Кіріспе

Литва бес тарихи және мәдени аймаққа (этнографиялық аймақтар деп аталады) бөлінеді. Аймақтардың нақты шекаралары толыққанды анықталмаған, себебі олар ресми саяси немесе әкімшілік бірліктер емес. Олар мәдениет арқылы – елдік дәстүрлер, дәстүрлі өмір салты, әндер, әңгімелер және т.б. сияқты белгіленеді. Бір жақтың өзінде, аймақтар литва тілінің диалект аймақтарымен сәйкес келеді. Дегенмен, бұл сәйкестік ешқандай жағдайда қатаң емес. Мысалы, Дзюк диалекті Оңтүстік Аукштаития деп аталғанымен, Дзюкия Аукштаитияның бір бөлігі дегенді білдірмейді. Кейбір аймақтардың белгілі бір бөліктерінде басқа аймақтардың диалектілері қолданылады, ал мысалы Самогитияда үш түпкілікті диалект бар (оңтүстік, солтүстік және батыс Самогития), олардың кейбіреулері кіші диалекттерге бөлінеді.

Саясатта өңірлер

Самогитиядан басқа ешқандай аймақ саяси немесе әкімшілік бірлік болған емес. Литва тарихының көп бөлігінде Аукштаития, Сувалкия және Дзюкияның қазіргі мәдени аймақтары Литваның негізгі бөлігін құраған, «Литва» деп аталатын тарихи жерді құрады, ол Литваның Ұлы Герцогтығының ядросы болды. Дегенмен, олардың шекараларын нақтылау үшін соңғы кезде жұмыстар жүргізілуде, себебі Литвадағы округтер жүйесін этнографиялық аймақтарға ауыстыру жобасы бар, олар «жерлер» (жекеше – žemė, көпше – žemės) деп аталады. Бұл жобаны округтердің шектеулі функциялары болғандықтан, Литва үшін олардың 10-ы қажет емес деген пікір де қолдайды. Тағы бір аргумент – басқа елдерде тарихи аумақтар қайта жаңғыртылып жатыр, ал Литвада жасанды түрде құрылған округтер бар. Жобаны бұрынғы президент Роландас Паксас қолдаған, бірақ қазір жобаның қашан және толығымен аяқталары белгісіз. Алайда, Дзюкия жақында реформа іске асырылған жағдайда қолданылатын елтаңба мен эмблеманы қабылдады. Аллют округі, дерлік толығымен Дзюкия аймағына кіретін, одан кейін Дзюкия елтаңбасын негізге алған елтаңбаны қабылдады. Самогитияда Самогития Герцогтығы тұсында пайда болған ту және елтаңба бар; бұл символдар Литва туынан әлдеқайда көне. Кіші Литвада 17 ғасырдан бері қолданылып келе жатқан ту және 19 ғасырдан бастау алған әнұраны бар. Алайда, егер реформа іске асырылса, бес емес, көбінесе төрт жер ғана болады, өйткені Кіші Литваның көп бөлігі Ресейдің қазіргі шекарасында (Калининград облысында) орналасқан және көптеген литвалықтар одан қуылған. Қалған салыстырмалы түрде аз бөлігі де көбінесе жаңадан келгендермен қоныстанған, өйткені жергілікті халықтың көп бөлігі Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапты немесе қуылды. Сондықтан, Кіші Литва, әдетте, Самогитияға қосылады. Аймақтар саяси-әкімшілік бірліктер болмаса да, көпшілігінің «астаналары» бар (әдетте астана деп саналатын қалалар). Бұл қалалар міндетті түрде аймақтағы ең ірі қалалар емес.

Өңірлер тізімі

Атауы Ту Герб Аудан (км²) Халық Литва тілінде атауы Аймақтың орналасқан жері Астанасы Ірі қаласы Аукштаития 27 564 (27 672, Каунас бөлігін қоса алғанда) 656 737 (919 212, Каунас бөлігін қоса алғанда) Аукштаития, сөзбе-сөз «Жоталар». Солтүстік-шығыс Литва, сондай-ақ оңтүстік-батыс Латвия және солтүстік-батыс Беларусьтың тарихи литвалық аумақтарын қамтиды. Паневежис Самогития 16 872 506 665 Жемаития, сөзбе-сөз «Төмендіктер». Батыс Литва Телшяй Шиауляй Дзукия 11 713 (12 114, Вильнюс қоса алғанда) 330 678 (889 800, Вильнюс қоса алғанда) Дзукия немесе Дайнава: соңғысының атауы сөзбе-сөз «Әндер елі» дегенді білдіреді. Литваның оңтүстік-шығысы, сондай-ақ Беларусьтің кең тарихи литвалық аумақтары мен Польшаның бір бөлігін қамтиды. Алытус Судовия 5 745 (5 794, Алексотас және Панемуне елді мекендерін қоса алғанда) 203 018 (239 296, Алексотас және Панемуне елді мекендерін қоса алғанда) Судува немесе Сувалкия: «су» (жақын) және «валка» (арна, батпақ). Литваның оңтүстік-батысы, ең кішкентай этнографиялық аймақ. Мариямполе Кіші Литва 2 848 (Неман өзенінің оң жағалауындағы аумақ (Клайпеда облысы), Калининград облысынан басқа) 226 278 (Неман өзенінің оң жағалауындағы халық (Клайпеда облысы), Калининград облысынан басқа) Мажожи Литва Балтық теңізінің жағалауы, сондай-ақ қазіргі Калининград облысы мен Польшаның солтүстік бөлігіндегі көптеген тарихи литвалық тұрғындар бар аумақтарды қамтиды. Клайпеда