Кіріспе

1993 жылы Солтүстік Ирландияның Белфаст қаласында ИРА шабуылы 1993 жылы 23 қазанда Шенкилл жолындағы бомбалауды Уақытша Ирландиялық Республика Армиясы (ИРА) жүзеге асырды және ол Солтүстік Ирландиядағы қиындықтардың ең танымал оқиғаларының бірі болып табылады. ИРА лоялисттік Ольстер қорғаныс қауымдастығының (UDA) басшылығын өлтіруді мақсат етті, олар Белфасттың Шанкилл жолындағы Фриззэллдің балық дүкенінің үстіндегі кездесуге қатысқан деп болжанады. Екі ИРА мүшесі жеткізуші болып маскаланған, бомбамен дүкенге кірді, ол ерте жарылды. Он адам қаза тапты: ИРА бомбалаушыларының бірі, UDA мүшесі және сегіз протестанттық азаматтар, олардың екеуі балалар болды. Елуден астам адам жарақат алды. Оқиғаға ұшыраған кеңсе бомбалау кезінде бос болған, бірақ ИРА төмендегі тығыз жиналған аймақ міндетті түрде "қосалқы залал" келтіретінін және бейбіт тұрғындардың зардап шеккенін түсінген және оны жалғастырды. Алайда ИРА бұл деректі жоққа шығарып, олар жарылыс алдында бейбіт тұрғындарды эвакуациялауға ниетті екенін айтты. Лоялисттік Шанкилл жолы басқа бомба және қарулы шабуылдардың орны болды, соның ішінде 1971 жылы Балморал жиһаз компаниясының бомбалауы және 1975 жылы Маунтинвью тавернасының шабуылдары мен Байардо бар шабуылдары, бірақ 1993 жылғы бомбалауда ең көп зардап шекті. Нәтижесінде лоялистердің кек алу шабуылдары болды, олар келесі аптада 14 бейбіт тұрғындарды өлтірді, олардың барлығы дерлік католиктер. Ең қасіретке толы шабуыл - "Грейстел" қырғыны.

Өмірбаян

1990 жылдардың басында лоялистік жарымәскерилер ирландтық католик және ирландтық ұлтшыл қауымға қарсы шабуылдарын күрт арттырды және қиындықтардың басынан бері алғаш рет республикашылдардан көп өлімге жауапты болды. Бұл жерде UDA-ның Батыс Белфаст бригадасы және оның командирі Джонни Адейр басты рөл атқарды. 1990 жылы Адайр топтың командирі болды. 1993 жылы Социал-демократиялық және Еңбек партиясының (SDLP) жетекшісі Джон Хьюм мен Синн Фэйннің жетекшісі Джерри Адамстың IRA-ның атысты тоқтатуды қамтамасыз етуге бағытталған Солтүстік Ирландияның бейбіт процесінің бөлігі ретінде келіссөздер жүргізгендері туралы ақпарат жарияланды. Лоялистер бұл процесті Ұлыбританиядағы өздерінің позициясына "пан-ұлтшылдық майдан" деп атағаннан ( SDLP, Sinn Fein, Ирландия үкіметі, тіпті Гейллік спорттық қауымдастығын қамтиды) үлкен қауіп ретінде көрді. 1993 жылдың күзінде лоялист жарымәскерилер Солтүстік Ирландиядағы, әсіресе Солтүстік және Батыс Белфасттағы бүкіл католик қауымға қарсы бомбалау және ату науқанын күшейтті. Бірде ақыл-есі бұзылған католик жігітті Ольстер ерікті күштерінің (УВФ) тобы өлтіріп тастады. Алайда, SDLP-нің жетекші орынбасары Сеймус Маллон сияқты ұлтшыл саясаткерлер лоялистік жарымәскери топтар Хьюм Адамс келіссөздері пайда болғанға дейін көп уақыт бұрын жіктелмейтін сектанттық өлтірулерді жүргізгенін атап өтті. Белфасттағы католик қауымына жасалған қатал шабуылдар ИРА-ға қарсы шабуыл жасауға деген қысымға әкелді; ИРА мұны жасауға асықты, өйткені бұл британдық қауіпсіздік күштеріне және "экономикалық мақсаттарға" қарсы науқанынан энергияны аластатады деп сенді. Баяғыда Батыс Белфасттағы бір пабты UDA атыспен бүркіп тастағаннан кейін, IRA бірлігі Лисбернде протестанттық тұрғын үйлер ауданында үлкен автомобиль бомбасын жарытуды жоспарлады, бірақ IRA командирлері мұндай рұқсатсыз шабуылға қатысы барларды дереу шығарып тастаумен қорқытты. Шанкилл жолындағы бомбаға толы шабуылдан бір апта бұрын сұхбат алған ИРА-ның "Жалпы штаб-пәтерлерінің" өкілі былай деді: "Біз ИРА-да бірқатар мәселелер туралы өте анық. Біріншіден, ешкім де лоялистік өлім отрядтарының іс-әрекетіне тәртіпті түрде жауап беруден басқа ештеңе істемеуі керек. Біз ИРА-да ешқандай жағдайда да сектанттық соғыстың cul de sac арқылы ағылшынның қолына ойнамаймыз, бұл жауымызға өзін Ирландиядағы соғысушы топтардың арасында рингті қалайда ұстап тұрғанын көрсетуге мүмкіндік береді. Бірақ біз көрсеткендей . Бұл жерде лаялистердің өлім жасақтарына қатысы барларға жасырынған жер жоқ. Біз олардан баға талап етуге бел будық. Ешкім де ешқандай күмәнге берілмеуі керек. Лайықты өлтіру жасақтарына қатысы барлар өз іс-әрекеттері үшін жауап береді. Шенкилдегі UDA штаб-пәтері Шенкилл жолындағы Фриззлдің балық дүкенінің үстінде орналасқан. Питер Тейлордың айтуынша, бұл жерде Лоялистік тұтқындар қауымдастығының (ЛПА) кеңсесі де болды, ал сенбі күні таңертең әдетте адамдар көп болатын, өйткені ол тұтқындардың отбасыларына ақша берілген кез еді. 1992 жылы полиция хабаршысы ИРА-ның ғимаратқа Semtex-пен толтырылған кофе банкалары бомбаларын қолданып шабуыл жасауды жоспарлап отырғанын естіді, бірақ бұл жоспар ешқашан жүзеге аспады. Генри Макдональд пен Джим Кусактың айтуынша, ИРА ғимаратты біраз уақыт бойы бақылап отырды. Ал Шенкилл жолындағы бомбаға ұшырудан үш күн бұрын оның үйінің жанында Ирландияның Ұлттық азаттық армиясының (ИНЛА) шабуыл жасағын RUC тұтқындады. Адайрдың The Guardian газетінің сұхбатында IRA жоспарларының одан да шұғыл екендігі айтылды; UDA штаб-пәтерінде шабуыл жасау, Адайр мен басқа да UDA басшыларын өлтіру, ол ұлттық газетте католиктерді өлтіру туралы мақтанып айтқаннан бірнеше күн өткен соң, IRA-ның католикалық Белфастта және ұйымның өз қатарында кездесетін сыншылардың санының өсуіне "әдемі қарсылық" болады. 22 қазанда Белфасттың шетіндегі Ньютонбэбиде UDA католик такси жүргізушісін атып, ауыр жарақаттады және католиктер тұрып жатыр деп саналған екі үйге құбыр бомбаларын салды. Сонымен қатар, топ көбінесе католиктер тұратын Елмфилд ауылында жарылмай қалған бомбаға толы көлікке жауапкершілікті өз мойнына алды. Айтуынша, ИРА операцияны бастау туралы соңғы шешімді 1993 жылдың 23 қазанында, сенбі күні таңертең олардың бір барлаушысы Адаирдің ғимаратқа кіргенін көрген кезде қабылдады. Оның он бір секундтық фитилі болды, ал ИРА бұл төменгі қабаттағы дүкенді тазартуға жеткілікті уақыт беретінін, бірақ жоғарғы қабаттағылардың қашып кетуіне жеткілі�...

Салдары

Шенкиллдер бомбаға ұшырағаннан кейін қатты ашуланып, ашу-ызаға ұшырады. Билли Маккуистон журналист Питер Тейлорға "Ол күні Шанкилл жолда жүрген кез келген адам, скауттан бастап әжеге дейін, егер сіз оларға қару берсеңіз, олар шығып, кек алмақ еді" деді. Бомбалаудан кейінгі аптада UDA және UVF "азалау шабуылдарының" толқынын бастады, 14 бейбіт тұрғындар қаза тапты. 26 қазанда UDA Белфасттың Кеннеди Уэйдегі Кеңес Депосына қарама-қарсы шабуыл жасап, тағы екі католиктік азаматты өлтіріп, бес адамды жарақаттады. Беглиге батыс Белфастта республикалық жерлеу рәсімі жасалды. Синн Фейн партиясының президенті Джерри Адамс бомбаға ұшыруды айыптау үшін "әдеттегідей күшті тіл" қолданды, ол қате және кешірілмейтінін айтты. Алайда, ол Беглидің жерлеу рәсіміне шатыр тасушы болғандығы үшін сынға түсті. Дэвид Маккиттрик пен Эмонн Малли Адамстың жерлеу рәсімінен бас тартса, бұл "республикалық көшбасшы ретінде оның соңы" болатынын жазды. Олар бұл оның республикалық қозғалыстағы сенімділігіне қатты нұқсан келтіретінін және ИРА-ның атысты тоқтатуын қамтамасыз етуді қиындататынын түсіндірді. Басқалар, мысалы, Таоишиг Альберт Рейнольдс және RUC бас констеблі Хью Энсли осы пікірмен келісті. Тіпті, сол жақ көзіне зақым келген, сол қолын қозғалта алмай қалған. ИРА мүшелері хабаршыға оның басқарушылары бомбаны ертерек жарылту үшін оны орнатуға рұқсат берген деп санайды. Олардың ойынша, мақсат - жауынгерлердің көптеп қаза болуына себепші болып, атысты тоқтатуға қарсы шыққан және қарулы шабуылды жалғастыруды қалаған ИРА мүшелерінің күшін әлсірету еді. Жәбірленушілердің туыстары полиция омбудсменінен полицияға шабуыл туралы ол орын алғанға дейін білген-білмегенін тексеруді өтінді.