Кіріспе

Уганда жазушысы және саяси кеңесшісі (1938-2023) Джон Мувасиха Робин Нагенда (25 сәуір 1938 - 4 наурыз 2023) - Уганда жазушысы, саяси қайраткері және спортшысы. 1960 жылдары Шығыс Африкада колониялық ағылшын әдебиетінің ізашарсы болды. Ол 1970-1980 жылдары Ұлыбританияда сүргінде өмір сүрді. Кейіннен ол президент Ювери Мусевенидің аға кеңесшісі және белгілі газет колонкашысы болды. Ол 1975 жылғы Криккет әлем чемпионатында Шығыс Африка құрамасының құрамында ойнаған, кейіннен Уганда Криккет қауымдастығының президенті болған.

Ерте өмір

Нагенда 1938 жылы 25 сәуірде қазіргі Руандада дүниеге келген. Ол Уильям Кянджо Нагенда мен Сала Малиаму Бакалубаның алты баласының ең үлкені болды. Оның ата-анасы христиан миссионерлері болған, ал отбасы Угандаға ол кішкентай бала кезінде оралған. Оның әкесінің отбасы Буганда Корольдігінің Мммба кланына жатады; оның бабасы Фесто Мукаса Маньянгенда елеулі жер иегері болды және Буганданың Мутеса II-нің қолында регент болып қызмет етті. Ол сондай-ақ премьер-министр Аполло Нсибамбидің анасының туысы. Нагенда білімін Намутамбадағы Киванда мектебінде бастады, онда оның отбасының шай өсіретін фермасы орналасқан. Ол екі жыл бойы Кигези орта мектебінде оқуға жіберілгенге дейін Кингс колледж Будоға оқуға түсті. Ол және баскетболшы Сэм Валусимби 1975 жылы Англияда өткен алғашқы әлем чемпионатына Шығыс Африка құрамасына таңдалған жалғыз угандалықтар болды. Ол Шығыс Африка құрамасы үшін Жаңа Зеландияға қарсы ойынның алғашқы ойында 1/50, бірақ турнирде одан әрі матчтар ойнаған жоқ. Ол 1975 жылы Англияда Шри-Ланкаға қарсы Шығыс Африка үшін бірінші сыныптық крикет матчта да ойнаған. Ойыншы карьерасын аяқтағаннан кейін Нагенда Уганда крикет қауымдастығының төрағасы болып қызмет етті және Кямбого крикет овалының дамуында маңызды рөл атқарды. Нагенда 1971 жылғы Уганда төңкерісінен кейін 1970 және 1980 жылдары Ұлыбританияда сүргінде өмір сүрді. 1986 жылы Ювери Мусевени президент болған кезде елге оралды. 2019 жылы "Бір адамның аптасы: шексіз даналық" деген атпен оның мақалаларының жинағы жарық көрді.

Саясат

1980 жылдары Нагенда Ювери Мусевениді қолдаған Ұлттық қарсылық қозғалысының (NRM) сыртқы қанатының мүшесі болды. Ол Кениядағы NRM басқарушы комитетінде болды және Буганданың королі Мувенда Мутеби ІІ-ді қозғалысты қолдау үшін жер аударылудан оралуға сендіруде маңызды рөл атқарды. Ол Мутебиді Лондоннан Руанданың астанасы Кигалиге ертіп барды, одан олар Угандаға контрабандалық жолмен әкелінді және Мусевенимен және Ұлттық қарсылық армиясының өкілдерімен кездесті. Нагенда 1986 жылы Кампала шайқасынан кейін және Мусевени президент болып сайланғаннан кейін Угандаға оралды. Сол жылы ол Адам құқықтары бұзылуын тергеу комиссиясына тағайындалды (көбінесе Угандалық шындық комиссиясы деп аталады), оған Мусевенидің алдыңғылары Иди Амин мен Милтон Оботе кезінде адам құқықтары бұзылуын тергеу мандаты берілді. Нагенда Оботенің вице-президенті Пауло Муванганы қатал тергеуімен көпшілік назарына түсті, ол Нагенданы Руандада тууына байланысты этникалық жиреніштермен шабуылдады. Ол 2011 жылы АҚШ-тың дипломатиялық жеделхаттарының ағындауы нәтижесінде Мусевенимен келіспеушілікке ұшыраған, ол Мусевениді "қалай да ұстамсыз" деп сипаттаған, ал оның әйелі Джанет Мусевениді "өте экстремалды әйел" деп сипаттаған. Алайда, Нагенда мен Мусевени кейін татуласты, ал 2020 жылы ол Мусевени президент ретінде "жақсы жұмыс істеді" деп мәлімдеді.

Жеке өмір

Нагенда 2023 жылы 4 наурызда Кампаладағы Медипал халықаралық ауруханасында қайтыс болды. Ол 84 жаста еді.