Кіріспе
Угандалық заңгер және саясаткер Джеймс Фрэнсис Уамбого Вапахабуло (23 наурыз 1945 – 27 наурыз 2004) – 2001 жылдан 2004 жылға дейін Уганда Сыртқы істер министрі болған угандалық саясаткер.
James Francis Wambogo Wapakhabulo (23 March 1945 – 27 March 2004) was a Ugandan politician who served as the Minister of Foreign Affairs of Uganda from 2001 to 2004.
Өмірбаян
Вапахабуло өзінің еңбек жолын Шығыс Африка университетінде (қазір Дар-эс-Салам университеті) құқық саласын оқып бастады. 1960 жылдардан бастап 1977 жылы оның тарауына дейін Шығыс Африка қауымдастығының Ассамблеясында кеңсе кезекшісі және заңдық жобалаушы болып жұмыс істеді. Сол жылы ол Папуа-Жаңа Гвинеяға көшіп, ең алдымен аға заң жобалаушы, содан кейін бас заң қызметкері қызметтерін атқарды. Ол 1986 жылға дейін осы лауазымда болды.
Саяси мансап
Вапахабуло биліктегі Ұлттық қарсылық қозғалысына қатысты. Кейін ол Парламентке сайланды және 1994-1995 жылдары Конституциялық Ассамблеяның төрағасы болды. 1996 жылы ол Парламент спикері болып тағайындалды, ол 1998 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. 1998 жылы ол Уганданың партиялық емес саяси жүйесінде Ұлттық саяси комиссар болып тағайындалды және 2001 жылға дейін осы қызметті атқарды, содан кейін ол Екінші Премьер-министр және Сыртқы істер министрі болды. Ол өмірінің соңына дейін осы екі лауазымды бірге атқарды. Сыртқы істер министрі ретінде ол Руандамен туған қақтығысты басуға көмектесті және Демократиялық Конго Республикасымен, Бурундимен және Суданмен қарым-қатынасты жақсартты. 2001 жылы Вапахабуло оппозициялық депутат Ванжуси Васибаны сайлауға ұсынылуын тоқтатып отыр деген айыптаудан кейін сотқа берумен қорқытты. Айыптау жасағаннан кейін Васиба өлім туралы қорқыту алғанын және қарулы күзетшілер жалдағанын мәлімдеді. Өліміне бірнеше күн қалғанда Вапахабуло президент Ювери Мусевениге (ұзақ жылдардан бергі досы) конституцияда белгіленген мерзімнен тыс мерзімді ұзартуға қарсылық білдіретін хат жазды. Ол 2004 жылдың 27 наурызында Кампаладағы Буголоби ауданындағы үйінде қайтыс болды. Ол 2004 жылдың 2 сәуірінде Сиронко ауданындағы Мафуду ауылына жерленді. Вапахабуло Уганда саясатының екі жағында да көптеген адамдардың құрметіне ие болды. Оның қазасы туралы естіген оппозицияның жетекші депутаты Аггрей Авори оны "барлық уақыттағы ең үздік спикер" деп атады. Ол партизан соғысы кезінде көмек көрсеткен азаматтық белсенділерге арналған Уганданың Налубале медалімен марапатталды. Оның қазасынан кейін вице-президент Гилберт Букенья Вапахабулоның құрметіне Кампаладағы Парламент даңғылын Вапа даңғылы деп атауды ұсынды. 2005 жылдың қаңтар айында президент Мусевени Сам Кутесаны инвестиция жөніндегі мемлекеттік министр етіп тағайындады, ол Вапахабулодан кейін Сыртқы істер министрінің орнына келді.