Вильно воеводствосы (1926-1939): Польшаның аралық кезеңдегі әкімшілік бөлігі, халқы негізінен поляктар, литовтар, белорустар, еврейлерден тұрған. Тарихы мен аумағы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польшаның бұрынғы воеводствосы, соғыстар аралық кезеңдегі Польша воеводствосы.
Former voivodeship of Poland
the voivodeship of Poland in the interwar period
Вильно воеводствосы (województwo wileńskie) – Екінші Польша Республикасындағы 16 воеводствоның бірі, астанасы Вильно (қазіргі Вильнюс, Литва). 1926 жылы құрылған бұл аймақты негізінен поляктар, сондай-ақ белорустар, литвалықтар және еврейлер сияқты азшылықтар мекендеген. 1926 жылға дейін воеводствоның аумағы Вильно жері деп аталған, шекаралары бірдей болған және сол кезде Польшаның қазіргі аумағына кірген. Вильно воеводствосының жалпы ауданы 1,276 миллион адамды құрады. Польшаға неміс және совет әскерлерінің шабуылынан және Еуропаның қайта құрылуынан кейін, Тегеран конференциясында совет басшысы Иосиф Сталиннің талабымен Польшаның шекарасы қайта белгіленді. Вильно воеводствосы Литва және Белоруссия КСР-іне қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін этникалық поляктардың көп бөлігі күштеп басқа жерге қоныстанды. 1991 жылдан бері воеводствоның бұрынғы аумағы тәуелсіз Литва және Беларусьтің құрамына кіреді.
The Wilno Voivodeship (województwo wileńskie) was one of 16 Voivodeships in the Second Polish Republic, with the capital in Wilno (now Vilnius, Lithuania). The jurisdiction was created in 1926 and populated predominantly by Poles, with notable minorities of Belarusians, Jews and Lithuanians. Before 1926, the voivodeship's area was known as the Wilno Land; it had the same boundaries and was also within the contemporary borders of Poland at the time. The total area of Wilno Voivodeship was , with a population of 1.276 million. Following the German and Soviet invasion of Poland and the reshaping of Europe, Poland's borders were redrawn at the insistence of Soviet leader Joseph Stalin at the Tehran Conference. Wilno Voivodeship was incorporated into the Lithuanian and the Byelorussian Soviet Socialist Republics. Many of the ethnic Polish population were forcibly resettled at the end of World War II. Since 1991, the former territory of the voivodeship is now part of sovereign Lithuania and sovereign Belarus.
Өмірбаян
1795 жылы Польша-Литваның үшінші бөлінісінен кейін Вильнюс аймағы, Литва Ұлы Княздығының көп бөлігі сияқты, Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Ресей империясының оккупациясы астында болды. Аймақтағы орыс үкімдігі тұрақсыз болды, мұны Ресейге жасалған француз шапқыншылығы, 1831 және 1863 жылдардағы көтерілістер көрсетіп тұр. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін және Ресейдегі азамат соғысынан туған ішкі әлсіздік салдарынан Литва мен Польша тәуелсіздіктерін қайта жаңартты. Дегенмен, екі ел арасындағы қақтығыс нәтижесінде поляк-литва соғысы басталды. 1920 жылдың қазан айында Польшаның мемлекет басшысы Юзеф Пилсудский, Вильнюсті Литва жағында қалдырған Сувалкай шартын оралымдап өту мақсатымен, Вильнюсті Польшаға қосып алу үшін Желиговскийдің бүліктерін ұйымдастырды. Бұл желеумен жасалған операцияда поляктар Вильнюсті басып алуға қол жеткізіп, Орталық Литваның поляк құтбалық мемлекетін құрды. 1922 жылы Вильнюс Сейміне өткізілген даулы сайлаудан кейін парламент Орталық Литваны Екінші Польша Республикасына қосуға дауыс берді.
After the Third Partition of Poland–Lithuania in 1795, the Vilnius region, like most of Grand Duchy of Lithuania, was occupied by the Russian Empire until World War I. Russian rule in the region was unstable as evidenced by the French invasion of Russia, the Uprisings of 1831 and 1863. In the aftermath of World War I and Russia's internal weakness due to the Russian Civil War, Lithuania and Poland re established their independence. However, the Polish–Lithuanian War began as a result of conflict between the two countries. In October 1920, Józef Piłsudski, Poland's Chief of State, in order to circumvent the Treaty of Suvalkai, which left Vilnius on the Lithuanian side, organized Żeligowski's Mutiny, to seize Vilnius for Poland. In this false flag operation, the Polish goals of taking over Vilnius were achieved and the Polish puppet state of Central Lithuania was created. In 1922, after a disputed election to the Vilnius Sejm, the parliament voted to incorporate Central Lithuania into the Second Polish Republic.
1920-шы және 1930-шы жылдар
1922 жылдың 6 сәуірінен 1926 жылдың 20 қаңтарына дейін аймақ Вильно жері (ziemia wileńska) деп аталды. Вильно воеводствосы 1926 жылдың 20 қаңтарында Вильно жерінің аумақтарынан құрылды. 1927 жылдың 1 сәуірінде Молодечно уезі Вилейка (5 гмина), Ошмяны (1 гмина), Воложин (1 гмина) және Столбцы (1 гмина) аймақтарының бөліктерінен құрылды. Бұл екінші дүниежүзілік соғыс аралығында құрылған соңғы поляк воеводствосы болды. (Сандомир воеводствосы 1939 жылдың соңында құрылуы жоспарланған, бірақ құрылмады).
From 6 April 1922 to 20 January 1926, the territory was known as the Wilno Land (ziemia wileńska). Wilno Voivodeship was created on 20 January 1926 from the territories of the Wilno Land. On 1 April 1927, Mołodeczno county and was created from parts of Wilejka (5 gminas), Oszmiana (1 gmina), Wołożyń (1 gmina) and Stołpce (1 gmina) It was formed as the last of the Polish voivodeships in the interbellum. (The Sandomierz Voivodeship was supposed to be created in late 1939, but never was).
Екінші дүниежүзілік соғыс
1939 жылы Кеңес Одағының шапқынынан кейін Вильно воеводствосы Белоруссия КСР-нің жаңа құрылған Вилейка облысы мен тәуелсіз Литва арасында бөлінді (1940 жылдан бастап Литва КСР деп аталды). Бұл бөлініс халықаралық жағынан мойындалмады. Польша үкіметі эмиграцияда 1942 жылы Зигмунт Федоровичті Вильно аймағы бойынша өкілі етіп тағайындады. Ол 1944 жылы НКВД-мен тұтқындалды. Қазіргі таңда Вильно воеводствосының бұрынғы аумағы Литваның Вильнюс және Утена округтері мен Беларусьтің Гродно, Минск және Витебск облыстары арасында бөлінген.
Following the Soviet invasion in 1939, the Wilno Voivodeship was divided between the newly created Vileyka Voblast of the Byelorussian SSR and independent Lithuania (from 1940 this was known as the Lithuanian SSR). This division was not internationally accepted. The Polish government in exile nominated Zygmunt Fedorowicz in 1942 as its representative for Wilno region. He was arrested by the NKVD in 1944. Currently the former territory of Wilno Voivodeship is divided between the Vilnius and Utena counties in Lithuania and the Grodno, Minsk and Vitebsk Regions of Belarus.
Орналасқан жері
Вильнюс воеводствосының ауданы 29 011 км² (бұл оны Польшаның төртінші ең ірі воеводствосы етті) және халқы (Польшаның 1931 жылғы халық санауы бойынша) 1 276 000 адамды құрады. Воеводство елдің солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан, шығысында КСРО-мен, батысында Литвамен, солтүстігінде Латвиямен, оңтүстігінде Новогрудек воеводствосымен және оңтүстік-батысында Белосток воеводствосымен шектесетін. Ландшафты жазық және кейбір жерлері төбелі, бірнеше көлдері бар (мысалы, Нароч – соғыстар аралық Польшаның ең үлкен көлі). 1937 жылдың 1 қаңтарына қарай, аумақтың 21,2% орманмен жабылған (жалпыұлттық орташа көрсеткіш 22,2%).
The Wilno Voivodeship had an area of 29,011 km2 (which made it the fourth biggest Polish Voivodeship) and a population (according to the Polish census of 1931) of 1,276,000. The Voivodeship was located in the country's northeastern corner, bordering the Soviet Union to the east, Lithuania to the west, Latvia to the north, Nowogródek Voivodeship to the south and Białystok Voivodeship to the south west. The landscape was flat and hilly in parts, with several lakes (such as Narocz, the biggest lake in interwar Poland). As of 1 January 1937, 21.2% of the area was forested (compared to the national average of 22.2%).
Халық саны
1931 жылғы Польша халық санағы бойынша, воеводалықта 1 276 000 адам тұрған. Халықтың көп бөлігі поляктар болды (59,7% өздерінің ана тілі – поляк тілі деп атады). Аз ұлт өкілдерінің ішінде: белорустар (22,7%), еврейлер (8,5%), литвалықтар (5,5%) және орыстар (3,4%) бар еді. Халық тығыздығы шамамен 44 адам/км² құрады (Полесье воеводалығынан кейін Польшадағы ең төменгі көрсеткіштің екіншісі). Халық санағы белорустар мен литвалықтарға қатысты бұрмаланғандықтан, дәл емес деп сынға ұшырады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Польшаның аумақтық құрамы өзгерген соң, поляк халқының көп бөлігі жаңа құрылған Польша Халық Республикасына қоныс аударды, себебі Вильнюс воеводалығы бөлініп, Литва және Белоруссия Кеңес Социалистік Республикаларының құрамына енді. Көптеген адамдар отанына оралу кезінде қиындықтарға кезікті және олардың елден кетуіне тосқауыл қойылды.
According to the Polish census of 1931 the Voivodeship was inhabited by 1,276,000 people. Majority of population was Polish (59.7% claimed Polish as their native tongue). Among minorities there were: Belarusians (22.7%), Jews (8.5%), Lithuanians (5.5%) and Russians (3.4%). The population density was 44 persons per km2 (second lowest in Poland, after Polesie Voivodeship). The census has been criticized as inaccurate due to bias against the Belarusians and Lithuanians. Following the Polish territorial changes after World War II, a significant part of the Polish population was repatriated to the newly formed People's Republic of Poland as Wilno Voivodeship was split and incorporated into the Lithuanian and Byelorussian Soviet Socialist Republics. Many encountered difficulties in the repatriation process and were prevented from leaving.