Кіріспе
Британдық оратор, жазушы, реформатор, журналист, ақын және логопед Джон Телуолл (27 шілде 1764 17 ақпан 1834) - британдық радикал оратор, жазушы, саяси реформатор, журналист, ақын, оратор және логопед.
John Thelwall (27 July 1764 – 17 February 1834) was a radical British orator, writer, political reformer, journalist, poet, elocutionist and speech therapist.
Өмір
Тельволл Лондонның Ковент-Гарден қаласында дүниеге келді, бірақ ол Уэльстегі отбасының ұрпағы болды, оның ордасы Денбигширдің Пласи-Уорд қаласында орналасқан. Ол 1772 жылы қайтыс болған жібек саудагерінің ұлы болды. Ол 1774 және 1777 жылдар аралығында Хайгейт мектебінде оқыды, бірақ жібек бизнесін жалғастыруға шешім қабылдаған анасына көмектесу үшін мектепті тастауға тура келді. Тельваллдың кітапқа деген сүйіспеншілігі ерте жаста көрініп, анасының жеккөрінісіне ұшырады. Сонымен қатар, ол тігінші болып үйренуге мүмкіндік бермеді. Жас Тельваль сонымен қатар адвокаттық кеңседе өмір сүруге тырысты, бірақ оның моральдық ұстанымы мен эксцентриктігі оны жұмыстан шығып, журналист және редактор ретінде жазуға байланысты болуға мәжбүр етті. Тельваль медицина ғылымына да үлкен қызығушылық танытты және Лондондағы Гай және Сент-Томас ауруханаларында дәрістерге қатысты; ол Лондондағы әйгілі хирург Астли Купермен дос болды. Тельваллдың ерекше қызығушылығы таным мен "өмірлік" туралы өзекті пікірталастарға түсінік беру мен қатысуда болды. Жасмин Соломонеску "Телваллдың медициналық білімі оның радикалды саясатымен және тіл теориясын және оның реформа туралы көзқарасы үшін үлгі мен лексиконды қамтамасыз ету үшін қиялын дамытумен байланысты болды" деп айтады. 1793 жылы Тельваль Лондондағы Физикалық қоғамында "жануарлар өмір сүру қабілеті" тақырыбын талқылаған мақала ұсынды; кейіннен мақала "Жануарлар өмір сүру қабілеті туралы анықтамаға арналған очерк" (1793) деп жарияланды. Бірнеше белгілі көзқарастарды ескере отырып, Тельвалл өмірлік күш немесе өмір "ерекше ұйым" мен "тиісті тітіркендіргіштердің" үйлесімі деп ұсынды; қан - бұл "тітіркендіргіштерді" дененің әртүрлі бөліктеріне жеткізу құралы: "Мен қанды өзінің қоректік қуатынан тәуелсіз деп санаймын, себебі тіршілік тітіркендіргіштерді ұйымдастырылған құрылымның әртүрлі бөліктеріне жеткізу үшін қажетті арнайы орта ретінде қарастырамын. Бұл қан өкпе арқылы өтіп бара жатқанда белгілі бір жылуды шығаратын бір нәрсені жинап алады. Бұл атмосферада сақталған, күшті әрі өте нәзік нәрсе". Тельваллдың көзқарастары жаңадан пайда болған ғылыми түсініктер мен жаратылыстың құдайлық табиғатына қатысты дәстүрлі көзқарастар арасындағы қарым-қатынас туралы үлкен пікірталастың бір бөлігін құрады. Тельваллдың редактор және журналист ретінде мансабы сәтті болды, бірақ бұл кезеңнің басты ерекшелігі оның саяси белсенділігі болды. Француз революциясының салдарынан ол "сол кездегі француз ілімдеріне мас болып кетті". Ол Лондонның радикалды қоғамдарында сөйлесе бастады және радикалды Джон Хорн Тукпен танысып, 1792 жылы радикалды клубтар мен қоғамдардың федерациясын, Лондонның корреспонденттік қоғамын құрды. 1794 жылы ол, Хорн Тук және Томас Харди басқа саяси белсенділердің тұтқындалуына наразылық білдірген лекциялардан кейін елге опасыздық жасады деп сотталды. Тауэр мен Ньюгейтте біраз уақыт болғаннан кейін, үшеуі де ақталды. Британиядағы ең қауіпті адам деп санаған үкімет қызметкерлері оны ақталғаннан кейін де қудалауды жалғастырды. 1795 жылы премьер-министр Уильям Питт Жас жігіттің Gagging Acts (Сыбайлас жемқорлық туралы заң және бүлікшіл кездесулер туралы заң) Патшалық келісімін алғаннан кейін, Телуоллдың дәрістері тақырыпта өзгерді, қазіргі саяси пікірден Рим тарихына цензурадан аулақ болу үшін. Алайда лоялистер Телуоллдың қоғамдық кездесулеріне шабуыл жасап, оны Лондоннан кетуге және Англияны аралауға мәжбүр етті. Кингс-Линнде, Висбекте және Шығыс Англиядағы көптеген басқа дәрістерде ашулы адамдар тыңдауларға кедергі келтірді және 1798 жылы Телуолл саясаттен кетуге шешім қабылдады. Тельваль сонымен қатар поэзия да жазды және 1790-шы жылдардың екінші жартысында Сэмюэл Тейлор Кольридж және Уильям Вордсворт сияқты романтикалық ақындармен байланысты. Колеридж Телуэллді "қатыгез, сөзге шешен және адал; мүмкін, адал әрекет ететін жалғыз демократ" деп мақтаған. 1798 жылдың тамызында оның достары Уильям мен Дороти Вордсворт және Сэмюэл Тейлор Кольридж оған сол жерде қонаққа барды. 1800 жылы Тельваль ораторлық ұстаз ретінде қайта пайда болды, бұл іс жүзінде логопед пен риторика мұғалімі. Оның мансабы өте табысты болды, ал 1818 жылы ол "The Champion" журналын сатып алуға жеткілікті ақша тапқан болатын, ол арқылы парламенттік реформаны талап етті және онда ол "Питерлоо қырғындарындағы үкіметтің әрекеттерін айыптап, Като көшесіндегі жанжал туралы күмән білдірді".
Мұра
Саясатта Тельваль "демократиялық реформа, жалпыға бірдей сайлау құқығы мен сөз бостандығын" алға тартты. Ол логопедтік терапия саласында "тұрақтандыруды кәсіп ретінде бірінші болып жасаған" және бұл тақырыпта кітап жазған, сондай-ақ мектеп ашқан алғашқы адам болды. "Пандемониум" (2000) фильмінде Тельвалл рөлін Энди Серкис ойнады. 2006 жылы Баттың Уолкоттағы Сент-Свитин қорымындағы Тельваллдың қабірін қалпына келтіру жобасы Батыс Англия университетінің (UWE) өңірлік тарих орталығында басталды. 2018 жылы ағылшын мұрасы Англияның Блумсбери қаласында, 40 Бедфорд Плейс мекен-жайында, 1806-1813 жылдары өмір сүрген және жұмыс істеген жерде көк тақта орнатты.