Кіріспе

Американдық актер, режиссер (1905–1968)

Станислаус Паскаль Франшот Тоне (27 ақпан 1905 – 18 қыркүйек 1968) – американдық актер, продюсер және театр, кино және теледидар режиссері. Ол 1930-шы және 1940-шы жылдардың басында жетекші актер болды, ал мансабының шарықталу кезеңінде әдемі мінезді, күрделі рөлдерімен танылды, 1950-ші жылдары көмекші рөлдерде де ойнады. Оның актерлік шеберлігі романтикалық фильмдерден бастап, ноир және Бірінші дүниежүзілік соғыс фильмдеріне дейін көптеген жанрларды қамтыды. Ол "Твилайт зонасы" және "Альфред Хичкок сағаты" сияқты алтын ғасыр телесериалдарының бірнеше эпизодтарында қонақ актер ретінде пайда болды, сонымен қатар 1960-шы жылдар бойына театр мен кинода актерлік және продюсерлік қызметін жалғастырды. Тоне "Байлықтағы бүлік" (1935) фильміндегі мичман Роджер Байам рөлі үшін "Оскар" сыйлығының "Ең үздік актер" номинациясына ұсынылды, бұл номинацияны Кларк Гейбл және Чарльз Лоттон да алды, нәтижесінде бір фильмде үш актер бірдей "Ең үздік актер" номинациясына ие болды және "Ең үздік көмекші актер" санаты құрылды.

Ерте өмір және білім

Станислаус Паскаль Франшот Тоун Нью-Йорк штатының Ниагара шарлауында дүниеге келді. Ол Карборунд компаниясының бай президенті, доктор Фрэнк Джером Тоун мен оның қоғамда танымал әйелі Гертруда Ван Вранкен Франшоттың кіші ұлы еді. Тоун сонымен қатар Вольф Тоунның ("Ирландия республикашылдығының әкесі") алыс туысы болды. Тоун француз-канад, ирланд, голланд және ағылшын тегінен шыққан. Оның атасы, дворян Гилберт Л’Омм де Баск, баск тілінде Homme деп, ал соңынан Bascom деп аударылған, француз баск тегіне жатады. Тоун Пенсильвания штатының Поттстаун қаласындағы Хилл мектебінде оқыды, бірақ оқудан шығарылды. Ол Корнелл университетіне түсіп, драма клубының президенті болды және Шекспирдің пьесаларында ойнады. Сондай-ақ ол Сфинкс Бас қоғамына сайланды және Альфа Дельта Фи бауырластығына қосылды. 1927 жылы университетті бітіргеннен кейін, актерлік мансапты қуып, отбасылық бизнестен бас тартып, Нью-Йорк штатының Гринвич Виллидж қаласына көшіп кетті.

1927-1932: Бродвей

Тоны "Жебе" (1927), "Ғасырлар" (1927–28), "Интернационал" (1928) спектакльдерінде ойнады, сондай-ақ Кэтрин Корнеллмен бірге "Анасыздық дәуірі" (1928–29) пьесасының танымал бейімделуіне қатысты. Одан кейін ол "Ваня аға" (1929), "Түйіскен жолдар" (1929), "Қызыл жат" (1929–30), "Қонақ үй әлемі" (1930) және "Пайғамбалдық әйел" (1930–31) спектакльдерінде өнер көрсетті. Ол Театр гильдиясына қосылып, олардың "Green Grow the Lilacs" (1931) қойылымында Керли рөлін ойнады, онда Тоун ән шырқады, бұл кейін "Оклахома!" мюзиклінің негізі болды. Роберт Бенчли "Нью-Йоркер" журналында "Тоун [серіктес актрисасы] Уокерге лирикалық махаббат сыйлады" деген пікірін білдірді. Клиффорд Одец Тоунның актерлік шеберлігін еске алып: "Менің өмірімде америкалық театрда таныған ең талантты екі жас актер – Франшо Тоун мен Марлон Брандо болды, менің ойымша, Франшо таланттырақ еді" деді. 1931–1941 жылдары топтың директоры болған, ал 1950 жылдары "Метод" оқытушысы болған Страсберг "Green Grow the Lilacs" қойылымында Тоунмен бірге ойнаған. Бұл жылдар оған өте қарқынды және жемісті болды; топтың қойылымдарының ішінде 12 қойылымға созылған "1931" (1931), Максвелл Андерсонның 10 қойылымға созылған өлеңмен жазылған "Таос түні" (1932), 91 қойылымға созылған "Коннелли үйі" (1931) және Ли Страсберг режиссерлік еткен Джон Говард Лоусонның "Сәттілік тарихы" (1932) спектакльдері бар еді. Топтың қойылымдарынан тыс, ол "Мың жаз" (1932) спектаклінде ойнады. Тоун Клодетт Колберттің басты рөлде ойнаған "The Wiser Sex" (1932) фильмімен кинодағы дебютін жасады, бұл фильм Paramount компаниясының Астория студиясында түсірілді.

1933-1939: MGM жылдары

Тоун MGM кинокомпаниясы оны кино келісімшартымен ұсынғанда Голливудқа барған топтың алғашқысы болды. Топ театры туралы естеліктерінде Гарольд Кларман Тоунның бастапқыда топтың ең қарсыласып, өзімшілігі зор болғанын айтады. Берджесс Мередит Тоунға «Метод» дегеннің бар екенін және Страсбергтің оқуларымен Актёрлер студиясының ашылатынын хабарлаған. Тоун өзі киноның жеке өмірге тым көп араласатынын және театрлық қойылымдардан өзгеше темпте өтетінін санады. Ол сахнадағы жылдарын сағынышпен еске алады, сонымен қатар Топ театрын құлдырау кезеңінде қаржылай қолдады. MGM Тоунға бірден бірнеше жақсы рөл берді, оны алты классикалық «кодекске дейінгі» фильмге түсірді. 1933 жылы Уильям Фолкнер мен режиссер Говард Хоукс бірлесіп жазған «Бүгін біз тіріміз» атты Бірінші дүниежүзілік соғыс драмасындағы екінші рөлмен бастады. Сценарий бастапқыда Бірінші дүниежүзілік соғысқа арналған дос фильм ретінде жоспарланған, бірақ студия басшылары танымал актриса Джоан Кроуфордқа рөл бергісі келді, сондықтан Фолкнер мен Хоукс Гари Купер мен Кроуфорд арасындағы романтикалық желіні жасауға мәжбүр болды. Содан кейін Тоун Уолтер Хьюстонның қатысуымен «Ақ үйдің үстінде» Габриэль фильміндегі романтикалық басты рөлді ойнады, одан кейін Лоретта Янгпен бірге «Түн ортасындағы Мэри» фильмінде басты рөлді ойнады. Тоун Видордың «Жұртшының оралуы» фильмінде Мириам Хопкинспен романтикалық қарым-қатынас жасады және «Сценалық ана» фильміндегі басты рөлді ойнады. Ол сондай-ақ Жан Харлоу мен Ли Трейсимен бірге «Бомба» фильмінде де түсті. Фильмдер тізбегінің соңғысы — «Билеуші қыз», онда оның болашақ әйелі Джоан Кроуфорд пен Кларк Гейбл арасындағы экрандағы үшбұрышты махаббат ойнатылды, бұл Тоунның жақсы ойын көрсеткен «керемет сахналанған көрініс» болды. Twentieth Century Pictures Тоунды Констанс Беннеттпен «Мулен Руж» (1934) фильмінде романтикалық рөлге шақырды, онда ол екі рөлді ойнады, «комедия актрисасы ретінде жарқырады», ал «Нью-Йорк Таймс» газеті оның рөлін «қатаң мінезді рөлде де бірдей тапқыр» деп бағалады. MGM-ге оралғанда, ол қайтадан Кроуфордпен «Сэди Маккиде» (1934) түсті, содан кейін Fox компаниясы оны Джон Фордтың «Әлем алға жылжиды» (1934) француз шетелдік легионы туралы фильміне Мадлен Кэрроллмен бірге «мақтауға лайық» рөлге қарызға алды. «Миссуриден келген қыз» (1934) фильмінен кейін Харлоумен бірге MGM Тоунға «Жол тура» (1934) фильмінде басты рөл берді, бірақ ол «B» фильмі саналды, өйткені оның жарнамасы мен өндіріс шығындары жоғары болған жоқ. Содан кейін Warner Bros. оны «Джентльмендер туылады» (1934) фильміне қарызға алды. Paramount компаниясында Тоун Гарри Купермен бірге «Бенгал лансерінің өмірі» (1935) атты кинофильмде ойнады. Ол «Бір Нью-Йорк түні» (1935) фильмінде басты рөлде болды, бірақ «Безумдық» (1935) фильмінде Харлоу мен Уильям Пауэллден кейін рөлге ие болды. Ол Кроуфорд пен Роберт Монтгомериді «Енді әйелдер жоқ» (1935) фильмінде қолдады және «Байлықтағы бүлік» фильмінде тағы бір кассалық табысқа ие болды, ол үшін ол Кларк Гейбл мен Чарльз Лоттонмен бірге үздік актер номинациясына ұсынылды. «Эксклюзивті оқиға» (1935) фильміндегі басты рөлден кейін ол қайтадан досы Лоретта Янгпен «Қорғалмаған сағат» (1936) фильмінде және Грейс Мурмен бірге Columbia компаниясының «Патшахат шығады» (1936) фильмінде түсті, онда он бір жасар Гвен Вердонның дебюті болды. Тоун мен Харлоу «Сузи» (1936) фильмінде үшінші орында болған Кэри Грантпен бірге қайтадан түсті. Содан кейін ол Кроуфорд, Роберт Тейлор және Лайонел Барримормен бірге «Керемет әйел» (1936) фильмін түсірді, ал оның серіктесі Беула Бонди Эндрю Джексонның кезеңі туралы фильм үшін академиялық наградаға ұсынылды. «Бір түнде болды» фильмін пайдаланған Кроуфорд пен Гейблдің «Жолда жүріп махаббат» (1936) фильмінде тез сөйлейтін журналистер рөлінде екі жұпты ойнату арқылы Тоунды қосалқы рөлге тапқан. RKO оны Катарина Хепбернмен бірге «Quality Street» (1937) фильмінде, кассада 248 000 доллар жоғалтқан костюмді драмада, ойнауға қарыз алды. MGM-ге оралғанда ол Спенсер Трейси мен Гладис Джорджты «Олар оған қару берді» (1937) фильмінде қолдады. Ол «Екі әйел арасында» (1937) фильмінде басты рөлді ойнады және «Кейіл қызыл киінді» (1937) фильмінде Кроуфордпен бірге соңғы рет ойнады, содан кейін «Ер адамға сенімді» (1938) және «Махаббат бас ауруы» (1938) фильмдерінде Мырна Лоймен бірге түсті. «Үш жолдас» (1938) фильмінде Тоун Роберт Тейлор мен Маргарет Саллаванмен бірге Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германияға оралған көңілсіз сарбаздар туралы фильмде бірге болды. Ол Джанет Гейнор мен Роберт Монтгомеримен бірге «Нэнсиге үш махаббат» (1938) фильмін түсірді және Фрэнсиска Гаалмен бірге «Төменгі қабаттағы қыз» (1938) фильмінде ойнады, бұл «Күліңке» типтес оқиға болды. Содан кейін ол Энн Сотернмен бірге «Жылдам және ашкөз» (1939) «B» фильмінде үйленген қылмыстық детективтер рөлінде түсті, бұл әртүрлі актерлік топтармен түсірілген, «Жұқа адамдар» көрермендеріне арналған үшінші фильм болды. Келісімшарты аяқталғаннан кейін Тоун 1939 жылы MGM-ді тастап, сахнаға оралып, Бродвейде өнер көрсетті, көбінесе «Топтың» алғашқы жылдарының мүшелерімен және Эуджин О’Нил сияқты драматургтермен бірге жұмыс істеді. Ол Ирвин Шоудың «Жұмсақ халық» (1939) және Эрнест Хемингуэйдің «Бесінші баған» (1940) пьесаларына оралды, бірақ олардың қойылымы қысқа болды.

19401949: Универсал, Колумбия және Парамаунт комбинациясы

Тоун Universal компаниясымен келісімшартқа отырып, ондағы алғашқы вестернінде – "Трейл оф вигилантес" (1940) фильмінде түсті, онда ол Бродэрик Кроуфорд пен Энди Девайн сияқты актерлермен бірге өзінің шеберлігін көрсетті. Бірақ көп ұзамай ол әйел актерлерге көмектесуге қайта оралды, Дина Дурбинмен бірге "Жақсы қыз?" (1941) фильмінде ойнады. Тоун сондай-ақ Columbia компаниясымен бірнеше фильмге келісімшарт жасады, онда Джоан Беннетпен бірге "Ол барлық жауаптарды білді" (1941) және "Әйелі қанатқа шығады" (1942) фильмдерін түсірді. Universal-да ол "Осы әйел менікі" (1941) фильмінде басты рөлде ойнады. Тоун Билли Уайлдер режиссерлік еткен "Қаһиреге бес қабір" (1942) – Екінші дүниежүзілік соғысқа арналған шпиондық оқиғасында ойнау үшін Paramount студиясына барды. Ол MGM студиясына да оралып, "No. 5" (1943) фильмінде ойнады, содан кейін Дурбинмен бірге Universal-да "Оның үй қызметшісінің қарындасы" (1943) фильміне түсті. Тоун Paramount студиясында тағы екі фильмде ойнады: Мэри Мартинмен бірге "Шын өмірге адал" (1943) және Вероника Лейкпен бірге "Таң алдындағы бір сағат" (1944). Роберт Сиодмак режиссерлік еткен Universal-дың "Фантом леди" (1944) фильміндегі рөлі оның ең жақсы рөлдерінің бірі болды, бұл ертедегі нуар фильмі және Тоун үшін жаман рөл болды. Бенедикт Богеус үшін Мерл Оберонмен бірге түскен "Қараңғы сулар" (1944) фильміндегі ойнаған рөлі де әсерлі болды. Ол Джейн Уайтпен бірге Бродвейде "Ең жақсы үміт" (1945) спектаклінде ойнап, сахналық карьерасын жалғастырды; қойылым үш айдан сәл артық уақытқа созылды. Universal студиясында Тоун Сюзанна Фостермен бірге "Сол түні сенімен" (1945) және Дурбинмен бірге "Оның арқасында" (1946) фильмдерін түсірді. Тоун Eagle Lion Studios студиясында "Жоғалған бал айы" (1947) және Ширли Темплмен бірге "Бал айы" (1947) фильмдерін түсірді. Columbia студиясында ол Лусил Баллмен бірге "Оның күйеуінің істері" (1947) және "Мен қиындықтарды жақсы көремін" (1947) фильмдерінде ойнады, содан кейін РКО студиясында Грантпен бірге "Кез келген қыз үйленуі керек" (1948) фильмінде түсті. Ол нуар триллері "Жигзау" (1949) фильмінде журналистің қатқарылуын тергеп жүрген прокурордың көмекшісі рөлін ойнады, ал әдемі әйел рөлінде әйелі Жан Уоллес ойнады. Содан кейін ол Ларайн Дейдің қатысуымен түсірілген "Намыссыз" (1949) фильмінде кісі өлтіру құрбаны рөлінде қосалқы рөлде ойнады.

1949: Өндіруші

Тоун 1949 жылғы «Эйфель мұнарасындағы адам» фильмінде ойнап, басты рөлді сомдады. Фильмнің түсірілімі кешігіп, шығармашылық даулар туып, бір жолақты техникалық түсті фильмді өңдеу қиындықтарға тап болды. Тоунның маниакальды депрессиялық социопат рөліндегі шеберлігі Париждің бұл ескерткішінде көптеген каскадтық трюктарды өзі орындауын қамтиды. Бёрджесс Мередит пен Чарльз Лаутон Тоунмен бірге ойнады. Мередит режиссер деп көрсетілген, бірақ Мередит камера алдында болғанда Тоун режиссерлік міндеттерді өз мойнына алды, ал Лаутон кейде өзі режиссерлік жасады. Француз режиссері Жан Реньордың сөзіне сүйенсек, фильмде Эйфель мұнарасының ең әдемі түсірілімдері бар.

1950-1959: Тірі театр телеарнасы

Тоун Нью-Йоркке көшіп, «The Philco Goodyear Television Playhouse», «Lux Video Theatre», «Danger», «Suspense» және «Starlight Theatre» сияқты Нью-Йорк негізді тікелей эфирлі театрлық телешоуларда ойнай бастады. Ол «Күйеу жігіт келеді» (1951) фильмінде түсу үшін Голливудқа оралды. Кішкентай экранда Тоун «Lights Out», «Tales of Tomorrow», «Hollywood Opening Night», «The Revlon Mirror Theater» және «The Philip Morris Playhouse» бағдарламаларында болды. Бірақ ол көп ұзамай Бродвейге қайтып оралып, «О, еркектер! О, әйелдер!» (1953–54) атты үлкен сәтті тудырған қойылымда ойнады, ол 400 қойылымға дейін сахналастырылды. Содан кейін ол «Өмірдің уақыты» (1955) және Юджин О’Ниллдің «Айға арналған ай» (1957) пьесаларында Венди Хиллер мен Сирил Кусакпен бірге ойнады. 1957 жылы Тоун Чеховтың «Ваня ағасы» пьесасының бейімделуін өндіріп, режиссерлік етіп, сонымен қатар басты рөлде ойнады, бұл пьеса Бродвейде қайта қойылғанмен бірге түсірілді. Оның «сағыныш» сезімімен ойнаған орыс елдігінің дәрігері рөлі мақтауға ие болды, ал сахналық қойылымды фильмге көшіруде тек сол кездегі әйелі Долорес Дорнның қатысуымен ғана өзгеріс болды.

Өлім

1968 жылы 18 қыркүйекте Нью-Йорк қаласында өпке рагынан қайтыс болды. Ол кремацияланды және оның күлі 2022 жылғы 24 шілдеге дейін ұлының кітапханасындағы сөреде, Шекспирдің туындыларымен қоршалған күйде сақталды. Содан кейін күлі Канаданың Квебек провинциясындағы Пойнт Комфорт зиратына жерленді. 1960 жылы 8 ақпанда Франшот Тоун киноиндустриясына қосқан үлесі үшін Голливудтың Даңқ аллеясында жұлдыз алды, ол 6500 блоктың оңтүстік жағындағы 6558 Голливуд бульварында орналасқан.

Теледидардағы кейбір кредиттер

1954 Studio One қазылар алқасының мүшесі #3 "Он екі ашулы адам" 1955 Төрт жұлдызды театр Бен Чейни "Сыйлық" 1956 General Electric Театры Чарльз Протейс Штайнметц "Штайнметц" 1957 Кайзер Алюминий сағаты Артур Болдуин "Маған арқан лақтыр" 1958 Westinghouse Desilu Playhouse Candy Lombe "Жыртқыш аңшы" 1959 Альфред Хичкок ұсынады Оливер Мэтьюз 4-ші маусым 28-ші бөлім: "Қол жетпес арман" 1960 Бонанза Денвер Макки "Денвер Макки" 1961 Түнек аймағы полковник Арчи Тейлор "Үнсіздік" 1965–1966 Бен Кейси Доктор Дэниел Найлс Фриленд 27 бөлім 1964 Хичкок сағаты Ұлы Рудольф (Рудольф Битзнер) 3-ші маусым 14-ші бөлім: "Соңғы қойылым" 1965 "Жабайы қарағай" 1967 Өмірің үшін қашқан судья Талияферро Уилсон "Шындықты айт"

Театрдағы рөлдері

Өндіріс датасы Роль 19 қазан – 19 қараша 1927 жыл «Белт Баннер» 29 қараша – 1 желтоқсан 1928 жыл «Ғасырлар» Янкель 12 қаңтар – Ақпан 1928 жыл «Халықаралық» Дэвид Фитч 27 қараша 1928 жыл – Мамыр 1929 жыл «Ашусыздық дәуірі» Ньюленд Арчер, кіші 24 мамыр – 1 маусым 1929 жыл «Аталық Ваня» Михаил Львович Астров 11 қараша – Желтоқсан 1929 жыл «Түйіскен жолдар» Герцог 17 желтоқсан 1929 жыл – Ақпан 1930 жыл «Қызыл тоты» Федор 14 сәуір – Маусым 1930 жыл «Ғалам қонақ үйі» Том Эймс 20 қазан 1930 жыл – Наурыз 1931 жыл «Жалған әйел» Эрнест Тод 26 қаңтар – 21 наурыз 1931 жыл «Жасыл гүлдер өседі» Керли Маклейн 28 қыркүйек – Желтоқсан 1931 жыл «Коннелли үйі» Уилл Коннелли 10 желтоқсан 1931 жыл – Желтоқсан 1931 жыл 9 наурыз 1932 жыл – Наурыз 1932 жыл «Таос түні» Федерико 24 мамыр – Маусым 1932 жыл «Мың жаз» Нил Бартон 26 қыркүйек 1932 жыл – Қаңтар 1933 жыл «Сәттілік тарихы» Реймонд Мерритт 5 қаңтар – Мамыр 1939 жыл «Мейірімді халық» Харольд Гофф 6 наурыз – 18 мамыр 1940 жыл «Бесінші баған» Филипп Роулингс 7 ақпан – 19 мамыр 1945 жыл «Ең жақсыға үміт» Майкл Джордан 17 желтоқсан 1953 жыл – 13 қараша 1954 жыл «О, еркектер! О, әйелдер!» Алан Коулс 19-30 қаңтар 1955 жыл «Өміріңнің уақыты» Джо 2 мамыр – 29 маусым 1957 жыл «Жарамсыз ай» Джеймс Тайрон кіші 22-27 мамыр 1961 жыл «Мандинго» Уоррен Максвелл 11 наурыз – 29 маусым 1963 жыл «Адамдар арасындағы әңгіме» Профессор Генри Лидс 24 қыркүйек 1963 жыл «Невадаға велосипедпен саяхат» Уинстон Сойер