағылшын, француз, неміс және итальян жазушыларының көптеген аудармаларын шығарды. Бұл жаңашыл аудармалар Палестинада ғана емес, бүкіл араб әлемінде кеңінен әсер етті. Араб әлемінде Ирақтың Ма'руф әл Русафи (1875-1945), Ливанның Халим Дамус (1888-1957) және Вади әл Бустани (1888-1945) сияқты әртүрлі авторларға әсер етті. Оның аудармадағы әдісі ерекше болды - ол еркін аударды, шығармашылық "арабтастыру" романның негізгі мақсаты деп санаған нәрсеге қол жеткізгенше, күнделікті өмірден және адам табиғатынан алынғанға дейін шығу тегін өрнектеп немесе қысқартты. Эдвард Саид Латтердің айтуынша, Бейдастың романдары "палестиналық ұлттық сәйкестікті құруда, әсіресе сионисттік қоныстанушылардың ағыны кезінде маңызды рөл атқарды. Оның бұл жанрға алғашқы кіруі 1920 жылы "Әл Уәрит" (Мұрагер/Мұрагер) болып табылады. Бұл кітап 1948 жылға дейін ара-тұра пайда болған, бірақ сол сәттен кейін ғана, кейіннен, күйреген жазушылар үшін маңызы бар Палестинаны бөлу жоспары мен Израиль мемлекетінің құрылуы туралы тақырыпты қарастырды. Бұл жерде яһудилер пайдаға ақша тауып, адал адамдар қанаушылыққа ұшырайды. Бұл 1948 жылғы палестиналық қуғын-сүргін мен қашудан бұрын жазылған екі палестиналық романдардың бірі, екіншісі - Исхак Муса әл Хусаинидің "Кошқаның естеліктері" (1943). Ол 1930 жылдары 1948 жылға дейін өркендеген палестиналық театрдың дамуында маңызды рөл атқарды. Ресей Православ шіркеуінің берік байланыстарын ескере отырып, Бейдас Палестинаның Православ шіркеуінің жетекші мүшесі болды, ол Иерусалимдегі Православ істерін басқаруға жауапты болған Араб Православ және Грек Діни қызметкерлерінің біріккен кеңесінде Солтүстік Палестинаның Православ христиандарын білдірді. 1920 жылы Неби-Муса төңкерісі кезінде, бұл британдық мандаторлық билік орындарының Бальфур декларациясының Палестинаға сионисттік көші-қонды ашуға бастамасына наразылық білдіру үшін пайда болды, Бейдас "жанды қоздырушы сөз сөйлеген" басты спикерлердің бірі болды. Кейбір баяндамашылар қоздырғыштар деп саналды: көпшілік "жұрттың қанын ішеміз" деп айқайлап жауап берді. Бейдастың сөздері: "Менің дауысым эмоциядан әлсіреп жатыр, бірақ менің ұлттық жүрегім ешқашан әлсіремейді". Ол бірнеше адаммен бірге тұтқындалды. Бір мәліметке сәйкес, ол 1921 жылы босатылды, өйткені оның қолдауын қамтамасыз етіп, қарсылығын жеңілдетеді деп күтілді. Ливандағы француз мандаторлық билігі "оның алақанын майлау" және оны британдықтарға қарсы саяси үгіт-насихат жазуға мәжбүрлеу үшін ұсыныстар жасады, ол британдықтардың лакейі немесе француздардың мақтанышы болуға ниеттенбейтіндіктен бас тартты. Көп ұзамай, 1922 жылы ол Иерусалим қаласының тарихын жариялады, Та'рих әл-Құдс (Иерусалим тарихы), (1922) Қысқа әңгімелер жинағы Масарих әл-Адхан (Аң-ойының жайылымдары) 1924 жылы шықты және оқырманды моральдық тұрғыдан көтеруге және тәрбиелеуге көркем әдебиетті қолдануын көрсетеді. Бейдас еуропалық мәдениетке, әсіресе оның гуманитарлық және әлеуметтік аспект�...
Әл-Нафаис
Бейдастың апталық басылымы "Әл Нафаис әл асриях" (النفائس العصرية, Қазіргі заман қазыналары) 1908 жылы Хайфада, 1908 жылдың шілдесінде жас түрік төңкерісі кезінде құрылған. Ол бастапқыда оны "жазғырып, көңілді ойын-сауық жасау журналы" (majallat latā'if wa fukāhãt) деп сипаттады. Ол қысқа әңгімелерден бастап, орыс тіліндегі романдарды серияға шығарумен бастады. Бейдас өзінің анонимді шығармаларының бірінде өз қоғамының аталарын балаларын "бостандық дәуіріне" (әл-хурийия) дайындауға шақырды. Бұл дәуірде еркін адам өз заңын (шарият) құра алатын және өзін өзі басқаратын адам (қиядат nafsibi) болады. Көп ұзамай 1911 жылы өндіріс Иерусалимге көшірілді, онда ол Иоганн Людвиг Шнеллер (1820-1896) құрған Иерусалимдегі Сирия балалар үйінің (Дар әл Айтам) баспаларында басылды. Бұл оқиға 1908 жылдың шілдесінде жас түрік төңкерісінен бірнеше ай өткен соң болды. Бұл арабтардың Левант пен Палестина диаспорасында тұратын араптар арасында ең танымал мерзімді басылымдардың біріне айналды. Бейдас журналдың техникалық жағынан толық бақылауында болды, оның мазмұнының көпшілігін өзі редакциялады. Ол Ұлы Сирия мен Палестина диаспорасындағы барлық белсенді жазушылардың ауызша сөзіне айналды және Бразилия мен Австралияға дейін кеңінен таралды. Нафаис аймақтағы жалпы мәдени оянудан және әдеби және ғылыми мәселелерге көбірек көңіл бөлуден пайдаланған көрнекті мекемеге айналды. "Ан-Нафаис" журналының бірінші санының алғы сөзінде Бейдас романның ақылына нұрын шашудағы өркениеттің ұлы тіректерінің бірі екенін түсіндіріп, оқырмандардың назарын шығармашылық өнердің интеллектуалдық, әлеуметтік және моральдық тұрғыдан маңыздылығына аударуды мақсат тұтты.