Кіріспе

Ливандық академик, жазушы, тарихшы және зерттеуші (1929–2011)

Камал Сулейман Салиби (كمال سليمان الصليبي) (2 мамыр 1929 – 1 қыркүйек 2011) – ливандық тарихшы, Бейрут американдық университетінің (AUB) тарих профессоры және Иорданияның Амман қаласындағы Дінаралық зерттеулердің Корольдік институтының негізін қалаушы директоры (кейіннен Құрметті президенті). Өмірін кітаптарға арнаған, отбасы құрмаған адам.

Мансап

Бейрут қаласында протестант отбасында дүниеге келген Салибидің отбасы француз мандаттық Ливанындағы Бамдун ауылынан шыққан. Француз миссионерлік мектептерінде оқығаннан кейін, Бхамдун және Брумманада орта білімін Бейруттегі дайындық мектебінде (қазіргі Халықаралық колледж) аяқтады, ал тарих және саясаттану бакалаврын AUB-да бітірді. Содан кейін ол Шығыс және Африка зерттеулері мектебіне, SOAS (Лондон университетіне) оқуға түсті, онда 1953 жылы тарихшы Бернард Льюис басшылығымен тарих ғылымдарының докторы дәрежесін алды. Оның диссертациясы кейіннен «Ортағасырлық Ливанның маронит тарихшылары» деген атпен жарияланды. SOAS-ты бітіргеннен кейін Салиби AUB-ға Араб зерттеулер бағдарламасының библиографы ретінде қосылды. Кейін ол Тарих және археология факультетінде профессор болды, онда Николас Зиаде және Зейн Зейн сияқты басқа да белгілі және танымал тарихшылармен бірге жұмыс істеді. 1965 жылы ол «Ливанның қазіргі заманғы тарихы» атты еңбегін жариялады, ол кейіннен араб, орыс және француз тілдеріне аударылды. 1982 жылы Салиби Израильдің Ливанға басып кіруі кезінде «Киелі кітап Арабиядан келді» атты кітабын аяқтады. Ол ағылшын тіліндегі түпнұсқасы Лондонда жарық көрген кезде неміс тіліне де аударылды. Салиби осы бір этимологиялық және географиялық әдістемені қолдана отырып, Киелі кітапқа қатысты тағы бірнеше еңбек жазды. Оның кейбір кітаптары бүгінде классикалық туындылар саналады, атап айтқанда «Көп бөлмелі үй: Ливан тарихы қайта қарастырылды» (1988) және «Иорданияның қазіргі заманғы тарихы» (1993). 1994 жылы Салиби Корольдік дінаралық зерттеулер институтын құруға көмектесті. 1998 жылы Бейрут американдық университетінің Тарих және археология факультетінен зейнеткерлікке шығып, профессор-эмеритус атағын алды. 1990-жылдардың басында Амманға көшіп, 1994 жылдан 2003 жылға дейін сондағы Дінаралық зерттеулер институтының директоры болды. Ол Ливанның христиан қауымы исламдық атмосферадан ерекше Ливанды құруда маңызды рөл атқарады деп сенді, бірақ көптеген маронит әріптестерінің Ливанның христиандық мәніне қатысты фанатизмін бөліспеді. Ол Ливанның көптеген қауымдастықтарына байланысты болған негізгі мифтерді жойып, оларды бір топтың үстемдік етпейтін, бірақ өзара байланысты қауымдастықтардың күрделі мозаикасы ретінде бейнелейтін ұлттың жаңа суретімен алмастырды. Ол өз елінің құлдырауына себеп болған діни саясатқа қарсы күресті және діни атауын (math hab) Ливан халық санағынан алып тастаған алғашқы ливандықтардың бірі болды. Ол жаңа жеке куәлігінің көшірмесіндегі «I» әрпін, math hab белгісі ретінде Рас Бейруттегі пәтерінің алдына іліп қойды.

Арабтың Яһуда теориясы

Камал Салиби "Арабиядағы Израиль" деген даулы теорияны қолдап үш кітап жазды. Бұл көзқарас бойынша, Еврей кітаптарындағы жер аттары шын мәнінде Арабияның оңтүстік-батысындағы жерлерге сілтеме жасайды. Араб еврейлері көшіп келіп, көптегені Палестинаға қоныс аударды, онда олар б.з.б. II ғасырда Симон Маккавей басшылығымен Хасмонейлік мемлекетін құрды. Теорияға сәйкес, Киелі кітаптағы жер аттары осы жаңа аймақтағы жерлерге қатысты біртіндеп қайта түсіндірілді. Жаңа Израильде яһуди халқы еврей тілінен арамей тіліне көшті. Осы тілдік өзгеріс иммигранттардың әңгімелерін бұрмалаған жаңсақтықтарға әкелді. Сондай-ақ, ол "Ливан" атауының өзі ежелгі заманда Оңтүстік Арабия түбегіндегі бір жер болғанын айтты. Уәде етілген жердің орналасқан жері "Киелі кітап Арабиядан келді" кітабының 15-тарауында талқыланады. Салиби Киелі кітапта Палестинадан әлдеқайда кең аумақты, әртүрлі ландшафтты – суы мол тау шатқалдарынан бастап, құнарлы аңғарлар мен төбелерден төменгі жазықтарға дейін сипатталғанын дәлелдеді. Арабияның оңтүстік бөлігінде жақында белсенділік танытқан жанартаулар бар, олардың жанында Содом мен Гоморраның жерленген қалдықтары болуы мүмкін. Бұл теория маргиналды теория саналады. Итамар Рабиновичтің сөзіне қарағанда, бұл теория оның көптеген әріптестерін ұялтыпты. Рабинович кітаптың себебін антисемитизм деп санамайды, себебі Салиби "Израильдің немесе сионизмнің ашық жауы емес еді". Дегенмен, ол Салибидің, өзі "білікті тарихшы" санайтын, "интеллектуалдық тәжірибесі" болғанын болжайды.