Джеймс Фруде: Өмірбаяны мен тарихи еңбектері

Кіріспе

Ағылшын тарихшысы, романист және өмірбаяушысы (1818–1894) Джеймс Энтони Фроуд (/f//r//uː//d/ FROOD;

1864 жылдан бастап, Эдвард Август Фримен, Жоғары шіркеу өкілі, Фроудқа қарсы сын науқанын бастады, алдымен "Saturday Review" басылымында, кейін "Contemporary Review" журналында. Бұл Фроудтың ғылыми беделіне біршама нұқсан келтірді. 1879 жылы Фрименнің "Contemporary Review" журналындағы Томас Беккет туралы Фроудтың "Қысқа зерттеуіне" жазған рецензиясы, Фроудты "The Nineteenth Century" журналында жауап беруге итермеледі. Ол жазған мақала Фрименнің шабуылдарын көптеп жоққа шығарды және Фроудтың қолжазба зерттеулерінің құндылығын қайта растады. 1860 жылы Фроудтың әйелі Шарлотта қайтыс болды; 1861 жылы ол оның жақын досы Генриетта Уорреге, Тонтон округінің депутаты Джон Уорренің қызына үйленді. Сондай-ақ 1861 жылы Фроуд бұрынғы редакторы Джон Паркердің қайтысынан кейін "Fraser's Magazine" журналының редакторы болды. Паркер Фроудтың баспагері де болған. Фроуд бұл қызметін он төрт жыл сақтап, 1874 жылы Томас Карлайлдың өтініші бойынша, онымен бірлесіп жұмыс істегендіктен, редакторлық қызметтен бас тартты. 1869 жылы Фроуд Бенджамин Дизраэлиді он төрт дауыспен жеңіп, Сент-Эндрюс университетінің лорд-ректоры болып сайланды. 1870 жылы "Клирикалық мүгедектер туралы заң" (91-тарау, XXXIII & XXXIV; "Буаридің заңы") қабылданып, діни қызметкерлер мен дьякондарға рухани лауазымдарынан бас тартуға рұқсат берілді. Осы заңның арқасында Фроуд ресми түрде миряндар қатарына қайта қосыла алды. 1981 жылы жарық көрген, жүлделі туындысында тарихшы Дж. В. Берроу Фроудтың ғасырдың соңғы жылдарындағы империалистік қозғалыстың жетекші қолдаушысы болғанын, бірақ оның көптеген еңбектерінде тіпті империя да діннен кейін екінші орынға түскенін атап өтті.

Шетелге көз салуы (18701880)

1870 жылы «Англия тарихы» жинағын аяқтағаннан кейін Фроуд Ирландия тарихы зерттеуін бастады. Бұрынғы еңбектері сияқты, «Ағылшын тілінде Ирландияда XVIII ғасырда» да протестантизмді католиктікке басымдық беріп, Ирландиядағы британдық билікті, әсіресе Оливер Кромвель кезінде ақтауға тырысты; ол ирландтық католиктер арасында жиі жақтырылмаған тұлға болды. Фроуд Ирландиядағы мәселелердің себебі Лондон билігінің жеткіліксіз бақылауы екенін айтты және Ирландиядағы проблемаларды жеңілдету үшін британдық бақылаудың одан да көп деңгейі – «ағартылған деспотизм» қажет деп санады. 1872 жылдың қыркүйегінде Фроуд өзінің еңбегі жақсы танылған АҚШ-та лекция оқуға шақырылды. Сол кезде көптеген американдықтар (әсіресе ирландтық-американдықтар) Ирландиядағы британдық билікке қарсы болды және Фроуд олардың көзқарасын өзгертуге үміттенді. Көп талқыланған лекциялар күтілген дауларды тудырды, қарсылықты Доминикан монахы әке Томас Николас Берк жетекшілік етті. Қарсылық Фроудтың сапарын қысқартуға себеп болды, ол Америка туралы алған әсеріне де, лекцияларының нәтижесіне де көңілі толмады. Англияда да Фроудтың ирланд тарихына сын көтерді, ең бастысы Уильям Эдвард Хартпол Лекки өзінің «Англия тарихы XVIII ғасырда» еңбегінде (алғашқы томдары 1878 жылы жарық көрді) және «Макмиллан журналында» жарияланған сын-пікірлерде. 1874 жылдың ақпанында, «Ирландиядағы ағылшын тілі» еңбегін аяқтауға біршама уақыт қалғанда, Фроудтың әйелі Генриетта қайтыс болды, содан кейін Фроуд Лондоннан Уэльске көшті. Саяхаттың құралы ретінде Фроуд Оңтүстік Африканың колониясы Натальға, колониялық хатшы лорд Карнарвон үшін бейресми түрде, оңтүстік Африка колониялары мен мемлекеттерінің конфедерациясын дамытудың ең жақсы жолдары туралы есеп беру үшін барды. Империяның қауіпсіздігі үшін маңызды деп саналатын бұл аймақ тек ішінара ғана британдықтардың бақылауында болды. Британдық билік астындағы әртүрлі мемлекеттерді конфедерациялау империяның толық бақылауын бейбіт жолмен орнатудың және қалған тәуелсіз мемлекеттердің автономиясын тоқтатудың ең жақсы жолы ретінде қарастырылды. 1875 жылы Оңтүстік Африкаға екінші сапарында Фроуд конфедерацияны насихаттаумен айналысқан императорлық өкіл болды, бұл кейде оның жеке саяси пікірлерін дәріс беру әдетімен қайшы келетін. Кейп колониясында оның жергілікті кхоса халқына мәжбүрлі еңбекті қолдануды жақтаған қоғамдық мәлімдемелері айрықша даулы болды, өйткені сол кезде Кейп колониясы салыстырмалы түрде инклюзивті Молтено Мерриман үкіметінің билігі астында болды, оның мәлімдеген саясаты оның кхоса азаматтарын «ақ адамдармен тең» қарады және ол «империализмге қарсы ұстанымында қызу» деп айыпталды. Фруде Кейптің жергілікті саясатына деген жек көруі және «Кейп саясаткерлері Конституцияларын жаңадан тағайындалған мектеп формасы сияқты мақтан тұтады, тәуелсіздіктің барлық артықшылықтарына ие екендерін ойлайды, ал біз олардың жағалауларын қорғап, Кафферлік көтеріліс болған жағдайда оларды қорғау үшін әскерлерді ұстауымыз керек» дегені жағдайды нашарлатты. Алайда, жалпы алғанда, Карнарвон ұсынған конфедерация жоспары Оңтүстік Африка мемлекеттерінде танымал болмады, олар әлі де британдық империялық кеңеюдің соңғы кезеңінен (Оранж еркін мемлекетінің президенті Брэнд оны қарастырудан бас тартты) қайнаған еді. Алайда, Оңтүстік Африканың әртүрлі аймақтарына саяхаттауында Фроуд жергілікті мақсаттар үшін қоғамдық агитация жасау арқылы қолдау тапты. «Камелеон сияқты, оның саясаты қоршаған ортаның түсіне ие болды» деп сипаттады оның стратегиясын Кейп Аргус газеті. Кейп колониясы аймақтағы ең ірі және ең күшті мемлекет болды, сондықтан Фроуд оның премьер-министрі Джон Молтеньомен кездесуді сұрады, Карнарвонның аймақтың мемлекеттерін Карнарвонның конфедерациялық схемасына жетекшілік ету туралы өтінішімен. Алайда, Молтено Фрудеге конфедерация әрекеті ертерек екенін, ел «оған дайын емес» екенін және оның үкіметі саяси тұрақсыз аймақта оны қолдамайтынын айтты. Ол сондай-ақ, боер республикаларымен кез келген федерация Кейптің қара азаматтарының құқықтары мен бостандықтарына қауіп төндіретінін және жалпы алғанда «конфедерация туралы ұсыныстар сырттан емес, әсер ететін қауымдастықтардан шығуы керек» екенін айтты. Фроуд ашық түрде радикалды ақ оппозициялық партиямен, «Шығыс Кап Сепаратистерімен» одақтасып, егер ол Каптың сайланған үкіметін құлатса, оның жетекшісі Патэрсонға барондық мәртебеге ие болады деп уәде берді. 25 шілдеде 1876 жылы өткен қоғамдық сөйлесінде, Кейп үкіметіне қарсы шығып, ол «Біз сіздердің аборигендеріңізді Канада мен Австралиядағыдай басқаруыңызды қалаймыз» деді. Ол сондай-ақ Шығыс Капты бөліп шығаруды және Кейптің африкалық халқына «Трансваальдық үлгіде» мәжбүрлі еңбек жүйесін енгізуді және кхоса және басото жерлерін ақ фермерлерге қайта бөлуді уәде берді. Молтеньо ашуланып, Фроудтың мәлімдемелерін айыптады, Фроудты Кейп колониясының демократиясына императорлық араласумен айыптады және Колониялық кеңсеге жұмысынан бас тартуға дайын екенін айтты. Ал Мерриман Лондонға «Императорлық агенттің» Кейптің кхоса азаматтарын бағындыру және жою ниетімен айыптады. Кейп Парламентінің министрлері Карнарвонның аймақты басып алуға және көршілес кхоса және боер мемлекеттерімен соғыс тудыруға тырысқанын айыптады. Мерриман Фроудты жеке кездескеннен кейін, Уитенхагеде өткен шарада төбелес орын алды, Фроуд енді қоғамдық сөйлеулер жасаған жоқ. Фроудтың миссиясы сәтсіз деп есептелді және Оңтүстік Африкада үлкен қырқыстар тудырды. Дегенмен, лорд Карнарвон конфедерация жоспарымен алға жылжуды жалғастырды, ол болжамды түрде сәтсіз аяқталып, конфедерация соғыстарына әкелді. Лондонға оралғаннан кейін Фроуд былай деді: «Егер екі жыл бұрын біреу маған Кейп колониясының ішінде агитацияға жетекшілік ететінімді айтқанда, мен оның есі дұрыс емес деп ойлаған болар едім». (Кейп) министрлері жеңіске жеткендей көрінеді, бірақ бізде нақты нәтиже бар. Фроудтың Африкадағы бақылаулары Мемлекеттік хатшыға жолданған есепте және Эдинбург философиялық қоғамы үшін жазылған лекциялар сериясында ұсынылды, екеуі де Фроудтың «Ұлы тақырыптар туралы қысқа зерттеулер» жинағына енгізілген эсселерге бейімделді. 1876 жылы ол екі Корольдік комиссияға тағайындалды, біріншісі «Үй, колониялық және халықаралық авторлық құқыққа қатысты заңдар мен ережелерге» қатысты. Кричтон Браун кейіннен Джейннің ауруларының бірінен кейін оның жеке дәрігері Ричард Куэйн Карлайлға оның әйелімен «қайта қарым-қатынасқа түсуі мүмкін» екенін хабарлағанын растады. Эйлин Кристиансон Карлайлдардың хат алмасуын сілтеме жасай келе: «Олардың сексуалдық қарым-қатынасы болған болуы мүмкін, бірақ кейінірек аурулар мен ұмтылыстармен шектелген, және кейінірек Томас «мүкісіздігі» немесе Джейннің «фригидтігі» туралы даулар негізінен некедегі әр тараптың қорғаушыларының шындықтан гөрі позуына байланысты болды» деді.

Soon after the completion of the History of England in 1870, Froude began research for a history of Ireland. As with his earlier work, English in Ireland in the Eighteenth Century was opinionated, favouring Protestantism over Catholicism and frequently attempting to justify British rule in Ireland, particularly under Oliver Cromwell; a deeply unpopular figure among Irish Catholics. Froude argued that Ireland's issues were the result of too little control from authorities in London, and that an even greater amount of British control—an "enlightened despotism"—was needed to alleviate problems that were present in Ireland. In September 1872, Froude accepted an invitation to lecture in the United States, where his work was also well known. At that time, many Americans (particularly Irish Americans) were opposed to British rule in Ireland, and Froude hoped to change their views. The lectures, widely discussed, raised the expected controversy, with opposition led by the Dominican friar Father Thomas Nicholas Burke. Opposition caused Froude to cut his trip short, and he returned to England disappointed both by his impression of America and by the results of his lectures. In England, too, Froude's Irish history had its critics, most notably William Edward Hartpole Lecky in his History of England in the Eighteenth Century, the first volumes of which were published in 1878, and in reviews in Macmillan's Magazine. In February 1874, shortly before completion of English in Ireland, Froude's wife Henrietta died, after which Froude moved from London to Wales. As a means of diversion, Froude travelled to the Southern African Colony of Natal, unofficially for Colonial Secretary Lord Carnarvon, to report on the best means of promoting a confederation of the colonies and states of southern Africa. This region, seen as vital for the security of the Empire, was only partially under British control. Confederating the various states under British rule was seen as the best way of peacefully establishing total imperial control and ending the autonomy of the remaining independent states. On his second trip to Southern Africa in 1875, Froude was an imperial emissary charged with promoting confederation, a position which conflicted at times with his habit of lecturing on his personal political opinions. In the Cape Colony, his public statements advocating the use of forced labour on the indigenous Xhosa people were particularly controversial, all the more so as the Cape Colony at the time was under the rule of the relatively inclusive Molteno Merriman Government, whose stated policy was to treat its Xhosa citizens as "fellow subjects with white men", and which was accused of being "rabid in its anti Imperialist stance". Relations were not improved by Froude's disdain for the Cape's local politics and of the "Cape politicians [who] strut about with their Constitution as a schoolboy newly promoted to a tail coat, and imagine that they have the privileges of perfect independence, while we are to defend their coasts and keep troops to protect them in case of Kaffir insurrection." Overall, though, the confederation scheme as promoted by Carnavon was not popular in the Southern African states, which were still simmering from the last bout of British imperial expansion (President Brand of the Orange Free State refused outright to even consider it). However, in his travels through different parts of southern Africa, Froude gained some support through publicly agitating for pet local causes. "Chameleon like, his politics assumed the colour of his surroundings," was how the Cape Argus newspaper described his strategy. The Cape Colony was by far the largest and most powerful state in the region, and Froude thus sought audience with its prime minister, John Molteno, to convey Carnarvon's request that he lead the region's states into Carnarvon's confederation scheme. However, Molteno rebuffed Froude, telling him that the confederation attempt was premature, that the country was "not ripe for it" and that his government would not support it in the politically volatile region. He made the additional point that any federation with the illiberal Boer republics would endanger the rights and franchise of the Cape's black citizens, and that overall "the proposals for confederation should emanate from the communities to be affected, and not be pressed upon them from outside." Froude responded by openly allying with a radical white opposition party, the "Eastern Cape Separatists," promising a baronetcy to its leader Paterson if he would overthrow the Cape's elected government. In a public speech on 25 July 1876, challenging the Cape Government, he declared, "We want you to manage your natives as they do in Canada and Australia." He also promised to create a separate white Eastern Cape, and to impose a forced labour system onto the Cape's African population along "Transvaal lines" while confiscating Xhosa and Basotho land for redistribution to white farmers. Molteno, furious, condemned Froude's statements, accused Froude of imperial interference in the Cape Colony's democracy, and told the Colonial Office that he was prepared to sacrifice his job to keep the Cape out of such a confederation. Meanwhile, Merriman wrote to London accusing the "Imperial Agent" of desiring to subject and exterminate the Cape's Xhosa citizens. The Ministers of the Cape Parliament went on to accuse Carnarvon of attempting to use the Cape to oppress the region and bring upon a war with the neighbouring Xhosa and Boer states. After Merriman confronted Froude in person, at an Uitenhage event which degenerated into fist fights, Froude gave no further public speeches. Froude's mission was thus ultimately considered unsuccessful, and caused considerable uproar in southern Africa. Nonetheless, Lord Carnarvon pushed ahead with his Confederation plan, which predictably failed and led to the confederation wars. On his return to London, Froude announced, If anybody had told me two years ago that I should be leading an agitation within Cape Colony, I should have thought my informant delirious. The (Cape) Ministers have the appearance of victory, but we have the substance. Froude's observations on Africa were presented in a Report to the Secretary of State and a series of lectures for the Philosophical Society of Edinburgh, both of which were adapted into essays for inclusion in Froude's essay collection Short Studies on Great Subjects. In 1876 he was appointed to two Royal Commissions, the first into the "Laws and Regulations relating to Home, Colonial, and International Copyright" Crichton Browne later corroborated that after one of Jane's illnesses, her personal doctor Richard Quain sent word to Carlyle that he could "resume marital relations with his wife." Aileen Christianson, citing the correspondence of both Carlyles, states: "It seems probable that they did have a sexual relationship, however curtailed in later marriage by illness and inclination, and that the later controversies over Thomas's 'impotence' or Jane's 'frigidity' were more to do with the posturing of the defenders of each side in the marriage than with the truth."

Қалжыңшылық

Карлайлдың өмірбаянын аяқтағаннан кейін Фроуд саяхатқа, әсіресе британдық колонияларға – Оңтүстік Африкаға, Австралияға, Жаңа Зеландияға, АҚШ-қа және Батыс Үндістанға барыс жасады. Осы сапарларының нәтижесінде ол екі кітап жазды: «Океана, немесе Англия және оның колониялары» (1886) және «Батыс Үндістандағы ағылшындар, немесе Улисс доғасы» (1888). Бұл кітаптарында Фроуд жеке басынан өткен оқиғаларды Британ империясы туралы ойларымен ұштастырды. Фроуд осы еңбектері арқылы «өз жүрегіне толы отаршылдық идеясына қатысты елдегі жұртшылықтың қиялын оятуды» мақсат тұтты. Дегенмен, бұл кітаптары қатты пікір таласына себеп болды, наразылықтар тудырып, африкалық Тринидад зиялысы Джон Джейкоб Томас «Фрудаситет» терминін ойлап тапты. Ол осы терминді «Фрудаситет. Дж. А. Фроудтың Батыс Үндістан ертегілері, Дж. Дж. Томас түсіндіргені» атты кітабының тақырыбы ретінде пайдаланды, ол «Англистер Вест-Индияда» кітабына жазған толыққанды сын-пікірлерінен құралды.