Кіріспе

Сааранш (англ. The Gist) - 1984 жылы түсірілген, режиссері Махеш Бхатт түсірген, Анупам Кхер, Рохини Хаттангади, Мадан Джайн, Нилу Фуле, Сухас Бхалекар және Сони Разданның қатысуымен түсірілген үнді драмалық фильмі. Бұл фильмде Мумбайда тұратын қарт Махараштриялық жұп жалғыз ұлын жоғалтып алғаннан кейін өмір сүруін жалғастыратыны туралы әңгімеленеді. Бұл Анупам Кхердің дебюті болды. Фильмнің музыкасын Ажит Верман, ал әнін Васант Дев жазған. Оны "Раджшри" продюсерлік компаниясы түсіріп, таратты. 1985 жылы "Ең үздік шетел тілі фильмі" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығына Үндістанның ресми қатысушысы болып сайланды, бірақ номинацияға ұсынылмады.

Сюжет

Фильм Б.В.Праданның (Анупам Кхер) таңертең ерте тұрып, Нью-Йоркте тұратын ұлы Ажайға хат жазуымен басталады. Хаттың ортасында Прадан қайғылы шындықты еске алады: Праданға Ажайдың досы телефон шалып, Нью-Йорктегі тонау кезінде Ажайдың қаза тапқанын айтады. Прадханның ең жақын досы Вишванат пен оның әйелі Парвати (Рохини Хаттангади) 3 ай өткенімен, Прадханның жалғыз ұлын жоғалтуды әлі де толықтай жеңе алмайтынына алаңдайды. Прадан Вишванатқа ұлын жойғаннан кейін өмір сүруге ерік-жігерінің жоқтығын мойындайды. Ұлының өліміне байланысты, Прадханның табыс көзі жоқ, сондықтан олар Шиважи Парк (Мумбай) пәтеріндегі бір бөлмені Боливудтың жас актрисасы Сужата Суманға (Сони Раздан) жалға береді. Сужата ықпалды саясаткер Ғажанан Читредің (Нилу Пхуле) жалғыз ұлы Виласпен (Мадан Джайн) романтикалық қарым-қатынаста. Вилас Сужатамен үйленгісі келеді, бірақ ол әкесіне Сужата туралы айтпай, некелерін кейінге қалдырады. Осы арада, Праданға баласының күлін және басқа да бірнеше заттарын (теледидар, бейнекамера, тоңазытқыш және т.б.) АҚШ-тан Үндістанға келді. Аларды алу үшін Прадан кеденге барады, бірақ оны құрметтемеді, онымен байланыстағы адам да көмектеспейді. Сезімге қатты күйіп, ашуланған Прадан кеден бөлімінің бастығының кеңсесіне кіріп, тек ұлының күлін алуға келгенін, басқа материалдық заттарын емес екенін түсіндіреді. Прадан ұлының күлін дереу беруді талап етеді және жылап көтереді, бұл туралы офицер Праданды жұбатады және оның өтінішіне құлақ асады. Офицер қиындыққа ұшырағаны үшін кешірім сұрайды және қалған заттардың мүмкіндігінше тезірек оған берілетіндігіне сендіреді. Атеист Прадан ұлының күлін Парватиге береді, ол оның күлін пандитке (Алок Натх) береді. Пандит Прадхан мен Парватиге Аджайдың көп ұзамай сәби түрінде қайта туылатынын айтады. Ажалдан қайғырып, Аджайдың күлін алып, жақын маңдағы балалар саябағындағы парктегі орындыққа жайып салады. Азапты өмірінің түкке тұрғысыз екенін түсінген Прадан жылдам жүретін машинаның астына түсіп, өз-өзіне қол жұмсауға тырысады, бірақ сәтсіз. Парвати оған ойынан айнуға кеңес береді, бірақ Прадан бұған көнбейді. Ақырында екеуі де бірге у ішіп, өмірлерін қиюға шешім қабылдайды. Прадхан мен Парвати өз-өзіне қол жұмсауға дайындалып жатқанда, Сужата Виласқа жүкті екенін айтады. Вилас әлі де Сужатаға үйленуге бел буғанда, ол оны қорқақ деп атайды да, үйден шығарып жібереді. Прадхан бұл туралы білгенде, Сужата мен Вилас үйленуге рұқсат береді деген үмітте, Сужатаны Гаджананмен таныстыруды ұсынады. Вилас Сужатаның баласын көтеріп отырғанын мойындаудан бас тартқанда, Гаджанан, Вилас өтірік айтып жатқанын білгенімен, олардың ұсынысынан бас тартады және Прадан мен Сужатаны баласын түсік тастамаса, басқа қалаға кететінін айтады. Алайда, Принцип бойынша, Прадан, әлсіз Сужатаға үйден шығуға рұқсат бермейді және оған өз үйінде қауіпсіз баспана ұсынады. Парвати Сужатаның бала күтіп тұрғанын естігенде, оның құрсағындағы бала Адженің реинкарнациясы болатынына сенуде. Ол Сужатаға қамқорлық жасай бастайды, ал Адженің қайта туылуы туралы сенімі оның санасында одан да нығаяды. Гаджанан Сужатаны балалы болуға көндіру үшін барлық айла-шарғыларды қолданады: оның қарақшылары Праданға пара беруге тырысады, олар Праданды үйінің электр қуатын өшіріп, Вишванатты ұрып-соғады (осылайша оны Праданның үйіне сүт жеткізуге кедергі келтіреді), ал оның қарақшылары тіпті Праданның үйіне жалындаған кректерді лақтырады. Гаджанан жергілікті дәрігерді Сужатаның баласын заңсыз түсік жасатуға көндіреді. Басқа барлық әрекеттер сәтсіз аяқталғанда, Гаджанан Вилас арқылы (әкесінің ниеті туралы білмейтін) Праданды жезөкшелік желісіне көмектесу және оған көмектесу туралы жалған алаяққа түсіреді (заңсыз таңбаланған шоттар). Прадхан полиция комиссарын көмекке шақыруға тырысады, бірақ қызыл таспен байланысты. Ашулы Прадан Махараштраның бас министрі кабинетіне шабуыл жасайды. Бұл адам Праданның бұрынғы шәкірті Шашикант екен. Одан кейін полиция комиссары Сужатаның қамауындағы үйге барып, Гаджанан Читреді сотқа беруді талап етеді. Парватидің Ажайдың Сужатаның баласы ретінде қайта туылатынына деген сенімі оларға және Сужата мен Виласқа қиындық тудыратынын түсінеді, сондықтан ол екеуінен түнгі уақытта қаладан кетіп, басқа жерде бақытты өмір сүруді сұрайды. Ол оларға Ажайдың мүлкін береді, ол ақыры кеден кеңсесімен Праданға тапсырылды. Алайда Сужата Парватиді соңғы рет көруді сұрайды. Пар...

Өндіріс

Арты (1982) атты фильмнен кейін түсірілген бұл фильм оның конфессионалдық кино жанрына кіруін жалғастырды. Бұл шығарма Махеш Бхатттың рухани гурусы У. Г. Кришнамуртидің жас ұлының қатерлі ісіктен қайтыс болуынан, кейін Нью-Йоркте жалғыз ұлы өлтірілген Махараштриялық жұптан шықты. Бастапқыда Анупам Кхер, Шимладан шыққан және Ұлттық драма мектебінің түлегі, басты рөлді ойнау үшін таңдалды. Кейін продюсерлер "Раджшри" компаниясы сол рөлге танымал актер Санжиев Кумарды алуға тырысты. Осылайша, негізгі түсірілім басталар алдында екі апта бұрын, дебютіне алты ай бойы дайындалып жүрген Кхер жаңалықты алды. Бхатт бұл өзгерісті растаған соң, қолын жинап, қаладан кетіп қалды. Алайда, ол кетер алдында Бхаттпен кездесіп, өзінің көңілін қалдырды. Кейін Бхатт оны басты рөлге қалдырып, продюсерлер келісті. Фильм 1984 жылы 1 қаңтарда Кхер ойнаған Прадханның Нью-Йорктен телефон қоңырауымен басталды. "Индия Тудей" журналының Чандер Удай Сингх "Батт кинотану тәжірибесі аз суретшілерді қолданғанмен (Хаттанғади мен Пхуледен басқа) олар керемет өнер көрсетеді. Кердің керемет болуына себеп - ол кейде қартайған және сынған Праданның қамын ойлаудан қашып, күш-жігерін жоғалтады. "Ганди" фильмінің сәттілігінен жаңа шыққан "Хаттанғади" Парвати роліне сенімді болып қалады. "Сааранш" 1984 жылы Халықаралық Үнді кинофестивалінің (IFFI) Панорама бөлімінде көрсетілді. Бұл фильм ең үздік шетел тілі фильмінің академиялық сыйлығына Үндістанның ресми ұсынысы болды, бірақ ол финалға шықпады. Басқа да сыйлықтардың ішінде Бхатт 14-ші Мәскеу халықаралық кинофестивалінде арнайы сыйлық алды және Алтын сыйлыққа ұсынылды. Арт (1982) фильмінің табысынан кейін Сааранш фильмінің сыншылардан алған жоғары бағасы Бхатты беделді режиссер ретінде қалыптастырды. Тіпті бүгінгі күні де ол 1980-ші жылдардағы Хинди киносының "жол ортасындағы" фильмдерінің ішінде ерекшеленетін бірнеше фильмдердің бірі болып табылады. Британ энциклопедиясының "Инди киносының энциклопедиясы" Сааранш фильмін Махеш Бхатттың "ең жақсы фильмі" деп сипаттады. "Ол - қозғаушы, жұмсақ және жетілген фильм, өйткені көрермен қарт жұптың ауырсынуын және үмітсіздігін сезінеді".