Кіріспе

Британдық тарихшы Альберт Хабиб Хурани (ألبرت حبيب حوراني Albart Ḥabīb Ḥūrānī; 31 наурыз 1915 – 17 қаңтар 1993) – ливандық британдық тарихшы, Таяу Шығыстың тарихы және Таяу Шығысты зерттеу саласында маманданған.

Өмірбаян және білім

Хурани Англияның Манчестер қаласында Сомая Расси мен Фадло Хураниның ұлы ретінде дүниеге келді. Фадло кейін Бейрут американдық университетінде оқып, Манчестерде мақта саудагері болып жұмыс істеді. Альберттің ағалары – философ, тарихшы және классик Джордж Хурани және Тунис президенті Хабиб Бургибаның экономикалық кеңесшісі Сесил Хурани. Оның отбасы Шығыс православиесінен Шотландия пресвитериандығына көшкен, ал әкесі Манчестердегі жергілікті шіркеудің қариясы болды. Хурани өзі ересектен кейін католик дінін қабылдады. Фадло Манчестердегі және Осман империясындағы Левант қауымымен кең байланыстар орнатқан, ал Сесил Хурани үйдің ағылшын-левант мәдениетінің қосылысы туралы былай деді: «Менің Манчестердегі ең ерте естеліктерімде екі жақ бар еді: бірі – Жақын Шығыс, ливандық, поэзияға, саясатқа және бизнеске толы; екіншісі – шотландиялық пресвитериандық, жексенбі күнгі шіркеуге бару және жексенбілік мектеп, сондай-ақ ағылшын күтімшісі және ағылшын мен ирландтық аспазшылар мен қызметшілер». Фадло Хурани Альбертті Манчестердегі дайындық мектебіне оқуға жіберуге тырысты, бірақ мектеп «шетелдіктерді» қабылдамағандықтан қабылдамады. Сондықтан Фадло Альберт он төрт жасқа дейін оқыған жеке мектеп ашты. Кейін ол Лондонның Милл Хилл мектебінде оқыды, содан кейін Оксфордтың Магдален колледжінде философия, саясат, экономика және тарих пәндерін оқыды (саясат бөлімінде халықаралық қатынастарға ерекше назар аударды), 1936 жылы курсты үздік бітірді. Академик Г.А.Р. Гибб оның ұстаздарының бірі болды. Екінші дүниежүзілік соғыста ол Халықаралық қатынастар Корольдік институтында (Чатэм Хаусы) және Каирдегі британдық мемлекеттік министр кеңсесінде жұмыс істеді. Каирде Хурани Пол Краустың үйінен бөлме жалдады; 1944 жылы Краус ванна бөлмесінде асылып өлген күйде табылды, бұл өзіне-өзі қол жұмсау деп есептелді. Соғыс аяқталғаннан кейін ол Иерусалим мен Лондондағы араб кеңсесінде жұмыс істеді, онда англо-американдық тергеу комиссиясы үшін араб мәселесін дайындауға көмектесті. Таяу Шығыс туралы білімі арта келе либералды араб ұлтшылдығына бейімделгенімен, Хурани өзін бастапқыда сұрақсыз ағылшын либералы деп сипаттады. Ол 1948 жылы Магдален колледжінде, Сент-Энтони колледжінде (ол колледждің Таяу Шығыс орталығын құрып, басқарды), Бейрут американдық университетінде, Чикаго университетінде, Пенсильвания университетінде және Гарвардта сабақ беріп, өмірінің қалған бөлігін академиялық қызметке арнады. Ол Оксфордта Сент-Энтони колледжінің мүшесі және Қазіргі Таяу Шығыстың тарихы бойынша оқырман ретінде академиялық мансабын аяқтады. Хурани өзінің буынындағы басқа университет тарихшыларына қарағанда қазіргі Таяу Шығыстың көптеген академиялық тарихшыларын тәрбиеледі. Бүгінде оның шәкірттерін LSE, Оксфорд, Кембридж, Гарвард, Йель, Пенсильвания университеті, Колумбия, MIT және Хайфа университетінің факультеттерінде кездестіруге болады. 1980 жылы туған күніне орай CBE орденімен марапатталды.

Таяу Шығыс зерттеулеріне әсері

Тарихшы Рашид Халидидің сөзіне сүйенсек (Хуранидің құрметіне өткен конференция үшін жиналған мақалалар жинағынан алынған), "Хуранидің студенттері мен олардың шәкірттері соңғы онжылдықтарда Солтүстік Америка мен Еуропадағы қазіргі Таяу Шығыс тарихы саласының негізін қалыптастырып, кейіннен Таяу Шығыстың және басқа да аймақтардың бір бөлігін қамтыды" (2016). Хуранидің ең танымал еңбегі – "Араб халықтарының тарихы" (1991), Таяу Шығыстың тарихына оқулық және халықаралық бестселлер. "Либералдық дәуірдегі араб ойлары 1789–1939" (1962) – 19 ғасырдағы араб қайта жаралуы – нахда және араб әлемінің қазіргі еуропалық мәдениетке ашылуының жан-жақты талдау жасауға жасалған алғашқы ғылыми талпыныстардың бірі. Ол бұл тақырыптағы маңызды еңбектердің бірі болып табылады. "Сирия мен Ливан. Саяси очерк" (1946) және "Араб әлеміндегі азшылықтар" (1947) – оның тағы да маңызды еңбектері. Ол сонымен қатар 18-19 ғасырлардағы Таяу Шығыс мәдениеттеріне қатысты шығыстанушылардың көзқарасын зерттейтін көптеген еңбектер жазды және империялық орталықтар (мысалы, Османлы түріктері тұсындағы Стамбул) мен провинциялық қоғам арасында делдалдық қызмет атқаратын Таяу Шығыстың провинциялық қалалары мен кенттеріндегі саяси және әлеуметтік элита – "қалалық беделділер" деп аталатын ықпалды ұғымды жасады. Таяу Шығысты зерттеу саласындағы ең жоғары награда – Альберт Хурани атындағы кітап сыйлығы, ол Солтүстік Американың Таяу Шығысты зерттеу қауымдастығы (MESA) тарапынан жыл сайын табыс етіледі. Хурани MESA және Америка тарихшылар қауымдастығының (AHA) құрметті мүшесі болды. Оның шәкірттерінің арасында Аббас Аманнат, Назих Аюби, Азиз әл Азме, Майкл Гилсенан, Рашид Халиди, Афаф Лутфи әл Сайид Марсо, Роджер Оуэн, Илан Паппе және Андре Реймонд (сондай-ақ басқалар) бар.

Жеке өмір

1955 жылы Хуррани Оксфордтағы Магдален колледжінде сабақ беріп жүргенде Кристин Мэри Одиль Вегг Проссерге (1914–2003) үйленді. Ол 1993 жылы Оксфордта 77 жасында дүние салды. Оның әйелі 2003 жылы 89 жасында қайтыс болды. Екеуі де Оксфордтағы Вулверкотт зиратында жерленген. Олардың Сюзанна Хурани есімді қызы болды, ол Суррей университетінің биомедициналық және молекулалық ғылымдар мектебінде фармакология профессоры және кафедра басшысы болды.