Кіріспе

Ағаштан немесе пил сүйегінен жасалған мүсіндер киелілер немесе періштелер Санто (ағылш. santo) - Испания мен бұрынғы Испания империясының католик дәстүріндегі діни мүсін. Олар әдетте ағаштан немесе кейде пил сүйегінен жасалады және матадан жасалған киіммен жабдықталуы мүмкін. Олар Мәриям, Иса, қасиеттілер мен періштелердің суреттерін бейнелейді. Сантеро (ағылш. santero) - бейнелеуші, бейнелеуші. Кейбір әулиелер адалдардың арасында үлкен қоғамдық құлшынысқа ие болды, сондай-ақ каноникалық тажына отырғызу арқылы папаның мақұлдауына ие болды. Сантос Мексика, Филиппин, Пуэрто-Рико және басқа да Кариб аралдарында, Оңтүстік және Орталық Америкада, сондай-ақ АҚШ-тың оңтүстік-батысында, әсіресе Нью-Мексикода діни иконография мен халық өнерінің тірі дәстүрі болып табылады.

Тарих және терминология

Иконалар мен басқа да діни бейнелер жергілікті халықтарды католик шіркеуіне айналдыруда маңызды рөл атқарды, бұл іспандықтардың Американы отарлауының ажырамас бөлігі болды. Алайда алыс жолдар, көлік құралдарының тиімділігі төмендігі және осындай өнер туындыларына деген сұраныстың жоғары болуы шіркеу басшыларының, әсіресе шалғайдағы шіркеулерді Испания патшалығынан келген діни өнер туындыларымен қамтамасыз ету қабілетін шектеді. Сантос жасау іс-әрекеті Испанияда басталды, онда манекен стилідегі діни бейнелер әдетте сәнді діни киіммен киінді, көбінесе қымбат және діни адал адамдар қаржыландырады. Бұған 1555 жылы Прагадағы нәресте Исаның мүсіні, Авильдық киелі Тереза кезінде орнатылған. Әдетте, әшекейлер және әртүрлі аксессуарлар үлкен сантоларға қосылды, бұл дәстүр әлі күнге дейін жалғасуда. Үлкен бөлшектер әдетте шіркеулерде қолданылады, ал кішілері жеке немесе отбасылық құрметпен немесе әшекей ретінде сақталады. Ороковистен келген төртінші буын суретшісі Селестино Авилес Мелендес Римдегі Ватикан мен Нью-Йорктегі Бруклиндегі собор үшін шығармалар жасаған. 1953 жылы Нью-Йорктегі Купер Юнион өнер мұражайында Пуэрто-Рикодан 171 ағаш сантос қойылды.

АҚШ-та

Ағаштан жасалған санто ою-өрнегі Солтүстік Нью-Мексико мен Оңтүстік Колорадода халық өнері ретінде сақталды, мұнда оқшауланған ауылдар осы күнге дейін салыстырмалы түрде оқшауланған. Жаңа Мексикадағы Кордова ауылының бірнеше танымал сантеросы бар. Солардың бірі Джордж Лопес болды, ол 1982 жылы Ұлттық өнер қорынан Ұлттық мұра стипендиясын алды. Бұл аймақта, дәстүрлі болто, егер шіркеудің нақты қажеттіліктері үшін жасалмаса, әдетте кішкентай және үйге немесе жергілікті шіркеуге немесе морадаға арналған. Олар әдетте деталлода, көптеген қосымшаларсыз (яғни киімдер және тағы басқалары мүсіндерге оюланып, боялған, бірақ көбінесе жеке ағаш таяқ немесе басқа да регалиялар бар). Олар көбінесе пахта, қарағай немесе қарағайдан жасалады. Көптегендері бірнеше бөлікте, қолдары, басы және басқа да бөлшектері бөлек оюланған және бір блоктан оюланған денеге қосылған. Дегенмен, аймақта үлкен, тіктелген және жиі қанды айқышқа шегелендіру бұрандаларының дәстүрі де бар. Сантеро әдетте балтаны пышақпен немесе басқа да ағаш кесу құралдарымен оюлап, содан кейін оны бояуға дайындау үшін гипс пен желімнің қоспасы - гессомен жамылып тұрады. Бұл жерде, мысалы, испан католиктерінде жоқ қасиетті Патриктің мүсіндері сияқты, ерекше заттар бар. Санта-Фе сантеросы Франк Брито С. (19222005) жасаған осындай Сан-Патрисио мүсіні 1997 жылдан бері Смитсоновтың американдық өнер мұражайының тұрақты жинағында; көптеген дәстүрлі сантолар мен оның басқа да ою-өрнектері Халықаралық халықтық өнер мұражайында, сонымен қатар әлемнің әртүрлі бөліктерінен келген басқа сантеролардың мүсіндерімен бірге. Туристер үшін бұлтасты стильдегі тұтас билеулер де танымал.

Киім және аксессуарлар

Әдемі сантолардың киім-кешектеріндегі бұйымдар, әсіресе бастидор манекендері, көбінесе қымбат, мысалы, алтын жіппен тоқылған бұйымдар. Ең қымбат түрі Филиппинде иннуд (тагалог тілінде "құрт" дегенді білдіреді) деп аталады, ол француз алтын сынықтарынан жасалған жіп түрін қолданады, ол мүсіннің киімінде жоғары рельефті, кестеленген гүлдер мен өсімдіктердің үлгілерін жасайды. Бас киімдер де сантостың ажырамас бөлігі болып табылады, олар жиі әшекей бұйымдарымен (мысалы, паста және рифлер) немесе шын асыл тастармен, әулиенің рухани байлығын бейнелеу үшін. Бейнелер үшін ең көп таралған бас киім - бұл бас артында немесе үстінде ауреола (гало), ал патшалық тұлғалар қосымша коронаны (тажы немесе коронка) киеді. Беттің периметріне сәндейтін гало, жарқыраған немесе рострилло деп аталады, әрқашанда, бірақ тек қана, Бекті Virgin Mary бейнелері қолданылады, бұл оның Апокалипсистегі "күнге жамылған әйел" ретінде дәстүрлі сәйкестендіруіне нұсқайды. Исаның бейнелері Tres Potencias ("Үш күш") галосымен, яғни Мәсіхтің басынан өткір бұрыштарда шығатын үш сәуледен тұратын жиынтығымен оңай анықталады. Бұл сөздерді басқа тақырыпқа ешқашан қолданбайды, олар әр түрлі нәрселерді білдіреді, мысалы, Мәсіхтің үш қалауы, есте сақтау және түсіну қабілеті. Үшбұрышты галолар тек қана қасиетті Үштік бейнелерінің өте сирек кездесетін бейнелері, ал кейбір әулиелер кейде луна немесе ай пішінді бас байрағын киеді. Кейбір әйел қасиеттілерге, әсіресе пәк қыздарға, діңгек немесе тиаралар беріледі; әйел қасиеттілерге әдетте құлақ сырғаларынан бастап, алқа, сақина және білезіктерге дейін парур немесе басқа да зергерлік бұйымдар беріледі. Сантоспен байланысты арзан пластикалық тәждер, галолар және басқа металл аксессуарлар бар болса, басқалары алюминийден немесе дәстүрлі түрде қалайыдан жасалады (қалайлау Мексика мен Нью-Мексикода жалпы халық өнерінің негізгі түрі болып табылады). Кейде алтынмен қапталған осы әшекейлер көркем әсер береді. Филиппиндегі қымбат түрі қатты мыстан жасалған және қолөнершімен pukpók (тагалог тілінде 'шағылған') әдісімен жасалған. Ең қымбат тәждер - мықты стерлингті күміс немесе алтыннан жасалған, олар көбінесе бай дін қызметкерлері мен кафедральдық шіркеулердің мүсіндеріне арналған. Тағы бір стиль - эстофадо, ол алтын немесе күміс фольгаға салынған саңылауларға қатысты, олар галоларда немесе мүсіннің денесінде жарыққа орналастырылған кезде рефлексиялық әсерді тудырады. Тақырыптың иконографиялық атрибуттарына байланысты басқа ағаш, металл немесе композиттік аксессуарлар, кейбір Мария бейнелері үшін ұзақ маршалдың таяқшасынан (бірліктің рәсімдік қолбасшысы ретінде оның әскери қамқорлығын білдіреді), әр түрлі қасиеттілерге арналған сүңгі немесе таяқ, глобус крест (әдетте Мәсіх Баланың бейнелері үшін), розарий, қанаттар, гүлдер, қасиеттілердің шейіт болуында қолданылатын қару немесе құрал немесе кейбір басқа заттармен байланысты нысан (мысалы, Ассизидің Киелі Францискінің шағын жануарлары). Үлкен сантоны күтіп ұстауға қатысты тағы бір қымбат бұйым - оның карозасы (көлік), оны Мексика мен Филиппиндегі ауылдық жерлерде діни процессиялар кезінде, мысалы, қаладағы фиеста мен қасиетті аптада бейнеге көлік ретінде пайдаланады. Бұл кейде металл әшекейлер, ең қымбат таза күміс, және қабатты маталар, содан кейін күйме дөңгелектерін жасыру үшін итәк қалыптасады, сонымен бірге Инжілден эпизодтарды бейнелейтін оюлы бүйірлер, мысалы, құмарлық туралы әңгіме, немесе сахналар, рәміздер және киелімен байланысты заттар.