Кіріспе

Рома – Австралияның Квинсленд штатындағы Мараноа аймағындағы ауылдық қала және жергілікті аудан. Мараноа аймағының әкімшілік орталығы болып табылады. Қала 1867 жылы құрылған және сол кездегі Квинсленд губернаторы сэр Джордж Боуэннің әйелі, Леди Диамантина Боуэннің (туған Рома) құрметіне аталған. 2021 жылы Рома жергілікті ауданында 6 838 адам тұрды. Бұл қала сонымен қатар Тоуумба және Брисбен қалаларынан өтетін Батыс теміржол желісіндегі маңызды бекет.

Манданджи

Британдық отарлаудан бұрын бұл аймақты Манданданжи ұлтының абориген халқы мекендеген. Манданданжи (сондай-ақ Манданданьи, Манданданджджи, Когай) – Австралияның абориген тілі, Манданданжи халқының тілі. Манданданжи тілінің аймағы Мараноа аймағының жергілікті басқару шектерінде, әсіресе Рома, Юлеба және Сурат қалаларында, содан кейін шығысқа қарай Чинчиллаға және оңтүстік-батысқа қарай Митчелл мен Сент-Джорджға дейін созылады.

Британдық зерттеу

Бұл аймаққа алғаш рет британдық зерттеушілер Томас Митчелл мен Эдмунд Кеннеди 1846 жылы экспедиция кезінде кірген. Митчелл жақын маңдағы төбені қазіргі Рома айналасындағы құнарлы жазықтарға байланысты Аббуденс тауы деп атады. Ол бұл жазықтарды Жаңа Оңтүстік Уэльстің жаңадан тағайындалған губернаторы Чарльз Август Фицройдың құрметіне Фицрой Даунс деп атады. Митчелл мен Кеннеди осы маңда 200-ге жуық аборигендер қауымын кездестірді. Бастапқыда достық қарым-қатынас орнағаннан кейін, Кеннедидің серіктері зерттеушінің лагерін өртеп жіберуге тырысқан манданданджи тобын таратып жіберді. 1848 жылдың тамыз айында Джеймс Блайт Бунгил өзенінде қой шаруашылығын құруға тырысты, бірақ жергілікті манданданджи оны қуды, Блайттың аяғына найзамен соқты, малшысын өлтіріп, 3000 қойын алып кетті. Бұл оқиға аймақтың абориген халқы мен отарлаушылар арасындағы ұзақ соғыстың бастауы болды. 1848 жылдың соңында Макферсон Бунгил өзені маңында аборигендермен бірнеше шайқасқа қатысып, белгісіз санда адамды өлтірді. 1849 жылдың сәуір айында манданданджилер Макферсонның жеті малшысын өлтірді, ал жергілікті Корольдік жерлер комиссары Джон Дурбин, өз отрядымен бірге, шекара полициясының сарбаздарынан қарулы көмек сұрады. Осыған қарамастан, Макферсон жеңіліске ұшырап, 1849 жылдың мамыр айында Маунт-Абданс шаруашылығынан кетуге мәжбүр болды. Кетуге дейін Макферсон мен Дурбин үкіметтен жаңадан құрылған Жергілікті полиция күшін аймақтағы аборигендердің қарсылығын басу үшін жұмылдыруды өтінді. Содан кейін, 1849 жылдың шілдесінде Фредерик Уокер өзінің Жергілікті полиция әскерлерін "Фитцрой Даунс қараларына" қарсы алып, ірі шайқас кезінде көптеген адамды атып өлтірді. 1850 жылдың соңында манданданджилер қайтадан бірігіп, Маунт-Абданс шаруашылығын қайта құруға тырысқан Пэдди МакЭнроға шабуыл жасады. Олар оның бір шопанын өлтіріп, үйін өртеп, 400 бас ірі қараны алып кетті. Жергілікті Корольдік жерлер комиссары Родерик Митчелл, Дурбиннің орнын басып, полиция әскерлері мен жақын маңдағы шаруалардың өкілдерінен тұратын жазалау шабуылын ұйымдастырды. Олар малды қайтарып алып, 13 аборигенді өлтірді.

Рома қалашығы

1862 жылы Квинсленд үкіметі Мараноа аймағында қала құру жөнінде нұсқау берді. Геодезистер Роберт Остин мен А. К. Грегори Стивен Спенсердің Маунт-Абданс мал өсіру шаруашылығына жақын, Бунгил-Крик маңындағы жерді таңдады. Осы жер Рома қалашығына айналды. Бастапқыда үш мейрамханадан ғана тұратын Рома қаласы Квинслендтің алғашқы губернаторы Джордж Боуэннің әйелі, Леди Диамантина Боуэннің (Контесса Диамантина ди Рома) құрметіне аталды. 1863 жылы Сэмюэл Саймонс Басетт Квинслендтен жүзім сабақтарын Ромаға әкеліп, 1866 жылы Ромадан солтүстікке қарай Бунгил сағасында Ромавилла шарап зауытын құрды. 1864 жылы Шотландияның еркін шіркеуінің пасторы Адам МакИнтайр Мараноа ауданындағы мал өсіру шаруашылықтарында қызмет етуді бастады, мақсаты Ромада тұрақты дін қызметкері болып орналасу еді. Алайда, 22 мамыр 1866 жылы ол Романың оңтүстік-шығысында, Бунгил сағасының жанындағы Брюседейл мал өсіру шаруашылығында қайтыс болды, қазіргі Тингун ауданында. Ромада мал ұрлығы үшін ешқандай сәтті айыптау жасамаған. Рома мемлекеттік мектебі, Ромадағы алғашқы мектеп, 1870 жылдың 21 наурызында ашылып, 1986 жылдың 31 желтоқсанында жабылды. 1881 жылы Мейірімділік қарындастары Сент-Джон мектебін құрды. Рома Австралиядағы алғашқы мұнай және газ кен орындарының орны болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ромада 1942 жылы құрылып, 1944 жылдың 29 тамызында жабылған RAAF No.22 ішкі әуе кемелері отын қоймасы (IAFD) орналасқан. Әдетте 4 резервуардан тұратын 31 отын қоймасы RAAF және АҚШ әскерінің әуе күштері үшін ұшақ отынын сақтау және жеткізу үшін Австралия бойынша салынды. Бұл жобаның жалпы құны 900 000 фунт стерлинг (1 800 000 доллар) болды. Рома арнайы мектебі 1982 жылдың 25 қаңтарында ашылып, 1995 жылдың 31 желтоқсанында жабылды. 2004 жылы Ромадағы жұмыссыздық деңгейі 2,9% құрады, бұл Австралиядағы ең төменгі көрсеткіштердің бірі. Ромадағы еңбекке қабілетті халықтың 68,5% толық жұмыс күнімен жұмыс істесе, 21,9% жартылай жұмыспен қамтылған. 2006 жылдың 1 қаңтарында Рома мемлекеттік колледжі Рома жасөсперімдер мектебі мен Рома орта мектебінің бірігуі және жаңа аға буынның қосылуы нәтижесінде ашылды. 2010 жылы Сантос жобасы Романың жер асты суына өңделген CSG өнімдерінің суын құю мүмкіндігін зерттеді, бұл су қаланың су қажеттіліктерін, соның ішінде ауыз суын қамтамасыз етеді. Рома басқарылатын жер асты суын толықтыру зерттеуі Австралиядағы алғашқы зерттеу болып табылады. Бұл жоба тәжірибелік деп есептеледі, өйткені тәуекелдер көбінесе белгісіз. Roma CSG Field (Hermitage) 4-ші кезеңінің пилоттық сынағы аяқталды (2012 жылдың 4-ші тоқсаны), ал Roma CSG Field (The Bend) 4-ші кезеңінің жұмысы 2014 жылдың 3-ші тоқсанынан 4-ші тоқсанына дейін басталуға тиіс. Жоба Gubberamunda құмтасты су қоймасына тәулігіне 24 Мл дейін тазартылған көмір қабаты газының суын 20 жылға дейін құюға мүмкіндік береді. 2014 жылы Gubberamunda құмтасты су қоймасында метан анықталғандықтан, жақын маңдағы Валлумбилладағы су бұрғылау тоқтатылып, қайта басталды.

Демография

2004 жылы Рома ауылында 6848 адам тұрды. Халықтың 78,2%-ы Австралияда туған. Туған елдер бойынша ең көп кездесетін елдер: Филиппин – 2,4%, Жаңа Зеландия – 1,6%, Англия – 1,1%, Үндістан – 1,1% және Оңтүстік Африка – 0,5%. 83,1% адамдар үйде тек ағылшын тілінде сөйлейді. Үйде сөйлейтін басқа тілдердің ішінде: тагалог тілі – 1,4%, филиппин тілі – 0,7%, панджаби тілі – 0,7%, мандарин тілі – 0,4% және африкаанс тілі – 0,2%. Дінге қатысты ең көп таралған жауаптар: католик – 27,2%, англикан – 21,8%, дінге сенбейтіндер – 18,4% және Біріккен шіркеу – 5,3%. Орташа жас 33-ке тең, бұл ұлттық орташа жас 38-ден төмен. 2004 жылы Рома ауылында 6838 адам тұрды.

Климат

Рома ылғалды субтропиктік климатқа (Köppen: Cfa, Trewartha: Cfal) ие; орташа жаңбырлы, ыстық жаздар; жылы немесе ыстық, салыстырмалы түрде құрғақ көктемдер мен күздер; және жұмсақ, құрғақ қыстар. Карнарвон тауларының оңтүстігінде, теңіз деңгейінен 299 метр биіктікте орналасқандықтан, Рома оңтүстік және батыстағы жазықтарға қарағанда салқын және ылғалды, ал солтүстік және шығыстағы аймақтардан жылырақ және құрғақ. Сонымен қатар, ол жартылай шөлейтті климат ретінде жіктелуден қаушақтау үшін жеткілікті жауын-шашын алады. Ромадағы температура жазда 34 °C-қа дейін, қыста 20 °C-қа дейін жетеді, ал қысқы ең төмен температуралар нөлден төмен түсуі мүмкін; алайда, ол сирек -3 °C-тан төмен болады. Жауын-шашын жыл бойына біркелкі таралады, жылдық орташа мөлшері 587,9 мм (23,15 дюйм), бірақ жиі жаңбыр мен найзағайлардың болуына байланысты жазда ең жоғары деңгейге жетеді. Рома көбінесе тропикалық циклон мен муссондық жаңбырдың әсеріне ішкі аймақта тым алыс болғандықтан, олардың ықпалына түспейді, бірақ ерекше жағдайлар да болады және бұл жүйелер қалада маңызды су тасқындарын тудырған. Ең жоғары және ең төмен температуралар 45,8 °C (115,2 °F) және -5,8 °C (23,4 °F) аралығында тіркелген.

Су тасқыны

Қала Кондамин өзенінің саласы – Бунгил ағысының жағасында орналасқан. 2010 жылдың наурыз айында Рома қаласы 100 жылдан астам уақыттан бергі ең қатты су тасқынына ұшырады. 2011 жылдың сәуірінде де су тасқыны болды, ол Рома қаласында жауын-шашынның рекордтық мөлшері тіркелген жыл еді. 2012 жылдың ақпан айының басында Рома қаласын тарихындағы ең ауыр су тасқыны шалды, ол 2010 жылғы деңгейден де асып түсті; 444 үй суға батты, бұл соңғы екі жылдағы су басудан екі есе көп. Үш жыл қатарынан су тасқынына ұшырағандықтан, 2012 жылдың мамырында Suncorp сақтандыру компаниясы Рома тұрғындарына жаңа полистерді беруді тоқтатты, егер Ромадағы су тасқыны қаупін азайтуға қатысты шаралар қабылданбаса.

Өнеркәсіп және экономика

Рома – Оңтүстік-Батыс Квинслендтағы Мараноа ауданы үшін үкіметтік және өнеркәсіптік істердің маңызды уақытша орталығы. Ол Сурат бассейнінің энергиялық/ресурстық өрбуінің батыс жиегінде жатыр.

Ауыл шаруашылығы

Мараноаның ауыл шаруашылығы саласының құны жылына шамамен 620 миллион долларға бағаланады, оның 64,3%-ы егін шаруашылығынан түседі. Мараноадағы кәсіпорындардың 58,7%-ы ауыл шаруашылығы, орман және балық шаруашылығы секторында жұмыс істейді, бұл аймақтың жұмыс күшінің 32,7%-ын құрайды. 2005 жыл Рома мал базарында 390 мың бас ірі қара өңделген рекордтық жыл болды. Рома Оңтүстік жарты шардағы ең ірі мал базарына ие. Сату күндері: сейсенбі (ірі көлемде сату үшін) және бейсенбі (семіз мал үшін). Орман шаруашылығы плантациялары қатты ағаштар мен кипарис қарағайларын қамтиды. Рома және Мараноа аймағы Австралиядағы ең белсенді кипарис қарағайын кесу және өңдеу орталығы болып табылады.

Мұнай және газ

1906 жылы Рома қаласында жарықтандыру үшін табиғи газ қолданылды. Кен орындарының көбеюімен өнеркәсіп кеңейді. Origin Energy компаниясының Spring Gully Coal Seam Gas Development жобасы Ромадан шамамен солтүстікке қарай орналасқан. Жобаға Романың көршілес қаласы Валлумбиллаға газ құбыры тартылып, ол жердегі Рома – Брисбен газ құбыры торабымен байланысады. Origin Energy компаниясы 870 миллион долларлық, 1000 МВт қуатты Spring Gully электр стансасын салуды ұсынады, ол Оңтүстік-Шығыс Квинсленд аймағын электрмен қамтамасыз етеді. Spring Gully CSG учаскесінде орналасқан электр стансасы газ көзіне жақындығының және басқа CSG операцияларынан қалған суды пайдалану мүмкіндігінің артықшылықтарына ие болады. Santos GLNG компаниясы аймақта CSG кен орындарын дамытуда және бұл жобаны Santos Limited, Petroliam Nasional Berhad, TotalEnergies және Korea Gas Corporation компанияларымен құрылған бірлескен кәсіпорын атынан жүзеге асыруда. Жобалар кең аумақты қамтиды және өндіріс және бақылау ұңғымаларын, жер асты газ сақтау қоймаларын, инъекциялық ұңғымаларды, жер үсті газ өндіріс объектілерін, су шаруашылығы инфрақұрылымын, сондай-ақ жер үсті және жер асты газ және су құбырларын қамтиды.

Су

Қалаға артезиан алабынан жер асты суы жеткізіледі.

Медиа

Әр түрлі LPON тар ауқымды қызметтері 87.6 FM (United Christian Broadcasters), 88.0 FM (R FM), 87.8 FM (Switch Gold) және 95.9 FM (Switch FM) жиіліктері арқылы қолжетімді, сонымен қатар 95.9 FM (Switch FM) қала орталық аймағында жоғары қуатпен таратылады. 4ZR – Романың жергілікті радиостанциясы, ол 1476 AM жиілігінде хабар таратады. Оны Resonate Broadcasting компаниясы басқарады, бұл компания Charleville-дегі 4VL және Longreach-тегі 4LG радиостанцияларын да басқарады. Hit 95.1 Maranoa (Southern Cross Austereo – Hit Radio Network желісінің бөлігі) – Романың басты FM радиостанциясы, ол 95.1 FM жиілігінде хабар таратады. Western Star – Романың жергілікті газеті. Рома тұрғындары ABC, SBS, Southern Cross Austereo, Imparja және Central Digital Television телеарналарынан тегін эфирлік телехабарларды көре алады.

Спорт

"Cities" - бұл регби лигасының командасы, ол "Roma" және "District" регби лигасының футбол жарысында ойнайды. Олардың B және A сыныптарының екеуі де соңғы кезде екі жыл қатарына премьерліктерді жеңіп алды, ал A сыныбы 2017 жылы жеңіліссіз жеңіске жетті. Даррен Локкьер бұл команданың бір кезде капитаны болған, және осы командада оны "Brisbane Broncos" клубына шақырып алған. "Roma Tomatoes" аралас жынысты Touch Rugby командасы 2009 жылы құрылған. Ромада регби одағының командасы да бар, ол "Darling Downs" регби одағы жарысында Оңтүстік Квинсленд университетінің регби одағы клубы, "Toowoomba Rangers" регби одағы клубы, "Toowoomba City" регби клубы, "Roma Echidnas", "Condamine Cods", "Dalby Wheatmen", "Goondiwindi Emus", "Warwick Water Rats" және Квинсленд университетінің регби одағы клубы (Гаттон кампусы) сияқты командалармен жарысады.

Көрікті жерлер

Жергіліктік туристік тартымдарға Үлкен Риг және Мұнай мен газ мұражайы, Ромавилла шарапханасы және Рома мал базары кіреді. Бұл шарапхана Квинсленд штатындағы ең көнесі. Рома бөтелке ағаштарымен де әйгілі. Эдуардс көшесіндегі 9,51 метрлік кесімі бар бір бөтелке ағашы Романың туристік орындарының бірі ретінде жарнамаланады.

Оқиғалар

1977 жылдан бері Рома қаласында жыл сайын «Ауылдағы Пасха» іс-шарасы өткізіліп келеді. Жыл сайын мамыр айында Рома жәрмеңкесі ұйымдастырылады.