Кіріспе

Литваның Конституциялық жиналысы - Литваның тәуелсіз мемлекетінің тікелей, демократиялық, жалпы, құпия сайлау арқылы сайланған алғашқы парламенті. Ассамблея 1920 жылы 15 мамырда өз міндеттерін атқарып, 1922 жылы қазанда таратылды.

Құқықтық негіздер

1795 жылы Польша-Литва одақтастығының соңғы бөлінісінен кейін Литва Ресей империясына қосылды. 1917 жылдың 21 қыркүйегінде Вильнюс тәуелсіз Литваның негізін қалау және көршілерімен қарым-қатынасын реттеу үшін Вильнюсте барлық тұрғындары демократиялық қағидалар бойынша сайланған Құрылтай жиналысын шақыру керек деп шешкен Литва конференциясына қонақ болды. Конференцияның қарарларын атқарушы орган жүзеге асыру керек еді: 20 мүшеден тұратын Литва кеңесі (1918 жылдың 11 шілдесінен бастап Литва мемлекетінің кеңесі болды). Бұл Кеңес 1918 жылы 16 ақпанда Тәуелсіздік актісін қабылдады, онда Конституциялық жиналыстың мүмкіндігінше тезірек шақырылуы керектігі айтылды. 1918 жылы 2 қарашада Литва мемлекетінің кеңесі Литва мемлекетінің Уақытша Конституциясының негізгі заңдарын қабылдады, онда Литва мемлекетінің болашақ нысанын Құрылтай жиналысы анықтайтын болады деп айтылған. Конституциялық жиналысты сайлау туралы заң 1919 жылы 30 қазанда қабылданды.

Сайлаулар

Литва 11 сайлау округтеріне бөлінді, оның 5-і сол кезде литвалықтармен бақыланбаған. Жалпы тағайындалған мандат саны 229 болды, бірақ поляк бақылауындағы Вильнюс облысы мен француз бақылауындағы Клайпеда облысы сайлаудан шеттетілді. Литваның бақылауындағы сайлау округтері 112 өкілді, 15 000 тұрғынына біреуді сайлай алды. 21 және одан жоғары жастағы әрбір азамат сайлауға құқылы болды; әскери сайлаудың жас шегі 17 болды. Уақытша Конституцияның Конституциялық жиналыстың Вильнюсте жиналатындығын білдіретін тармағы өзгертілді. Партиялардың құқықтары мен міндеттері, сайлауға кедергі келтіргені үшін айыппұл салу және жазалау, мемлекеттік қызметкерлердің жұмыс уақытында агитация жасағаны, бейне жарнамалар мен сайлау тізімдерін жою, сайлаушыларға қатысты мәжбүрлеу немесе пара алу, орын мен уақыттан тыс агитация. Сайлау 1920 жылдың 14-15 сәуірінде өтті. Сайлауға қатысу көрсеткіші 90%-ға жетті. Ерлер мен әйелдер 112 өкілді сайлады.

Өкілдер

Дауыстардың көпшілігі Литваның христиандық демократиялық партиясының тізімдеріне түсті, оған 59 орын берілді. Литва халықтық социалистік-демократиялық партиясы мен Литва шаруалар одағы 28 мандатпен екінші орын алды. Литваның Социал-демократиялық партиясы 13 орын алды. Этностық партиялар он орынға ие болды (алтысы Демократиялық еврей одағына, үшуі Орталық поляк сайлау комитетіне және біреуі Литвалық неміс комитетіне). Партиялық емес екі өкіл болды. Кейіннен парламенттік құрылым өзгерді. Кейбір өкілдер кезекпен ауысып, олардың орнына жаңалары тағайындалады. Нәтижесінде, 150 адам парламенттегі мандатын иеленді. Көптеген депутаттар өте жас болды: олардың 26-сы 30 жаста немесе одан кіші, ал парламенттің 12 мүшесінің тек екеуі 50 жастан асқан. Олардың төртеуі яһудилер тобының мүшелері еді. Парламент мүшелерінің басым көпшілігі (150-ден 37-сі) жоғары білімді, ал екінші орында өз бетінше оқыған өкілдер тобы (150-ден 26-сы) тұрды. Олардың жетуі діни академияны немесе діни мектепті бітірген. Парламентте 8 әйел өкіл болды. Ескілігі бойынша, депутаттық Габриэла ПеткевичайтеБите салтанатты инаугурациялық жиналысты басқарды, ал парламенттің ең жас мүшесі Она МурашкайтеРачиукайтиене хатшы қызметін атқарды. Бұл сол кездегі әйелдер үшін үлкен жетістік болды. Сауда саласында парламенттің көпшілігі фермерлер болды (21). Олардан кейін мұғалімдер (18), лауазымды адамдар, кооперативтер мен муниципалдық қызметкерлер (18), қолөнершілер мен жұмысшылар (17), заңгерлер (13), діни қызметкерлер мен раввиндар (12), әскери офицерлер (13) болды.

Құрылтай жиналысының маңызы

Ассамблея батыс демократиясының принциптерін нығайтты, бұл сенім, сана, сөз бостандығына, заң алдындағы ұлттар мен жыныстардың теңдігіне және адамның иммунитетіне негізделген. Құрылтай жиналысының өкілеттік мерзімі аяқталғаннан кейін Литвада ұлттық қайта туу аяқталды, мемлекет қалпына келтірілді, нәтижесінде тәуелсіз мемлекеттің құқықтық негізі құрылды. Негізгі заңдардан басқа (тұрақты Конституция, жер реформасы, Литас енгізу және университет құру) өмірдің басқа да салалары реттелді. Еліміз метрикалық жүйеге, Орталық Еуропа уақытымен ауысты, атқарушы бақылауды жүзеге асырды және халықаралық аренада белсенді ойыншы болды. Құрылтай жиналысының мерзімі ішінде Литва 16 мемлекет тарапынан заңды түрде танылды.